Iskry (ze) światów możliwych. Marginesy „rozpakowanego ciemnego dzieła” i jego literaturoznawcze przedłużenie (wokół koncepcji „ciemnych iskier” Krzysztofa Maliszewskiego) - Jaworska-Witkowska, Monika (Chowanna, 2016)
Niniejsze opracowanie podejmuje kwestię uzasadnienia tekstów kulturowych jako ważnego źródła impulsów dla pedagogiki – omawiając podejście i jego granice przedstawione w książce Krzysztofa Maliszewskiego Ciemne iskry. Problem aktualizacji pedagogiki kultury (2013). Interesuje mnie debata metodologiczna dotycząca pedagogiki kultury. Moim zamiarem jest rozszerzenie punktu widzenia Maliszewskiego w ramach ogólnej relacji: pedagogika kontra kultura w poszukiwaniu nowych źródeł inspiracji. Istnieje pilna potrzeba legitymizacji w kategoriach metodologicznych tej rozszerzonej wizji wpływu pedagogicznego na dyskurs pedagogiczny, wykraczającej poza granice wąskiego scjentyzmu lub rygoru badań akademickich. Kluczowe sugestie wywodzą się z literaturoznawstwa i antropologii kulturowej. Podstawowe „iskry” zawarte w tytule należy wyciągnąć z kultury wraz z innymi metaforami opisującymi tę sytuację metodologiczną, takimi jak poetyka fragmentu i antropologia, które w moim podejściu stają się niezbędne dla postkonwencjonalnej integralności dyskursu. Fragment poetycki wydaje się bardziej odpowiedni do przedstawienia specyfiki poznania humanistycznego niż sama metafora iskry. Podobnie użyteczne wydają się: ślizganie się pojęć u K. Mannheim, migotanie zmysłów u J. Brach-Czaina, wyjaśnianie prawdy u M. Heideggera, eksplozje i linie semantycznego przecięcia analizowane u J. Lotmana. Do legitymizacji pedagogicznej wybrałem teksty prawdopodobnie odległe od statusu prawdy w pedagogice, ponieważ dotyczą one fikcji literackiej w ramach literackiej koncepcji światów możliwych. Główna idea mojego artykułu sugeruje, że jeśli uda nam się potwierdzić status możliwych światów dla pedagogiki, tj. uczynić literaturę stabilnym i uzasadnionym źródłem wiedzy pedagogicznej (doświadczenia), wówczas metafory iskier, punktów kondensacji, gęstości znaczeń, allotopii zyskają wartość poznawczą wzbogacającą i pogłębiającą dyskurs pedagogiczny jako taki. Chociaż K. Maliszewski wybrał fragmenty z kultury, zasugerował, że wystarczy je tylko przywrócić, ale wydaje mi się, że to nie wystarczy, aby doprowadzić do istotnej transformacji pedagogiki. Wskazuję na potrzebę aktualizacji ogólnego stosunku pedagogiki do kultury.