Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO <p><img src="https://journals.us.edu.pl/pliki/RIAS/mla.png" alt="MLA" height="50px"></p> <p><strong><em>ER(R)GO</em></strong>&nbsp;jest międzynarodowym czasopismem naukowym nawiązującym do kilkunastoletniej działalności interdyscyplinarnej grupy seminaryjnej o tej samej nazwie.&nbsp;Periodyk poświęcony jest przede wszystkim refleksji nad wytworami kultury współczesnej - także kultury popularnej - ze szczególnym naciskiem na zagadnienia teoretyczne i w najszerszym sensie z teorią związane. Tematyka obejmuje analizę zjawisk, dzieł, procesów kulturowych i literackich oraz ich uwarunkowań, analizę kontekstów je określających, zagadnienia metodologii badań literaturoznawczych i kulturoznawczych, analizę współczesnych tendencji w kulturze i ich założeń myślowych, zmiany paradygmatów teoretycznych i metodologicznych, analizę etycznych i aksjologicznych uwikłań prądów oraz zjawisk kulturowych i literackich, syntezy teoretycznoliterackie i kulturoznawcze, związki literatury z filozofią i innymi naukami. Istotny nacisk kładzie się na zagadnienia teoretycznoliterackie, przy czym literatura postrzegana jest w jej powiązaniach z kontekstami i procesami ogólnokulturowymi. Zadaniem pisma jest wypełnienie niszy między periodykami literaturoznawczymi i kulturoznawczymi oraz umożliwienie spotkania tych dwóch szerokich dziedzin w jednej przestrzeni czytelniczej. Ogólny tenor pisma należy określić jako interdyscyplinarny. Czasopismo finansowane jest z funduszu badań statutowych Instytutu Literaturoznawstwa Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Czasopismo nie pobiera opłat za publikacje artykułów i jest dostępne w formule Open Access Gold.</p> <p><a title="Lista ministerialna" href="https://www.gov.pl/attachment/acf4c73a-188b-42a0-a82b-f0b809fb2307" target="_blank" rel="noopener">&nbsp;<strong>"Er(r)go" uzyskało 100 punktów parametrycznych w wyniku przeprowadzonej w 2021 roku oceny i figuruje na liście czasopism punktowanych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego (poz. 30946).</strong></a> Od 2016 roku, <a href="https://dbh.nsd.uib.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=488134" target="_blank" rel="noopener">nasze czasopismo indeksowane jest także w bazie ERIH+</a> i figuruje w <a href="https://journals.indexcopernicus.com/search/form?search=ER(R)GO.%20Teoria%E2%80%93Literatura%E2%80%93Kultura" target="_blank" rel="noopener">Index Copernicus Journal Master List</a> ze współczynnikiem wpływu&nbsp;ICV 2020: 83.04. Od roku 2020 indeksowane jest także w bazie Elsevier Scopus. Pragniemy też poinformować naszych Czytelników i Autorów, iż <strong>począwszy od numeru 40 (1/2020) <em>Er(r)go</em>&nbsp;jest pismem dwujęzycznym o zasięgu w pełni międzynarodowym: publikujemy materiały w języku polskim i angielskim.</strong> Czasopismo finansowane jest z funduszu badań statutowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. <a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/about"><strong>(WIĘCEJ o czasopiśmie...)</strong></a></p> <p><strong>Zaproszenie do zgłaszania tekstów</strong></p> <p><a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/announcement/view/96" target="_blank" rel="noopener"><span class="gridCellContainer">Kolejny numer - 47 (2/2023)</span><strong><span class="gridCellContainer">&nbsp;</span></strong><span class="gridCellContainer">-</span><strong><span class="gridCellContainer"> humanistyka/humanistyka/humanistyka (pod redakcją gościnną Lecha Witkowskiego) (kliknij, by przejść do CFP)</span></strong></a></p> <p><a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/announcement/view/143">Kolejny numer - 48 (1/2024) - <strong>humanistyka/humanistyka/humanistyka II (pod redakcją gościnną Lecha Witkowskiego) (kliknij, by przejść do CFP)</strong></a></p> <p><a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/announcement/view/144">Kolejny numer - 49 (2/2024) - <strong>queerowa ruralność (pod redakcją gościnną Roberta Kuska i Wojciecha Szymańskiego) (kliknij, by przejść do CFP)</strong></a></p> <p>&nbsp;</p> Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego i Wydawnictwo Naukowe "Śląsk" pl-PL Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura 1508-6305 <p><strong>Właścicielami praw autorskich do nadesłanego tekstu są Autor i Wydawnictwo. Czytelnik otrzymuje prawo do korzystania z dokumentów pdf zgodnie z postanowieniami licencji Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA 4.0). Użytkownik może kopiować i redystrybuować materiał w dowolnym medium lub formacie oraz remiksować, przekształcać i wykorzystywać materiał w dowolnym celu.</strong></p> <ol> <li class="show">Licencja</li> </ol> <p>Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego zapewnia natychmiastowy otwarty dostęp do treści swoich czasopism na licencji Creative Commons BY 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/). Autorzy publikujący w tym czasopiśmie zachowują wszelkie prawa autorskie i zgadzają się na warunki wyżej wymienionej licencji CC BY 4.0.</p> <ol start="2"> <li class="show">Oświadczenie Autora</li> </ol> <p>Autor deklaruje, że artykuł jest oryginalny, napisany przez niego (i współautorów), nie był wcześniej publikowany, nie zawiera stwierdzeń niezgodnych z prawem, nie narusza praw innych osób, jest przedmiotem praw autorskich, które przysługują wyłącznie autorowi i jest wolny od wszelkich praw osób trzecich, a także, że autor uzyskał wszelkie niezbędne pisemne zgody na cytowanie z innych źródeł.</p> <p>Jeśli artykuł zawiera materiał ilustracyjny (rysunki, zdjęcia, wykresy, mapy itp.), Autor oświadcza, że wskazane dzieła są jego dziełami autorskimi, nie naruszają niczyich praw (w tym osobistych, m.in. prawa do dysponowania wizerunkiem) i posiada do nich pełnię praw majątkowych. Powyższe dzieła udostępnia jako część artykułu na licencji „Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe”.</p> <p>UWAGA! Bez określenia sytuacji prawnej materiału ilustracyjnego oraz załączenia stosownych zgód właścicieli majątkowych praw autorskich publikacja nie zostanie przyjęta do opracowania redakcyjnego. Autor/autorka oświadcza równocześnie, że bierze na siebie wszelką odpowiedzialność w przypadku podania nieprawidłowych danych (także w zakresie pokrycia kosztów poniesionych przez Wydawnictwo UŚ oraz roszczeń finansowych stron trzecich).</p> <ol start="3"> <li class="show">Prawa użytkownika</li> </ol> <p>Zgodnie z licencją Creative Commons Uznanie autorstwa użytkownicy mogą udostępniać (kopiować, rozpowszechniać i przekazywać) oraz adaptować (remiksować, przekształcać i tworzyć na podstawie materiału) artykuł w dowolnym celu, pod warunkiem, że oznaczą go w sposób określony przez autora lub licencjodawcę.</p> <ol start="4"> <li class="show">Współautorstwo</li> </ol> <p>Jeśli artykuł został przygotowany wspólnie z innymi autorami, osoba zgłaszająca niniejszy formularz zapewnia, że została upoważniona przez wszystkich współautorów do podpisania niniejszej umowy w ich imieniu i zobowiązuje się poinformować swoich współautorów o warunkach tej umowy.</p> <p>Oświadczam, że w przypadku nieuzgodnionego z redakcją i/lub wydawcą czasopisma wycofania przeze mnie tekstu z procesu wydawniczego lub skierowania go równolegle do innego wydawcy zgadzam się pokryć wszelkie koszty poniesione przez Uniwersytet Śląski w związku z procedowaniem mojego zgłoszenia (w tym m.in. koszty recenzji wydawniczych).</p> Strona tytułowa i spis treści https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11680 <p>Strona tytułowa i spis treści numeru.</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 1 4 10.31261/errgo.11680 Er(r)go... https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11681 <p><em>Er(r)go… ,</em></p> <p><br>…“Kim ja, kurwa, jestem?” pyta Nick Cave i nie sposób zaprzeczyć, iż jest to&nbsp;pytanie zasadnicze. Można by odpowiedzieć: “Zajrzyj, *****, Nick, do swych biografii i autobiografii, a&nbsp;wtedy się dowiesz”, ale nadzieję odbiera nam Adam Zagajewski: “ja, to ja ignorancji, ja, który nic nie rozumiem”. Ja “jest mną, a&nbsp;ja jestem nim, lecz&nbsp;ono nie przyjmuje nikogo, nawet mnie” (pominąłem elipsy). Ciągle jednak szukamy w biografiach i autobiografiach: kim jest ona, kim jest on, kim jest to ich “ja”.</p> <p><br>Sprawa jednak nie jest łatwa, gdyż zewsząd czają się biografie pozorne, powieści biograficzne, biografie hipotetyczne, biofikcje, (auto)biografie i auto/biografie, kobiece auto/biografie relacyjne, automitografie, autofikcje, autonaturografie,&nbsp;autoportrety, autobiografie transmedialne i autobiografie rozproszone, dzienniki, memuary, hagiografie, monodramy biograficzne, monodramy-świadectwa i monodramy-rekonstrukcje, życiopisanie (takie sobie zwykłe) i ŻYCIOpisanie, życiopisanie nieantropocentryczne, życiopisanie antropo-zdecentrowane, życiopisanie relacyjne, a&nbsp;wokół tego wszystkiego krążą idiomy allobiograficzne, autopatograficzne i autotanatograficzne, biopoetyki i (somato/bio)poetyki, zakrycia i przesunięcia biograficzne, nie mówiąc już o dyskursach autofikcyjnych i życio-rysach. „Ja” ma się chyba coraz gorzej w tym ścisku.</p> <p><br>Jak widać, język i intelekt nie pozwalają zgnuśnieć, mnożą się zatem pytania ważkie i mniej ważkie. Czy biografia jest wiarygodna? Jaka jest relacja między życiem przeżytym a&nbsp;życiem napisanym? Jak kocha strukturalista? Czy można naprawdę kochać bez nadziei? Czy nasze dusze widziały kiedyś niemożliwość? Jaka jest wartość interpretacyjna łączenia tekstu z życiem? Kto się domyśli z&nbsp;Recherche, że Proust miał brata? Jak ciało prywatne i biologiczne przeobraża się w ciało medialne? Czy tkwi w nas absurd i przekreślona nadzieja? Czy biograf potrzebuje inspiracji? Czy biograf jest literackim sępem a&nbsp;może podglądaczem?</p> <p><br>Niełatwo skupić się na odpowiedziach, bo wiele różnych bytów, nie-bytów, incydentów i postaci wplata się w tok wywodu: byt embrionalny i byt absolutny, mroczni doppelgängerzy, bezimienny bóg-guru z czerwoną prawą dłonią, piechur-filozof, ciała spuchnięte od głodu, uszkodzone tkanki pamięci, asamblaże, stare żeliwne magle, kozioł gimnastyczny, damskie buty, kadłub lalki i rzeźba kobiecej głowy, pyszni erudyci i nieprzychylni krytycy, bezustanna gadanina kamuflująca milczenie, nagie kobiece ciało w szklanym kubiku, ornamentalni mediewiści, uzurpacja tożsamościowa i tożsamość katoptryczna, incest identyfikacji, cybertawerny, abjektalna bliskość z czyimś ciałem, paranoiczne wieczne teraz i – jakże by inaczej – gniecenie, szczypanie, skubanie, wyrywanie, odrywanie, głaskanie, krojenie, uciskanie, wyginanie, strzepywanie. A&nbsp;obok stoi i patrzy czworo laureatów nagrody Pulitzera.</p> <p><br>Nie sposób wszystkiego tu spisać, ale w świecie tekstowym tego numeru wydarza się kilka rzeczy ciekawych. Półnagi papa biega po mokradle porośniętym ciernistymi palmami, z długim nożem i&nbsp;strzelbą w rękach, biografowie śpiewają długie pieśni, poeta diegetycznie informuje nas o zachodzeniu w jego życiu konsekwentnej ekwiwalencji, a&nbsp;Nabokov z 29 walizkami woła tragarza na pustkowiu. W tym samym przestrzenioczasie flanerka opuszcza miasto, zaszczuty niemowa zanurza się w&nbsp;bagnie jak w płodowych wodach, dziewięć oczu patrzy na wszystko z taką samą intensywnością, zaś humaniści – przekonani, iż&nbsp;są bezwartościowymi darmozjadami – popadają w zbiorową depresję. I rzecz bardzo niepokojąca: Sokrates zakłada buty, Jazon ma tylko jeden sandał, zaś Eros pozostaje bosy. Jednocześnie dwaj życiopisarze, ojciec i syn, prowadzą dialog o&nbsp;życiu, twórczości i autyzmie, Tsing opowiada o człowieku przez pryzmat japońskiego grzyba matsutake, przybysz rzuca się na narratora ze strzykawką, ktoś wyciska ropę z rany odniesieniem do&nbsp;Platońskich jedno-ciał, natomiast aktorka odkleja się od roli. Barthes dekonstruuje się sam, wyraża się ukośnie i zostawia ślady. KURYLUK mówi przez Kuryluk, mami czytelnika, kamufluje biografię i&nbsp;omija opozycję prawdy i fałszu, sobowtór przylega do zewnątrztekstowej autorki, utrzymując dialektykę kamuflażu i ekshibicjonizmu, podmiot lęka się utraty kochanka, idiotka-sawantka komentuje własne marzenie senne, Ewa zaś odrzuca Freudowską interpretację snu i dręczy ją spętany język. I uwaga: jedna pani chce komuś – tak&nbsp;po prostu – przez kiszkę stolcową wejść do duszy.</p> <p><br>Ale, jak powiada Rzeźbiarz, “Wszystko to należy uznać za czystą hipotezę”.</p> <p><br>Wojciech Kalaga<br><a href="https://orcid.org/0000-0003-4874-9734" target="_blank" rel="noopener">https://orcid.org/0000-0003-4874-9734</a></p> <p><br>PS Pierwsza – “amerykańska” część numeru jest wyjątkowa i nietypowa dla&nbsp;Er(r)go:<br>zebraliśmy tu głosy i dialogi wybitnych biografów-praktyków (m.&nbsp;in.&nbsp;czworga laureatów nagrody Pulitzera), którzy dzielą się z Czytelnikiem i Czytelniczką refleksjami z wnętrza procesu biograficznego. Część ta zrealizowana została przy&nbsp;wsparciu Dotacji Metropolitalnego Funduszu Wspierania Nauki Górnośląsko-Zagłębiowskiej Metropolii, wniosek numer 2/2021 – projekt pt.&nbsp;“Metropolia Metropolii, czyli nowojorski zdobywca Pulitzera dla Śląska i Zagłębia”.</p> Wojciech Kalaga ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 5 8 10.31261/errgo.11681 Opowiedzieć człowieka, śpiewając pieśń Femiosa. W stronę estetyki biografii https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11682 <p>Opierając się na teoretycznych pismach Tzvetana Todorova i Georga Lukácsa poświęconych powieści, esej niniejszy postuluje szersze uznanie biografii za gatunek literacki. Autor tekstu określa gatunek biografii jako gatunek radykalnej niekompletności, omawiając jednoczesne poszukiwanie prawdy i skłonność do fragmentacji w dążeniu biografa jako jakości, która cechuje nie tylko źródła, z jakich biograf korzysta, ale także determinuje przygodny, nieciągły charakter intelektualnej i emocjonalnej przestrzeń, którą zamieszkuje zarówno podmiot biograficzny, jak i sam biograf.</p> John Matteson ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 9 21 10.31261/errgo.11682 Ameryka w lustrze biografii wielkich Amerykanów: nieformalny przewodnik dla czytelników https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11684 <p>Wychodząc od&nbsp;wydarzeń pierwszej kadencji Donalda Trumpa, kryzysu amerykańskiej opieki zdrowotnej w&nbsp;kontekście pandemii Covid-19 i&nbsp;Stanów Zjednoczonych Ameryki postrzeganych jako&nbsp;(gasnący) symbol demokracji, niniejszy esej stawia pytanie, czy&nbsp;możliwa jest wyważona dyskusja o&nbsp;współczesnym obrazie Ameryki. Zdaniem autora, taki ogląd można wypracować dzięki gatunkowi biografii. Esej, tym samym, przedstawia subiektywny wybór biografii, od&nbsp;Alexandra Hamiltona i&nbsp;George’a Washingtona po&nbsp;Michelle i&nbsp;Baracka Obamów, które pozwalają przyjrzeć się skomplikowanym postaciom, które wpłynęły na&nbsp;kształt Ameryki, jaką znamy dzisiaj.</p> Max A. Boot ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 25 35 10.31261/errgo.11684 Czy biografia jest prawdą? https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11685 <p>W dniu 25 marca 2015 r. The Center for the Study of Transformative Lives at New York University i NYU Biography Seminar zorganizowały wspólnie dyskusję panelową zatytułowaną <em>Is Biography True?</em>&nbsp;W dyskusji, którą otworzył Philip Kunhardt,&nbsp;a której gospodarzem był nieżyjący już James Atlas, uczestniczyło troje zdobywców nagrody Pulitzera: Ron Chernow, autor biografii&nbsp;<em>Washington: A Life</em>; John Matteson, autor książki <em>Eden’s Outcasts: The Story of Louisa May Alcott and her Father,</em> oraz Stacy Schiff, autorka biografii pt.&nbsp;<em>Vera, Mrs. Vladimir Nabokov</em>. W niniejszej sekcji znajduje się zapis tej dyskusji.</p> Ron Chernow John Matteson Stacy Schiff James W. Atlas Philip Kunhardt ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 37 63 10.31261/errgo.11685 Melville i Indianie: lektura, kosmopolityzm i kondycja biograficzna https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11687 <p>Odpowiadając na&nbsp;powszechną we&nbsp;współczesnych badaniach literackich niechęć do&nbsp;biografizujących lektur, niniejszy artykuł stawia sobie za&nbsp;zadanie przemyślenie relacji między czytelnikiem i&nbsp;autorem, a&nbsp;zwłaszcza biografem. Ta relacja służyć ma odczytaniu takich tekstów Hermana Melville’a, jak&nbsp;np. Pierre; or, The&nbsp;Ambiguities, które niepokoją i&nbsp;zaskakują swoimi autobiograficznymi uwikłaniami. Refleksje nad&nbsp;zwyczajami czytelniczymi rodziny Melville’ów stają się interpretacyjnym kluczem do&nbsp;zrozumienia postępującego kosmopolityzmu i&nbsp;kulturowej wrażliwości Hermana Melville’a, w&nbsp;obliczu widma jego własnego dziadka i&nbsp;jego uwikłania w&nbsp;ludobójstwo rdzennych Amerykanów.</p> John L. Bryant ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 65 86 10.31261/errgo.11687 "Sztuka prześmiewcza?" Dwoje zdobywców nagrody Pulitzera rozmawia o biografii https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11686 <p>Debby Applegate i&nbsp;John Matteson, zdobywcy nagrody Pulitzera w&nbsp;dziedzinie biografii w&nbsp;następujących po&nbsp;sobie latach (2007 i&nbsp;2008) bywają czasem zgodni, lecz często różnią się istotnie co&nbsp;do metod, celów i&nbsp;etycznego wymiaru filozofii u&nbsp;podłoża pisarstwa biograficznego. W&nbsp;prezentowanym tu dialogu rozmawiają o&nbsp;negatywnych stereotypach, które biografowie muszą przezwyciężyć, przyglądają się procesowi badawczemu, dyskutują o&nbsp;moralnej naturze ludzkości, stawiają pytania o&nbsp;wartość sympatii i&nbsp;cynizmu dla&nbsp;biografa – i&nbsp;dotykają wielu innych, istotnych z&nbsp;punktu widzenia biografistyki obszarów.</p> Debby Applegate John Matteson ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 87 97 10.31261/errgo.11686 Dar biografii https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11683 <p>W swym wieloaspektowym, polifonicznym, ale jednoznacznie autobiograficznym eseju “Dar biografii” Caroline Stoessinger oferuje czytelnikowi osobisty wgląd w&nbsp;subtelności emocjonalnego podłoża niewyrażalnej słowami więzi między biografką a&nbsp;jej bohaterką. Ta&nbsp;symfoniczna więć, której złożona struktura obejmuje współczucie, szacunek i&nbsp;uważność, bezwiednie objawia się czytelnikowi jako&nbsp;warunek sine qua non autentycznego dialogu kiedy tylko przyjmie zaproszenie Stoessinger, towarzyszyć jej w&nbsp;podróży przez historię jej przyjaźni z&nbsp;Alice Herz-Sommer, bohaterką tłumaczonej na&nbsp;wiele języków książki autorki pod&nbsp;tytułem <em>Wiek mądrości</em>. W&nbsp;procesie wspólnego wspominania horyzonty emocjonalne (auto)biografki i&nbsp;czytelnika stapiają się, pozwalając mu wyczuć, że&nbsp;(auto)biografia, w&nbsp;jaką został wtajemniczony, została mu ofiarowana w&nbsp;darze przez autorkę, która – niepostrzeżenie – stała się mu bliską przyjaciółką. Dwie jaźni dzielące swoje wewnętrzne życie – Herz-Sommer i&nbsp;Stoessinger, Stoessinger i&nbsp;czytelnik – dzielą przestrzeń autentyczności, w&nbsp;której nadzieja rozbrzmiewa w&nbsp;sonatach Beethovena, przeszywając nawet najciemniejszy mrok.</p> Caroline Stoessinger ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 99 110 10.31261/errgo.11683 Przeploty jaźni, słów i mediów, czyli dwóch biografów z jednej rodziny rozmawia o sztuce i niepełnosprawności https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11693 <p>Dwóch (auto)biografów z&nbsp;tej samej rodziny – jeden neurotypowy, drugi autystyczny – rozmawia o&nbsp;wierszach, pamiętnikach, esejach, artykułach naukowych i&nbsp;filmach dokumentalnych, które razem stworzyli. Woląc postrzegać swoją pracę jako&nbsp;współzależną i&nbsp;splecioną, niezależną od&nbsp;ograniczeń polityki tożsamości, która ludzi dzieli i&nbsp;konfliktuje ich ze&nbsp;sobą nawzajem, rozmówcy kultywują neurokosmopolityczne i&nbsp;kłączowe porozumienie jaźni poprzez słowa. David James (“D.J.”) Savarese to&nbsp;artysta-aktywista, pisarz, nauczyciel i&nbsp;współprzewodniczący The&nbsp;Alliance for&nbsp;Citizen-Directed Supports, stypendysta OSF Human Rights Initiative (2017–2019) oraz współproducent, narrator i&nbsp;bohater wyróżnionego nagrodą Peabody filmu dokumentalnego Deej: Inclusion Shouldn’t Be a&nbsp;Lottery. D.J. publikuje wiersze, literaturę faktu i&nbsp;eseje naukowe. Ralph James Savarese jest autorem pięciu książek i&nbsp;współredaktorem trzech zbiorów, w&nbsp;tym pierwszej monografii dotyczącej neuroróżnorodności. Jest laureatem nagród The&nbsp;Melville Society, National Endowment for&nbsp;the&nbsp;Humanities oraz Mellon Foundation, która sfinansowała stypendium neurohumanistyczne w&nbsp;Instytucie Nauk o&nbsp;Mózgu na&nbsp;Duke University.</p> David James Savarese Ralph James Savarese ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 111 129 10.31261/errgo.11693 Portret artysty (rocka) w wieku dojrzałym. Nick Cave na scenie https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8019 <p>Autor artykułu podejmuje próbę rekonstrukcji “przedstawialnego obrazu siebie” muzyka, pisarza i&nbsp;artysty scenicznego Nicka Cave’a. W&nbsp;centrum uwagi stawiam jego fotograficzne portrety, zwłaszcza te najbardziej emblematyczne i&nbsp;najczęściej multiplikowane, należące do&nbsp;ikonosfery rocka i&nbsp;kultury popularnej przełomu XX i&nbsp;XXI wieku – autorstwa holenderskiego fotografika Antona Corbijna. Namysł nad&nbsp;fotograficznymi reprezentacjami twarzy Cave’a rozszerzam jednak na&nbsp;jego najnowszą twórczość, obejmującą zarówno albumy muzyczne, jak&nbsp;i&nbsp;autobiograficzne filmy, takie jak&nbsp;20&nbsp;000 dni na&nbsp;Ziemi i&nbsp;One More Time with&nbsp;Feeling, oraz poemat Pieśń torby na&nbsp;pawia czy&nbsp;blog The&nbsp;Red Hand Files. Wszystkie te hiperteksty próbują dać publiczności poczucie uczestniczenia w&nbsp;metamorfozie, towarzyszenia artyście “za kulisami” scen i&nbsp;teatrów, w&nbsp;trasie, w&nbsp;pokojach i&nbsp;łazienkach hotelowych. Widzimy, jak&nbsp;ciało prywatne i&nbsp;biologiczne przeobraża się w&nbsp;ciało medialne, jak&nbsp;jest monumentalizowane na&nbsp;scenie i&nbsp;przed obiektywem, by&nbsp;w&nbsp;końcu stać się ciałem-znakiem i&nbsp;ciałem-towarem. I&nbsp;odwrotnie. Ta&nbsp;dialektyka intymności przybiera niekiedy formę ekshibicjonistyczno-voyeurystycznego paktu z&nbsp;publicznością w&nbsp;duchu <em>selfie</em>. Zarazem jednak Cave prowadzi tę grę tożsamościową bardzo świadomie i&nbsp;krytycznie. Zacierając granicę pomiędzy zmitologizowanym <em>effigie</em> scenicznym i&nbsp;biografią, aktualizuje Warholowską politykę “dawania twarzy” do&nbsp;warunków, jakie stwarza i&nbsp;jakich żąda synoptykalny system sławy i&nbsp;przemysł kultury XXI wieku.</p> Jakub Orzeszek ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 133 148 10.31261/errgo.8019 Monodramy biograficzne w najnowszym teatrze polskim – świadectwa i rekonstrukcje https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/10022 <p>W nurcie współczesnych polskich spektakli biograficznych sporą grupę stanowią monodramy, inspirowane życiorysami słynnych osób. Jest to&nbsp;przejaw zainteresowania postaciami wyrazistymi, referencyjnymi – w&nbsp;przeciwieństwie do&nbsp;twórczości scenicznej końca XX wieku, z&nbsp;właściwą jej ekspansją bohaterów o&nbsp;nieukształtowanej bądź rozbitej osobowości. W&nbsp;artykule zanalizowane zostały monodramy-świadectwa i&nbsp;monodramy-rekonstrukcje. W&nbsp;pierwszym przypadku postać występuje jako&nbsp;medium nieobecnej rzeczywistości, świadcząc monologiem o&nbsp;sobie i&nbsp;o świecie zewnętrznym (to przykład tożsamości dialogowej). W&nbsp;drugiej odmianie monodramów dominuje ujęcie autotematyczne, co&nbsp;prowadzi do&nbsp;powstania sztuk meta-biograficznych (ukazana jest tożsamość performatywna, realizująca się w&nbsp;aktach kreacji własnego „ja”).</p> Beata Maria Popczyk-Szczęsna ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 149 166 10.31261/errgo.10022 Autoportrety Adama Zagajewskiego https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/10053 <p class="sdfootnote-western" style="line-height: 115%;" align="justify">Artykuł analizuje cykl poetyckich autoportretów Adama Zagajewskiego w&nbsp;kontekście esejów poety oraz współczesnych pisarzowi teorii, zwłaszcza dekonstrukcji Paula de Mana oraz filozofii duchowości Michela Foucaulta. Zgodnie z&nbsp;tą analizą autoportrety Zagajewskiego zbliżają się charakterem i&nbsp;funkcją do&nbsp;ćwiczeń duchowych opisywanych przez Pierre’a Hadota: poeta za&nbsp;ich pomocą próbuje przebudować swoją osobowość, projektując jej bogatszą i&nbsp;dojrzalszą postać, częściowo na&nbsp;wzór postaci mistrzowskich, takich jak&nbsp;Józef Czapski. Tak ujęta, twórczość Zagajewskiego zaskakuje bogactwem treści teoretycznych, których dotąd w&nbsp;niej nie&nbsp;poszukiwano.</p> Jan Potkański ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 167 185 10.31261/errgo.10053 <i>Encyklopedierotyk</i> jako (auto)biofikcja. Ewa Kuryluk a Roland Barthes https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/10080 <p>Artykuł przedstawia interpretację postmodernistycznej epistolarnej powieści – <em>Encyklopedierotyk</em> ze&nbsp;względu na&nbsp;zastosowane w&nbsp;niej biofikcyjne i&nbsp;autofikcyjne strategie pisarskie oraz odtwarza dokonaną w&nbsp;utworze krytykę <em>Fragmentów dyskursu miłosnego</em> Rolanda Barthes’a. Pokazuje związki między rzeczywistą a&nbsp;zmyśloną biografią semiologa i&nbsp;odsłania znaczenie najistotniejszych “biograficznych przesunięć”. &nbsp;Ujawnia relację między literackim sobowtórem Ewy Kuryluk i&nbsp;nią samą: pomiędzy bohaterką i&nbsp;autorką nie&nbsp;ma pełnej tożsamości. Charakter tej relacji jest metonimiczny: działania powieściowej Ewy są śladami poczynań pisarki, co&nbsp;prowokuje do&nbsp;zadania pytań o&nbsp;kwestię niemożności twórczej oraz o&nbsp;powód uczynienia Barthes’a główną postacią <em>Encyklopedierotyku</em>.</p> Maciej Piotr Mazur ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 187 206 10.31261/errgo.10080 “Nie zdołam wejść w jej buty ani los”. O biografii jako auto/biografii w twórczości drugiego pokolenia https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/10167 <p>Artykuł proponuje nową perspektywę w&nbsp;badaniu auto/biograficznej twórczości potomków ocalałych z&nbsp;Zagłady, tj. potraktowanie biografii jako&nbsp;modusu drugopokoleniowej autobiografii. Na&nbsp;podstawie analizy książki Agaty Tuszyńskiej <em>Oskarżona: Wiera Gran</em> (2010) o&nbsp;ocalałej z&nbsp;Zagłady żydowsko-polskiej śpiewaczce autorzy argumentują, że&nbsp;w&nbsp;tym przypadku biografia ocalałej staje się laboratorium rozumienia własnego doświadczenia dla&nbsp;przedstawicielki pokolenia postpamięci. Artykuł ponadto pokazuje, jak&nbsp;w&nbsp;heterogenicznej formie gatunkowej auto/biografii niczym w&nbsp;soczewce skupiają się podstawowe problemy zarówno refleksji o&nbsp;Zagładzie, jak&nbsp;i&nbsp;badań nad&nbsp;życiopisaniem: kwestie identyfikacji, stosowności, wiktymizacji, autentyczności, prawdziwości czy&nbsp;konstruktów kulturowych dotyczących płci.</p> Robert Kusek Aleksandra Szczepan ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 207 227 10.31261/errgo.10167 Autonaturografie. Biopoetyki immersyjnego piśmiennictwa przyrodniczego (Zajączkowska, Brach-Czaina, Tsing, Macdonald) https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/10277 <p>Celem artykułu jest wyodrębnienie nowej, nieantropocentrycznej formy pisania o&nbsp;przyrodzie. Analizując teksty antropolożki Anny Lowenhaupt Tsing, biolożki Urszuli Zajączkowskiej, historyczki nauki Helen Macdoland i&nbsp;filozofki Jolanty Brach-Czainy – wskazuję na&nbsp;chwyty charakteryzujące ich biopoetykę: immersyjność, rizomatyczność, asamblażowość i&nbsp;tentakularność. Nawiązując do&nbsp;formuły gatunkowej “pasażu tekstowego” (rozumianego szeroko, niekoniecznie jako&nbsp;pisanie i&nbsp;czytanie miasta) i&nbsp;wspierając się rozważaniami Rebeki Solnit, pokazuję, jakim ponadgatunkowym doświadczeniem jest dla&nbsp;flanerek wędrówka i&nbsp;włóczęga, które mogą zarazem być ucieczką z&nbsp;laboratorium. Zastanawiam się też, jak&nbsp;bardzo nieantropocentryczny może być tekst literacki.</p> Izabella Adamczewska-Baranowska ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 229 249 10.31261/errgo.10277 Topografie drogi filozoficznej, albo o konsekwencjach nienoszenia obuwia https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11400 <p>Zasadniczym celem rozważań w&nbsp;tym artykule jest analiza statusu filozofii w&nbsp;zakresie jej spełnialności czy&nbsp;też po&nbsp;prostu możliwe topografie drogi filozoficznej. Punktem wyjścia i&nbsp;zarazem głównym przedmiotem dociekań jest ustęp z&nbsp;<em>Uczty</em> Platona (20 d–204c), w&nbsp;którym znaleźć można emblematyczny, choć niejednoznaczny opis podróży filozoficznej. Warto pokazać kluczowe trudności związane z&nbsp;tym opisem, a&nbsp;przede wszystkim jego metafilozoficzne konsekwencje. Ukazane i&nbsp;krytycznie omówione zostaną wybrane znaczące interpretacje tego fragmentu z&nbsp;uwypukleniem ich (meta)filozoficznych implikacji, a&nbsp;te zostaną skatalogowane w&nbsp;świetle Sextusowego podziału filozofii (<em>Pyr</em>., I, 1-4). Na&nbsp;podstawi refleksji na&nbsp;temat topografii drogi filozoficznej, a&nbsp;także akceptowanego modelu wiedzy, zaproponowana zostanie taka wykładnia, która stara się ominąć silnie dogmatyczne konsekwencje myślenia o&nbsp;filozofii, jednocześnie akceptując zawartą w&nbsp;niej niepewność, zarówno w&nbsp;odniesieniu do&nbsp;konkretnych rozstrzygnięć, jak&nbsp;i&nbsp;w stosunku do&nbsp;własnej spełnialności. W&nbsp;tym celu wykorzystane zostaną metaforycznie inne niż Platońskie opowieści o&nbsp;drogach i&nbsp;dążeniu.</p> Dariusz Kubok Paweł Jędrzejko ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 253 277 10.31261/errgo.11400 Google Street View i nie-ludzka fotografia w projektach Jona Rafmana i Michaela Wolfa https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/9222 <p>Artykuł jest próbą podjęcia refleksji nad&nbsp;zjawiskiem nie-ludzkiej fotografii. Punktem wyjścia tekstu jest zwrócenie uwagi na&nbsp;fakt, że&nbsp;w&nbsp;dobie automatyzacji procesu fotografowania, zdjęcia wykonywane przez człowieka są tylko jednym z&nbsp;wymiarów współczesnej fotografii. Artykuł jest analizą projektów artystycznych Jona Rafmana i&nbsp;Michaela Wolfa, którzy wykorzystują fotografie wykonane przez automatyczne aparaty Google Street View. Eksponowanie pęknięć, szczelin i&nbsp;błędów tego systemu zbliża ich twórczość do&nbsp;tzw. glitch artu. Ważnym aspektem podejmowanej analizy jest refleksja nad&nbsp;wyobrażeniami związanymi z&nbsp;nie-ludzkim spojrzeniem, pytanie o&nbsp;prawdę fotografii oraz o&nbsp;to, w&nbsp;jaki sposób zbudowany jest interfejs Google Street View.</p> Agata Stronciwilk ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 281 296 10.31261/errgo.9222 Mój awatar krzyczy jak ja. Współczesne realizacje motywu sobowtóra w kilku polskich tekstach fantastycznonaukowych https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/9318 <p>Celem tekstu jest przyjrzenie się kilku realizacjom motywu sobowtóra i&nbsp;ukazanie, w&nbsp;jaki sposób ta istniejąca w&nbsp;kulturze od&nbsp;wieków figura aktualizuje się w&nbsp;literaturze drugiej połowy XX wieku. Jaka jest relacja między tymi postaciami a&nbsp;tradycyjnie ujmowanymi doppelgängerami ukazującymi rozbicie i&nbsp;poczucie zagrożenia podmiotu? Czy&nbsp;zmiana, jaka zaszła w&nbsp;figurze sobowtóra, jest tylko powierzchowna, wynikająca z&nbsp;konieczności unowocześnienia wytartych motywów, czy&nbsp;też za&nbsp;taką modyfikacją postępuje również ewolucja przenoszonych znaczeń? Jako&nbsp;materiał badawczy posłużyły trzy polskie opowiadania fantastycznonaukowe, które powstały w&nbsp;obrębie różnych nurtów i&nbsp;w różnym czasie: “Holoman” Janusza Szablickiego i&nbsp;“Skasować drugie ja” Adama Hollanka oraz tekst “#Eudajmonia” Magdaleny Kucenty.</p> Marta Błaszkowska-Nawrocka ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 297 311 10.31261/errgo.9318 Nowa humanistyka w Polsce: kilka bardzo subiektywnych obserwacji, koniektur, refutacji https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11711 <p>Nycz zarysowuje główne nurty Nowej Humanistyki na świecie – humanistykę cyfrową, humanistykę zaangażowaną, humanistykę kognitywną, posthumanizm, badania oparte na sztuce, a także główne debaty i nieporozumienia, które pojawiły się w ciągu ostatniej dekady w kontekście polskim. Przykładem ewolucji sposobów myślenia oraz prowadzenia badań są studia literacko-kulturowe, KTL. Skrót ten oznacza różne pojęcia, od kulturowej teorii literatury do kulturowo-tekstualnej piśmienności.</p> Ryszard Nycz David Schauffler ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 315 338 10.31261/errgo.11711 Summaries in Polish/Streszczenia w języku polskim https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11690 <p>Polskojęzyczne streszczenia artykułów badawczych i esejów zamieszczonych w niniejszym numerze.</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 341 347 10.31261/errgo.11690 Informacje dla Autorów https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11691 <p>Informacje dla przyszłych Autorów -- tematyka tekstów, formatowanie tekstu, karta stylu.</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 351 358 10.31261/errgo.11691 Metryczka https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11692 <p>Metryczka numeru.</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 2021-12-30 2021-12-30 43 360 360 10.31261/errgo.11692