Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO <p><img src="https://journals.us.edu.pl/pliki/RIAS/mla.png" alt="MLA" height="50px"></p> <p><strong><em>ER(R)GO</em></strong>&nbsp;jest międzynarodowym, dwujęzycznym, czasopismem naukowym nawiązującym do kilkunastoletniej działalności interdyscyplinarnej grupy seminaryjnej o tej samej nazwie.&nbsp;Periodyk poświęcony jest przede wszystkim refleksji nad wytworami kultury współczesnej - także kultury popularnej - ze szczególnym naciskiem na zagadnienia teoretyczne i w najszerszym sensie z teorią związane. Tematyka obejmuje analizę zjawisk, dzieł, procesów kulturowych i literackich oraz ich uwarunkowań, analizę kontekstów je określających, zagadnienia metodologii badań literaturoznawczych i kulturoznawczych, analizę współczesnych tendencji w kulturze i ich założeń myślowych, zmiany paradygmatów teoretycznych i metodologicznych, analizę etycznych i aksjologicznych uwikłań prądów oraz zjawisk kulturowych i literackich, syntezy teoretycznoliterackie i kulturoznawcze, związki literatury z filozofią i innymi naukami. Istotny nacisk kładzie się na zagadnienia teoretycznoliterackie, przy czym literatura postrzegana jest w jej powiązaniach z kontekstami i procesami ogólnokulturowymi. Zadaniem pisma jest wypełnienie niszy między periodykami literaturoznawczymi i kulturoznawczymi oraz umożliwienie spotkania tych dwóch szerokich dziedzin w jednej przestrzeni czytelniczej. Ogólny tenor pisma należy określić jako interdyscyplinarny. Czasopismo finansowane jest z funduszu badań statutowych Instytutu Literaturoznawstwa Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Czasopismo nie pobiera opłat za publikacje artykułów i jest dostępne w formule Open Access Gold.&nbsp;<a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/about"><strong>(WIĘCEJ o czasopiśmie...)</strong></a></p> <p><strong>Zaproszenie do zgłaszania tekstów</strong></p> <p><a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/announcement/view/96" target="_blank" rel="noopener"><span class="gridCellContainer">Kolejny numer - 47 (2/2023)</span><strong><span class="gridCellContainer">&nbsp;</span></strong><span class="gridCellContainer">-</span><strong><span class="gridCellContainer"> humanistyka/humanistyka/humanistyka (pod redakcją gościnną Lecha Witkowskiego) (kliknij, by przejść do CFP)</span></strong></a></p> <p><a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/announcement/view/143">Kolejny numer - 48 (1/2024) - <strong>humanistyka/humanistyka/humanistyka II (pod redakcją gościnną Lecha Witkowskiego) (kliknij, by przejść do CFP)</strong></a></p> <p><a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/announcement/view/144">Kolejny numer - 49 (2/2024) - <strong>queerowa ruralność (pod redakcją gościnną Roberta Kuska i Wojciecha Szymańskiego) (kliknij, by przejść do CFP)</strong></a></p> <p>&nbsp;</p> University of Silesia Press | Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego i Wydawnictwo Naukowe "Śląsk" pl-PL Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura 1508-6305 <p><strong>Właściciele praw autorskich do nadesłanych tekstów udzielają Czytelnikowi prawa do korzystania z dokumentów pdf zgodnie z postanowieniami licencji Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA 4.0). Użytkownik może kopiować i redystrybuować materiał w dowolnym medium lub formacie oraz remiksować, przekształcać i wykorzystywać materiał w dowolnym celu.<br><br></strong>1. Licencja<br><br>Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego zapewnia natychmiastowy otwarty dostęp do treści swoich czasopism na licencji Creative Commons BY-SA 4.0 (<a href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/">http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/</a>). Autorzy publikujący w tym czasopiśmie zachowują wszelkie prawa autorskie i zgadzają się na warunki wyżej wymienionej licencji CC BY-SA 4.0.<br><br>2. Oświadczenie Autora<br><br>Autor deklaruje, że artykuł jest oryginalny, napisany przez niego (i współautorów), nie był wcześniej publikowany, nie zawiera stwierdzeń niezgodnych z prawem, nie narusza praw innych osób, jest przedmiotem praw autorskich, które przysługują wyłącznie autorowi i jest wolny od wszelkich praw osób trzecich, a także, że autor uzyskał wszelkie niezbędne pisemne zgody na cytowanie z innych źródeł.<br><br>Jeśli artykuł zawiera materiał ilustracyjny (rysunki, zdjęcia, wykresy, mapy itp.), Autor oświadcza, że wskazane dzieła są jego dziełami autorskimi, nie naruszają niczyich praw (w tym osobistych, m.in. prawa do dysponowania wizerunkiem) i posiada do nich pełnię praw majątkowych. Powyższe dzieła udostępnia jako część artykułu na licencji „Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe”.<br><br>UWAGA! Bez określenia sytuacji prawnej materiału ilustracyjnego oraz załączenia stosownych zgód właścicieli majątkowych praw autorskich publikacja nie zostanie przyjęta do opracowania redakcyjnego. Autor/autorka oświadcza równocześnie, że bierze na siebie wszelką odpowiedzialność w przypadku podania nieprawidłowych danych (także w zakresie pokrycia kosztów poniesionych przez Wydawnictwo UŚ oraz roszczeń finansowych stron trzecich).<br><br>3. Prawa użytkownika<br><br>Zgodnie z licencją CC BY-SA 4.0 użytkownicy mogą udostępniać (kopiować, rozpowszechniać i przekazywać) oraz adaptować (remiksować, przekształcać i tworzyć na podstawie materiału) artykuł w dowolnym celu, pod warunkiem, że oznaczą go w sposób określony przez autora lub licencjodawcę.<br><br>4. Współautorstwo<br><br>Jeśli artykuł został przygotowany wspólnie z innymi autorami, osoba zgłaszająca niniejszy formularz zapewnia, że została upoważniona przez wszystkich współautorów do podpisania niniejszej umowy w ich imieniu i zobowiązuje się poinformować swoich współautorów o warunkach tej umowy.<br><br>Oświadczam, że w przypadku nieuzgodnionego z redakcją i/lub wydawcą czasopisma wycofania przeze mnie tekstu z procesu wydawniczego lub skierowania go równolegle do innego wydawcy zgadzam się pokryć wszelkie koszty poniesione przez Uniwersytet Śląski w związku z procedowaniem mojego zgłoszenia (w tym m.in. koszty recenzji wydawniczych).</p> Strona tytułowa i spis treści https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/14977 <p>Strona tytułowa i spis treści&nbsp;<em>Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultira&nbsp;</em>nr. 45 (2/2022) - czwórka redakcyjna.</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 1 3 10.31261/errgo.14977 Er(r)go https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/14294 <p><em>Er(r)go...</em></p> <p>…gdzieś tam oczywistość, jasność i&nbsp;przejrzystość, a&nbsp;tu aletheia, tajemnica i&nbsp;tajemniczość, niewypowiadalność tajemnicy, zasłanianie, odsłanianie, skrywanie, odkrywanie, skrytość, nieskrytość, (nie)skrytość, przechodzenie ze&nbsp;skrytości w&nbsp;nie-skrytość, odsłonięcie i&nbsp;zakrycie, odsłonięcie przez zakrycie, zjawienie i&nbsp;zatarcie, zjawienie przez zatarcie, nieuchwytność i&nbsp;nieodgadnioność, niewyrażalność, niejawność, utajnioność, nieprzniknioność, niedostępność, ruch znaczeń, mylenie tropów, przemieszczanie sensów, niegasnąca i&nbsp;niepowstrzymana proliferacja dyskursów, chodzenie po śladach i&nbsp;dociekanie ich znaczeń, doświadczenie apofatyczne&nbsp;– ot, taka zwyczajna hermeneutyczna powszedniość. A&nbsp;prawda i&nbsp;tak nieustannie się wydarza.<br><br>Różni, przewidywalni i&nbsp;nieprzewidywalni, są uczestnicy i&nbsp;świadkowie zachodów hermeneuty: Simone Weil, Max Horkheimer, Theodor Adorno, Carl Schmitt, Wilhelm Dilthey, Friedrich Nietzsche, Martin Heidegger, Hans-Georg Gadamer, Paul Ricoeur, John D. Caputo, Gianni Vattimo, Charles Taylor, Mistrz Eckhart, Jacques Derrida, Yuriko Saito, Ludwik Fleck, Bruno Latour, Louise Glück, Olga Tokarczuk, Leonardo da Vinci, Octavia E. Butler i&nbsp;nie tylko.<br><br>Wokół nich oraz&nbsp;przed oczami czytelniczki i&nbsp;czytelnika rozgrywają się rzeczy godne uwagi, a&nbsp;wśród aktorów osoby, rzeczy i&nbsp;pojęcia. Paul Ricoeur występuje na&nbsp;peryferiach i&nbsp;dostarcza nici przewodniej, John D. Caputo rezygnuje z&nbsp;oczekiwania na&nbsp;nowy świt, Jacques Derrida kwestionuje mechanizmy publicznej żałoby, a&nbsp;<em>Hermes</em> podmienia przesyłki. Para Japończyków zamieszkuje pokój numer 224, zakonnik przekracza granice płci, nostos nieustannie ujarzmia się w&nbsp;imię własnego przetrwania, Achilles i&nbsp;Odyseusz skrywają podwójne odniesienie, zaś struktury symboliczne&nbsp;– co&nbsp;za&nbsp;arogancja struktur!&nbsp;– domagają się interpretacji. Cóż z&nbsp;tego, że&nbsp;człowiek otwiera się na&nbsp;rzeczy i&nbsp;pozwala im być, Oankali nieustannie mutują, bycie krzesła odkrywa się przed nami, a&nbsp;istota prawdy się istoczy, skoro Bryzejda traci prawo do&nbsp;własnego cierpienia, ludzkie życie rozpoznaje siebie jako&nbsp;omyłkę, układ hierarchiczny prowadzi do&nbsp;zagłady, córka wyrzeka się swej kobiecości i&nbsp;odprawia egzekwie nad&nbsp;ciałem zmarłego ojca, nie&nbsp;mówiąc już o&nbsp;tym, że&nbsp;ślepy mechanizm nie&nbsp;pozwala wycofać się z&nbsp;użycia siły&nbsp;– powraca noc nicości. I&nbsp;jeszcze imperatyw: krzesło musi stać na&nbsp;podłodze! Jak w&nbsp;tych warunkach wmyśleć się w&nbsp;bycie butów?<br><br>Moment egzystencjalnego dygotu&nbsp;– dotykamy morderczych skutków rozumu i&nbsp;nagości cierpiącego Innego: szalony mechanizm mielący młode ciała na&nbsp;wojennych frontach, fabryki trupów, inwazja nagiej siły i&nbsp;przemocy w&nbsp;porządek ludzki, osamotnienie, strach, rozpacz, poczucie bezsilności, przerażenie, robactwo, krew, spleśniałe jedzenie, cuchnący mocz, gnój, brud, łzawiące oczy, opuchnięte brzuchy, dzieci&nbsp;– wystraszone, wycieńczone, bite, głodne, zmarznięte, obolałe, wynędzniałe, wycieńczone, brudne, odparzone, zgięte wpół&nbsp;– chorujące na&nbsp;tyfus, zapalenie płuc, gruźlicę, dur brzuszny, jaglicę. Przemijanie i&nbsp;żałoba, śmierć nierozerwalnie splątana z&nbsp;życiem. Spotkanie z&nbsp;cierpieniem, które wzywa do&nbsp;odpowiedzi.<br><br>Trafiają się też działania w&nbsp;miarę neutralne i&nbsp;niegroźne: Mistrz Eckhart pragnie uniknąć oswajania Absolutu na&nbsp;drodze antropomorfizacji, kwiaty mówią z&nbsp;pozycji twardego ograniczenia, odejmowanie znaczeń nadaje znaczenie, kobieta z&nbsp;brodą pretenduje do&nbsp;świętości, Jakub prze-pisuje <em>Erotic</em> jako&nbsp;<em>Errotic</em>, matka budzi się ze&nbsp;snu po 250 latach i&nbsp;znowu żyje, miejsce żywego ciała zajmuje korpus tekstów, separatyści nie&nbsp;akceptują krzyżowania gatunków, dyskursy kwitują swój prymat wobec określoności dzieła, Butler odrzuca logikę czystości, bycie wychodzi ze&nbsp;skrytości przed <em>Da-sein</em>, a&nbsp;artefakty użytkowe ciążą ku&nbsp;skrytości bycia. Ktoś dąży do&nbsp;wyzbycia się chcenia, ale jednak czegoś chce&nbsp;– chce niechcenia oczywiście. A&nbsp;za tekstem, co&nbsp;ciekawe, stoi człowiek.<br><br>Natykamy się też tu i&nbsp;ówdzie na&nbsp;interesujące obiekty i&nbsp;zjawiska: byty umorusane relacjami z&nbsp;innymi bytami, hotelowe pokoje-teksty, rozum skończony, gest auto-odczłowieczenia, etykę rozproszenia, spektakl wiary opartej na&nbsp;oszustwie, krąg ezoteryczny, krąg egzoteryczny, twórczego fachowca, osobowe centrum świeżych myśli, tautologiczny schemat instrumentalności, interpretujące przypomnienie, życie-poza-życiem, aktorów nieludzkich, mikroskopy, biurka, mikroby, probówki, hybrydy, wirusy, rośliny, martwe ciała, kwanty, cienką granicę między prawdą objawioną i&nbsp;kłamstwem, niewinność stawania się, konkretną parę adidasów (jako ontologiczny oryginał samej siebie), empatyczne wilki, dominującą matkę, chłodnego i&nbsp;oddalonego ojca, dotychczas ontologicznie nieobecne byty i&nbsp;im podobne twory.</p> <p>Na koniec ogarnia nas bezcenne poczucie dezorientacji, wszak wszyscy jesteśmy braćmi i&nbsp;siostrami wrzuconymi w&nbsp;upływ. Czy&nbsp;sensy rzeczywiście muszą zostać wydobyte na&nbsp;jaw? W&nbsp;każdym razie myślenie winno zostać przemyślane.</p> <p><em>Wojciech Kalaga</em><br><a href="https://orcid.org/0000-0003-4874-9734" target="_blank" rel="noopener">https://orcid.org/0000-0003-4874-9734</a></p> <p>Koncepcję numeru zawdzięczamy doktorowi Tomaszowi Kaladze z&nbsp;Kujawsko-Pomorskiej Szkoły Wyższej w&nbsp;Bydgoszczy.<em><br></em></p> Wojciech Kalaga ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 5 8 10.31261/errgo.14294 Siła kontra dominacja. W stronę hermeneutyki przemocy https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/12494 <p><strong>Siła kontra dominacja. W stronę hermeneutyki przemocy</strong></p> <p>Artykuł jest poświęcony rekonstrukcji dwóch odmiennych sposobów rozumienia przemocy: jako siły i jako dominacji, która została przeprowadzona na podstawie analizy współczesnych interpretacji <em>Iliady</em> (Simone Weil) i <em>Odysei</em> (Theodor Adorno i Max Horkheimer). Interpretacje te posłużyły dalej jako paradygmaty służące do opisu współczesnych filozoficznych dyskursów przemocy. Esej jest osadzony metodologicznie w Ricoeurowskim rozumieniu filozofii refleksji jako myślenia zapośredniczonego przez interpretację symboli i mitów. Pojęcie symbolu jako struktury podwójnego sensu, która domaga się interpretacji, pozwala na potraktowanie dawnych mitów jako aktualnych punktów wyjścia dla rozumienia współczesnej kondycji ludzkiej.</p> Paulina Sosnowska ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 45 11 26 10.31261/errgo.12494 The Role of Feelings in the Cognition of Values in the Perspective of Hermeneutic Philosophy (Gianni Vattimo and Charles Taylor) https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/12444 <p><strong>Rola uczuć w poznaniu wartości w perspektywie filozofii hermeneutycznej <br>(Gianni Vattimo i Charles Taylor)</strong></p> <p>W artykule omówiono znaczenie uczuć w rozumieniu wartości z perspektywy filozofii hermeneutycznej w ujęciu dwóch przedstawicieli tego nurtu, czyli Gianniego Vattimo i Charlesa Taylora. Pomimo wielu różnic obu filozofów łączy zainteresowanie znaczeniem uczuć w procesie interpretacji siebie oraz indywidualnych wyborów moralnych dokonywanych przez człowieka. W filozofii hermeneutycznej zazwyczaj większą wagę przywiązuje się do rozumu niż do uczuć, tym bardziej więc interesujące jest zbadanie znaczenia uczuć w poznaniu wartości oraz ich roli w relacjach międzyludzkich. Aktualny kontekst podjętych rozważań wynika z kryzysu instytucjonalnych form zaufania społecznego i związanych nimi zasad etycznych. Autor artykułu analizuje możliwość stworzenia etyki opartej na wartościach, ale jednocześnie krytycznej wobec instytucjonalnych form zachowania i sformalizowanych zasad postępowania.</p> Mariusz Wojewoda ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 27 44 10.31261/errgo.12444 Pojęcie <i>Gelassenheit</i> w filozofii Martina Heideggera i Johna D. Caputo https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/12544 <p><strong>Pojęcie <em>Gelassenheit</em>&nbsp;w filozofii Martina Heideggera i Johna D. Caputo</strong></p> <p>Autorka analizuje pojęcie <em>Gelassenheit</em> w pracach Martina Heideggera oraz Johna D. Caputo. Rozpoczyna od omówienia pochodzenia terminu, mianowicie pisma mistrza Eckharta należące do teologii apofatycznej. Następnie analizowane są powiązania <em>Gelassenheit</em> w myśli Heideggera i Caputo. Za każdym razem autorka szczególnie zwraca uwagę na etyczne konotacje tego pojęcia. Autorka podkreśla, że mimo znaczących różnic obaj autorzy używają pojęcia <em>Gelassenheit</em>, by zbudować swoistą etykę apofatyczną, a zatem projekt moralności odpowiadający wyjątkowym doświadczeniom, które wymykają się możliwości konceptualizacji oraz rozumienia.</p> Adriana Joanna Mickiewicz ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 45 65 10.31261/errgo.12544 Aporie dyskursu żałobnego. O założeniach polityki i etyki żałoby w pismach Jacques’a Derridy https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11679 <p><strong>Aporie dyskursu żałobnego. O założeniach polityki i etyki żałoby w pismach Jacques’a Derridy</strong></p> <p>Niniejszy artykuł, bazujący na tekstach Jacques’a Derridy, poświęconych w głównej mierze jego zmarłym przyjaciołom, jest próbą nakreślenia założeń polityki i etyki żałoby. Podążając za zawartym w tekstach Derridy opisem aporii oraz paradoksów, w które dyskurs żałobny jest nieuchronnie uwikłany, autor skupia się na etyczno-politycznym otwarciu, związanym z niedrukowalnym napięciem pomiędzy uniwersalnością prawa a jednostkową odpowiedzialnością wobec innego. Żałoba zostaje ukazana nie jako jeden z wielu fenomenów, lecz jako kondycja źródłowa, czyli taka, w ramach której etyka, polityka czy odpowiedzialność mogą zyskać swe radykalne znaczenie.</p> Aleksander Kopka ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 67 85 10.31261/errgo.11679 Heidegger i przy-ziemność estetyki rzeczy codziennego użytku https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/12538 <p><strong>Heidegger i przy-ziemność estetyki rzeczy codziennego użytku</strong></p> <p>Artykuł reinterpretuje esej Martina Heideggera “Źródło dzieła sztuki”, starając się wyeksplikować koncepcję “przy-ziemności” rzeczy użytkowych jako kategorii estetyki codzienności. Pokazuję, że rzeczy użytkowe mogą brać udział w estetycznym ujawnianiu bycia, choć w przeciwieństwie do dzieł sztuki nie są na to bezpośrednio zorientowane. Dotyczy to kwestii ujawniania jednostkowości jako niezależnej od masowości produkcji przedmiotów użytkowych oraz przeobrażenia rozumienia oznak zniszczenia jako cechy ocenianej negatywnie przez nastawienie konsumpcjonistyczne w wymiar ujawniania bycia (swoistości) rzeczy jako uwikłanych w oddziaływanie innych bytów.</p> Magdalena Hoły-Łuczaj ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 87 104 10.31261/errgo.12538 Kolektyw czy jednostka? Kto tworzy teorie (nie tylko) naukowe? O pewnym szczególe w koncepcji Ludwika Flecka https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11576 <p><strong>Kolektyw czy jednostka? Kto tworzy teorie (nie tylko) naukowe? O pewnym szczególe w koncepcji Ludwika Flecka</strong></p> <p>Sformułowana w latach 30. XX wieku przez Ludwika Flecka teza, że to nie jednostka w sposób<br>autonomiczny i niezależny formułuje nowe koncepcje naukowe, współcześnie nie budzi już<br>kontrowersji, przyjmuje się bowiem, że proces poznania przebiega w kontekście społecznym i jest<br>uwarunkowany kulturowo. Nadal jednak nierozstrzygnięty pozostaje problem udziału jednostki<br>w odkryciu naukowym. Choć sam Fleck posługiwał się wyrażeniem “jednostka wyjątkowo twórcza”<br>na oznaczenie osoby, która jest odpowiedzialna za nową koncepcję, nie był jeszcze w stanie objaśnić<br>w sposób precyzyjny osobliwej oscylacji tego, co społeczne, i tego, co stricte osobiste w procesie<br>ustanawiania nowych koncepcji. Polski mikrobiolog sformułował jednak kilka istotnych sugestii,<br>które w powiązaniu z najnowszymi badaniami, np. T. Hutchinsa, K. Knorr Cetiny czy B. Latoura,<br>mogą przynajmniej przybliżyć nas do pełniejszego zrozumienia tego, jak nowe wkracza do Nauki.</p> Marzenna Cyzman ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 105 123 10.31261/errgo.11576 Exodus or Exile: The Trope of "more life" in Louise Glück’s Poetry https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/13127 <p><strong>Wyjście czy wygnanie: trop życia wierzącego w siebie ("more life”) w poezji Louise Glück</strong></p> <p>Czym jest życie w poezji? Życie, które zyskuje zdolność do autoafirmacji przeciw porządkom śmierci<br>i natury, czyli pojęcie stworzone przez Agatę Bielik-Robson, pozwala dać pewną odpowiedź na tak<br>postawione pytanie. Mesjanistyczna koncepcja, wypracowana w oparciu o teorię Harolda Blooma<br>śledzącą rozwój podmiotowości poetyckiej, stanowi bowiem łącznik między żydowskim mesjanizmem a witalistyczną linią poezji amerykańskiej, do której zaliczam Louise Glück. Celem artykułu<br>jest prześledzenie w jakim stopniu postawy przybierane przez podmiotowość Glück w kolejnych<br>fazach jej twórczości mogą być traktowane jako przejawy, czy też realizacje, mesjańskiej obietnicy<br>kryjącej się za pojęciem życia błogosławionego wiarą w samo siebie (“more life”), inwestującego<br>w swoją skończoność przeciw transcendencji wielkich porządków śmierci i natury.</p> Kacper Bartczak ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 127 145 10.31261/errgo.13127 Perskie oko Hermesa. "Numery" Olgi Tokarczuk, czyli hermeneutyka w działaniu https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/12529 <p><strong>Perskie oko Hermesa. "Numery" Olgi Tokarczuk, czyli hermeneutyka w działaniu</strong></p> <p>W świetle przedstawionej w artykule interpretacji “Numery” (1993) – jedno z pierwszych opowiadań Olgi Tokarczuk – są literackim wcieleniem refleksji hermeneutycznej z kluczowymi dla niej pojęciami śladu, tajemnicy i znaczeniowego prześwitu. W swych odczytaniach znaków pozostawionych przez hotelowych gości narratorka-pokojówka jest spadkobierczynią myśli Diltheya, Gadamera i Derridy, która nakazuje dociekać prawdy o drugim człowieku, godząc się jednocześnie z jej niekonkluzywnością i rozproszeniem. Dla hermeneutycznej wykładni utworu istotny jest także sam gest jego interpretacji, dublujący niejako procedurę bohaterki i nadpisujący na zasadzie kontrsygnatury metaliteracki (i tym samym metahermeneutyczny) poziom znaczeń.</p> Iwona Gralewicz-Wolny ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 147 163 10.31261/errgo.12529 Światy bizarne Olgi Tokarczuk https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/12502 <p>Artykuł podejmuje temat prawdy i tajemnicy na podstawie dwóch “dziwacznych” opowiadań Olgi Tokarczuk: “Transfugium” i “Kalendarz ludzkich świąt”. Nawiązuje do innych ważnych dla autorki Biegunów zagadnień: należą do nich wątki eko- i gynokrytyczne, widoczne m.in. w “Transfugium”, opowiadającym m.in. o pułapkach antropocentrycznego stanowiska i proponowanym wyjściu w postaci metamorfozy człowieka w zwierzę, a konkretnie w wilka. W drugim z analizowanych opowiadań uwaga skupia się na miejscu religii, Kościoła i wiary w naszym życiu, w tym wiary w prawdę objawioną i cud, oraz na tym, w jaki sposób może ona prowadzić do przewartościowania schematów i dogmatów narzucanych przez instytucję Kościoła, także w kontekście miejsca kobiet w porządku ustalonym przez hierarchów kościelnych. Choć w centrum mojej uwagi pozostają dwa opowiadania Tokarczuk, to kontekstowo odwołuję się także do twórczości węgierskiego pisarza Sándora Máraiego oraz opowiadania Gustawa Herlinga-Grudzińskiego, które niejako dialogują ze sobą w kwestii rozumienia prawdy, tajemnicy i ludzkiej potrzeby cudu, a tym samym zapewne mimowolnie nawiązują do futurologicznej refleksji Tokarczuk.<br>&nbsp;&nbsp;</p> Barbara Zwolińska ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 165 183 10.31261/errgo.12502 Uśmiech Giocondy: tajemnica a interpretacja. Analiza trzech przypadków https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/12554 <p><strong>Uśmiech Giocondy: tajemnica a interpretacja. Analiza trzech przypadków</strong></p> <p>Przedmiot refleksji szkicu stanowi zagadnienie tajemnicy dzieła sztuki. Nie jest ona jednak<br>rozumiana jako własność obiektu artystycznego, ale jako funkcja interpretacji o ontologicznej<br>charakterystyce. Efekt “pracy interpretacji”, która każdorazowo wpisana w doświadczenie sztuki, nie odkrywa dzieła i nie ujawnia tego, co wewnątrz, lecz jako takie doraźnie je konstruuje i konkretyzuje. Z tej perspektywy tajemnicę sztuki rozpatrujemy jako dyskursywny konstrukt, przekształcający się wraz ze zmianami kontekstów i interpretacyjnych narzędzi: konstrukt formułowany w obrębie wybranych narracji – taktyk konceptualizacji, warunkujących nie tylko sposób myślenia o tajemnicy dzieła sztuki, ale też jej doraźne, teoretyczne koncepty.</p> <p>&nbsp;</p> Ryszard Solik ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 185 209 10.31261/errgo.12554 Ksenogeneza albo "stawanie się Innym” – w stronę posthumanistycznej wizji społeczeństwa przyszłości https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11612 <p><strong>Ksenogeneza albo "stawanie się Innym” – w stronę posthumanistycznej wizji społeczeństwa przyszłości</strong></p> <p>Wychodząc z założenia, że fantastyka naukowa stanowi jedno z narzędzi myślenia spekulacyjnego, czyli pozwala na podjęcie krytycznej refleksji nad skutkami działalności człowieka, autor artykułu zastanawia się nad możliwością wypracowania alternatywnej ścieżki rozwoju ludzkości, którą w trylogii Xenogenesis wyznaczyła Octavia E. Butler. W swoich powieściach amerykańska pisarka wyobraża sobie przyszłość, w której zniesione zostały różnice między naturą i kulturą, światem ludzkim i przyrodniczym. Nie proponuje jednak eskapistycznej fantazji, lecz formułuje polityczną wypowiedź na temat problemów, z którymi musimy się<br>zmierzyć, jeśli chcemy przetrwać jako gatunek, oraz zwraca uwagę na warunki konieczne do powstania nowej wspólnoty, nieopartej na hierarchicznym podporządkowaniu (rasowym, płciowym, etnicznym, ekonomicznym), lecz na etyce relacyjnej, ukształtowanej wskutek przemiany, jaka dokona się w człowieku poprzez “stawanie się Innym”.</p> Krzysztof Loska ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 213 230 10.31261/errgo.11612 Afektywno-emocjonalne pojmowanie dziecięcego ciała w literackich narracjach o II wojnie światowej (na przykładzie <i>Dzieci, których nie ma</i> Renaty Piątkowskiej) https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/12996 <p><strong>Afektywno-emocjonalne pojmowanie dziecięcego ciała w literackich narracjach o II wojnie światowej (na przykładzie <em>Dzieci, których nie ma</em>&nbsp;Renaty Piątkowskiej)</strong></p> <p>W artykule zaprezentowano propozycję afektywno-emocjonalnego modelu lektury utworu Renaty Piątkowskiej pt.<em> Dzieci, których nie ma</em>, z uwzględnieniem stylistyczno-narracyjnych mechanizmów wpływających na odbiorcze reakcje. Tekt koncentruje się szczególnie na sposobach literackiego obrazowania dziecka-więźnia, fizyczno-psychicznej przemocy wobec dzieci oraz dziecięcego ciała. Wzięto przy tym pod uwagę mechanizmy deskrypcji dzieci głodnych, chorych, kalekich, straumatyzowanych i martwych. Uwagę zwrócono także na problem odbiorczej ambiwalencji budowanej pomiędzy “protetycznym współodczuwaniem” a poczuciem wstrętu oraz między afektem a abiektem.</p> Kamila Kowalczyk ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 231 248 10.31261/errgo.12996 W stronę postsekularnej humanistyki? https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/13779 <p><strong>W stronę postsekularnej humanistyki?</strong></p> <p>Artykuł stanowi recenzję dwutomowej publikacji Literatura a religia – wyzwania epoki świeckiej pod redakcją Łukasza Tischnera i Tomasza Garbola (Tom I) oraz Łukasza Tischnera i Agnieszki Bielak (Tom II) (Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2020). Publikacja przynosi pogłębioną charakterystykę pola badawczego “literatura a religia”, uwzględniając przy tym wielość tradycji kulturowych i metodologicznych, lokalność ujęć oraz indywidualny wymiar interpretacji. Tworzy wolną od wstępnych hierarchizacji “mapę<br>wiary i niewiary” powojennej literatury polskiej, która wrażliwa jest na różnorodność estetyczno-ideowych postaw względem chrześcijaństwa (zachodniego) jako tradycji wiodącej w polskim kręgu kulturowym.</p> Ewelina Drzewiecka ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 251 268 10.31261/errgo.13779 Streszczenia w języku polskim/Summaries in Polish https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/14978 <p>Polskojęzyczne streszczenia artykułów badawczych i esejów zamieszczonych w niniejszym numerze.</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 271 275 10.31261/errgo.14978 Informacje dla Autorów https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/14979 <p>Informacje dla przyszłych Autorów -- tematyka tekstów, formatowanie tekstu, karta stylu.</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 279 281 10.31261/errgo.14979 Metryczka https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/14980 <p>Metryczka numeru&nbsp;45 (2/2022)&nbsp;<em>E(r)rgo. Teoria - Literatura - Kultura</em>.</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2022-12-30 2022-12-30 45 283 283 10.31261/errgo.14980