Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO <p><strong>"ER(R)GO"</strong>&nbsp;jest międzynarodowym czasopismem naukowym nawiązującym do kilkunastoletniej działalności interdyscyplinarnej grupy seminaryjnej o tej samej nazwie.&nbsp;Periodyk poświęcony jest przede wszystkim refleksji nad wytworami kultury współczesnej - także kultury popularnej - ze szczególnym naciskiem na zagadnienia teoretyczne i w najszerszym sensie z teorią związane. Tematyka obejmuje analizę zjawisk, dzieł, procesów kulturowych i literackich oraz ich uwarunkowań, analizę kontekstów je określających, zagadnienia metodologii badań literaturoznawczych i kulturoznawczych, analizę współczesnych tendencji w kulturze i ich założeń myślowych, zmiany paradygmatów teoretycznych i metodologicznych, analizę etycznych i aksjologicznych uwikłań prądów oraz zjawisk kulturowych i literackich, syntezy teoretycznoliterackie i kulturoznawcze, związki literatury z filozofią i innymi naukami. Istotny nacisk kładzie się na zagadnienia teoretycznoliterackie, przy czym literatura postrzegana jest w jej powiązaniach z kontekstami i procesami ogólnokulturowymi. Zadaniem pisma jest wypełnienie niszy między periodykami literaturoznawczymi i kulturoznawczymi oraz umożliwienie spotkania tych dwóch szerokich dziedzin w jednej przestrzeni czytelniczej. Ogólny tenor pisma należy określić jako interdyscyplinarny. Czasopismo finansowane jest z funduszu badań statutowych Instytutu Literaturoznawstwa Wydziału Humanistycznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Czasopismo nie pobiera opłat za publikacje artykułów i jest dostępne w formule Open Access Gold.</p> <p>&nbsp;<strong><a href="https://www.gov.pl/attachment/18cceb47-a74e-4593-9866-a8062e5f3d74" target="_blank" rel="noopener">"Er(r)go" uzyskało 70 punktów parametrycznych w wyniku przeprowadzonej w 2019 roku oceny i figuruje na liście czasopism punktowanych Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego</a>.</strong> Od 2016 roku, <a href="https://dbh.nsd.uib.no/publiseringskanaler/erihplus/periodical/info.action?id=488134" target="_blank" rel="noopener">nasze czasopismo indeksowane jest także w bazie ERIH+</a> i figuruje w <a href="https://journals.indexcopernicus.com/search/form?search=ER(R)GO.%20Teoria%E2%80%93Literatura%E2%80%93Kultura" target="_blank" rel="noopener">Index Copernicus Journal Master List</a> ze współczynnikiem wpływu&nbsp;ICV 2019: 73.95. Od roku 2020 indeksowane jest także w bazie Elsevier Scopus. Pragniemy też poinformować naszych Czytelników i Autorów, iż <strong>począwszy od numeru 40 (1/2020) „Er(r)go” jest pismem dwujęzycznym o zasięgu w pełni międzynarodowym: publikujemy materiały w języku polskim i angielskim.</strong> Czasopismo finansowane jest z funduszu badań statutowych Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. <a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/about"><strong>(WIĘCEJ o czasopiśmie...)</strong></a></p> <p><strong>Zaproszenie do zgłaszania tekstów<br></strong></p> <p><a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/announcement/view/64" target="_blank" rel="noopener">Kolejny numer – 44 (1/2022) <strong>paliwo/energia/kultura (kliknij, by przejść do CFP)</strong></a></p> <p><a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/announcement/view/65" target="_blank" rel="noopener">Kolejny numer – 45 (2/2022) <strong>tajemnica/hermeneutyka/aletheia (kliknij, by przejść do CFP)</strong></a></p> <p><span id="cell-95-title" class="gridCellContainer"><a id="cell-95-title-moreInformation-button-60818949f3ba7" class="pkp_controllers_linkAction pkp_linkaction_moreInformation pkp_linkaction_icon_moreInformation" title="Więcej informacji" href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/announcement/view/95" target="_blank" rel="noopener">Kolejny numer – 46 (1/2023)</a></span><strong><span id="cell-95-title" class="gridCellContainer"><a id="cell-95-title-moreInformation-button-60818949f3ba7" class="pkp_controllers_linkAction pkp_linkaction_moreInformation pkp_linkaction_icon_moreInformation" title="Więcej informacji" href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/announcement/view/95" target="_blank" rel="noopener">&nbsp; blizna/skaza/choroba (kliknij, by przejść do CFP)</a></span></strong></p> <p><a href="https://www.journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/announcement/view/96" target="_blank" rel="noopener"><span class="gridCellContainer">Kolejny numer - 47 (2/2023)</span><strong><span class="gridCellContainer">&nbsp; humanistyka/humanistyka/humanistyka (pod redakcją gościnną Lecha Witkowskiego) (kliknij, by przejść do CFP)</span></strong></a></p> <p>&nbsp;</p> pl-PL <p>"Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura" publikuje teksty wcześniej nieopublikowane na podstawie licencji&nbsp;<a href="https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/deed.pl" target="_blank" rel="noopener">Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe (CC BY-SA 4.0).</a></p> errgo@us.edu.pl (Marcin Mazurek) errgo@us.edu.pl (Redakcja Er(r)go) sob, 06 lut 2021 00:00:00 +0000 OJS 3.1.1.4 http://blogs.law.harvard.edu/tech/rss 60 Strona tytułowa i spis treści https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11392 <p>Strona tytułowa i spis treści numeru</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11392 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Er(r)go... https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11394 <p><em>Er(r)go...</em></p> <p>… nieograniczona proliferacja obrazów, gargantuiczna eskalacja fotograficznych narracji, nadprodukcja, nadmiarowość i&nbsp;inflacja wizualności, zainfekowanie portalozą, patrzenie jako imperatyw. Obrazy przesłaniają świat, czas zatem przejrzeć na&nbsp;oczy.</p> <p>Ile prawdy w&nbsp;fotografii? Czy&nbsp;prawdziwe jest to, co widzimy, skoro nie&nbsp;istnieje prawda akontekstualna, niesytuacyjna, niezinterpretowana? Ile zatem prawd w&nbsp;fotografii? Na&nbsp;ratunek przychodzi uroczy potwór interpretacji: prawda konstytuuje się w&nbsp;interpretacji i&nbsp;poprzez interpretację, nie&nbsp;możemy zawiesić interpretacyjnej aktywności, nie&nbsp;możemy też wnieść się ponad poziom interpretacji, by&nbsp;nie interpretować. Tak czy&nbsp;inaczej, lepiej jednak unikać strachu, konsternacji i&nbsp;wściekłości odbiorców. Ktoś stwierdza: przeciwieństwem prawdy jest fałsz; hmm, coś takiego! Może zamiast prawdy – wiarygodność? Zobaczymy.</p> <p>Tymczasem dzieją się rzeczy ciekawe. Ofelia trzyma w&nbsp;jednej ręce butelkę wina, w&nbsp;drugiej kieliszek i&nbsp;nie ma nic do&nbsp;ukrycia – w&nbsp;końcu uczy się pływać i&nbsp;pływa sobie w&nbsp;dmuchanym basenie; żywioł wody łączy się z&nbsp;żywiołem kobiecości, a&nbsp;jakże. Faltejsek wraca do&nbsp;okresu prenatalnego, wciela się w&nbsp;Ofelię i&nbsp;unosi na&nbsp;wodzie, a&nbsp;Faukner szuka powiązań. Dzwony kościelne wyznaczają przestrzeń oswojoną, prostaczkowie nie&nbsp;znają łaciny, ale umoralniają się i&nbsp;wzrastają w&nbsp;wierze, a&nbsp;kościół ustanawia relację człowieka ze&nbsp;światem. Człowiek opanowuje świat i&nbsp;powtarza akt stworzenia, tymczasem plugawe społeczeństwo jak Narcyz podziwia swój trywialny wizerunek na&nbsp;metalu (to Baudelaire). Fotograf dominuje, panuje i&nbsp;ingeruje w&nbsp;przestrzeń – jest funkcjonariuszem aparatu; aparat też nie&nbsp;taki niewinny – jest aparatem władzy: dyscyplinuje i&nbsp;parceluje ciało; świat zastyga w&nbsp;trakcie naciśnięcia migawki, a&nbsp;podmiot zamienia się w&nbsp;<em>eidolon</em>. Na&nbsp;szczęście fotografia, jak czuringa, sprzeciwia się śmierci totalnej i&nbsp;daje świadectwo życia; przywołuje przeszłość, jednocześnie ją egzorcyzmując, ale może też wiralować sobie w&nbsp;sieci i&nbsp;dyskredytować bohaterów. Sfeminizowane, męskie ciało obnosi się dumnie ze&nbsp;swym penisem, a&nbsp;erekcja o&nbsp;dziwo przyciąga uwagę widzów. Bohaterki samobójczynie umieszcza się w&nbsp;otoczeniu dziecięcych zabawek, przy&nbsp;czym śmierć średniowieczna nie&nbsp;zgadza się z&nbsp;nowym światopoglądem. Między zapętlonymi porządkami tożsamości i&nbsp;różnicy liniowy czas postępu zwycięża z&nbsp;czasem cyklicznym, diachronia przekodowuje się w&nbsp;synchronię a&nbsp;synchronia w&nbsp;diachronię, zaś Burroughs stwierdza krótko: Słowo poczyna obraz, a&nbsp;obraz <em>jest</em> wirusem. Wreszcie artysta w&nbsp;stanie liminalnym wysiada z&nbsp;karuzeli życia.</p> <p>Ale nie&nbsp;zawsze jest tak pogodnie. Fotografia dotyka niezabliźnionej rany pamięci: bydlęce wagony, tory, drut kolczasty, komin, włosy, pasiak, walizka, powietrze, w&nbsp;którym wciąż krążą cząstki popiołów z&nbsp;ludzkich szczątków, użyźniają pola i&nbsp;łąki i&nbsp;mieszają się z&nbsp;budulcem, Muranów z&nbsp;gruzobetonu ze&nbsp;szczątków domów i&nbsp;ludzi, drzazga z&nbsp;ludzkiej kości. Kobiety w&nbsp;(u)ścisku, będącym ostatnim doświadczeniem bliskości przed odejściem w&nbsp;nie(byt), kobiety z&nbsp;Mizocza – pojawiające się i&nbsp;znikające Eurydyki, które spojrzenie Orfeusza zawiesza między życiem a&nbsp;śmiercią. <em>Vivante/morte</em>. A&nbsp;gdzie indziej nuklearny kataklizm Czarnobyla, osuwiska realności, obłoki dymu, skażone rośliny, autoportrety cezu, plutonu i&nbsp;uranu, mogilniki, wykrzywione w&nbsp;przerażeniu, krzyczące twarze – banał horroru, śmierć jako radionuklidy wnika w&nbsp;materię fotografii, wzrasta ruch turystyczny w&nbsp;Strefie Wykluczenia. Trzeba przywrócić czucie w&nbsp;zdrętwiałych strukturach pamięci.</p> <p>A wokół i&nbsp;pomiędzy jak zwykle rozmaite precjoza intelektu i&nbsp;materialności: aparaty numinotyczne, ekfrazy i&nbsp;infrazy, historie preposteryjne, nie-falliczna, nie-edypalna, zawsze negocjowalna różnica-w-bliskości, kamera obskura, estetyka minimalistycznych metonimii, faceci w&nbsp;gorsetach, palimpsesty kulturowe, samorozkruszenie, genologiczne rozchwianie, strzępy wiedzy, fascinum kontra fascinance, elementy kultury sadomasochistycznej, klasizm, demitologizacja infantylizującej stygmatyzacji twórców ludowych (!), śmierć zamknięta w&nbsp;krypcie nieświadomości jako widmo, początki fotografii w&nbsp;Rzeszowie i&nbsp;podkarpackie czasoprzestrzenie (a gdzie Polesie i&nbsp;jego czar?), inteligencja ikoniczna, spojrzenie, które dotyka i&nbsp;czuje, odcieleśnione pomniki, rozsypanie, bezkształtność i&nbsp;wymieszanie porządków i, jakże by&nbsp;inaczej, niedookreślenie, zanikanie, zawieszenie. Ach, i&nbsp;jeszcze nie&nbsp;wiadomo skąd przyplątała się domena zdrowego rozsądku.</p> <p>Reasumując: widzialność strukturyzuje wszystko, niewidzialność skazuje na&nbsp;nieobecność i&nbsp;spycha w&nbsp;nieistnienie. Jak to&nbsp;często bywa, problem okazuje się bardziej złożony i&nbsp;skomplikowany niż się wydaje, ale sympatycy kulturalizmu nie&nbsp;będą mieli z&nbsp;tym problemów.</p> <p>Nie ma zdjęć, nie&nbsp;było wyjazdu.</p> <p>Wojciech Kalaga<br><a href="https://orcid.org/0000-0003-4874-9734" target="_blank" rel="noopener">https://orcid.org/0000-0003-4874-9734 </a></p> Wojciech Kalaga ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11394 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Prawda/y (w) fotografii. Od obrazu rzeczywistości do rzeczywistości obrazu https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8026 <p>Problem “prawdziwości” fotografii zwyczajowo łączono z&nbsp;jej techniczną specyfiką i&nbsp;możliwościami. W&nbsp;głównej mierze chodziło o&nbsp;automatyzm fotografii oraz wnikliwość (dokładność) rejestracji rzeczywistości nieporównywalną z&nbsp;dyspozycjami tradycyjnych mediów obrazowych. Własności te – jak sądzono – determinowały “prawdziwe odwzorowanie” oraz charakterystyczną dla&nbsp;fotografii “zdolność poświadczania autentyczności”. Kryterium tej autentyczności, podobnie jak w&nbsp;dyskursach prawdy, wyznaczała zasada analogii i&nbsp;relacja zdjęcia wobec utrwalanej, pokazywanej rzeczywistości. W&nbsp;niniejszym tekście, inspirowanym kulturalizmem i&nbsp;paninterpretacjonizmem, założenie to zostało zakwestionowane. Nie&nbsp;odnosimy się bowiem do&nbsp;świata jako takiego, ile do&nbsp;sposobu, w&nbsp;jaki świat istnieje dla&nbsp;nas w&nbsp;obrębie pewnych uwarunkowań kulturowych, społecznych, dyskursywnych. W&nbsp;efekcie, również problem prawdy i&nbsp;prawdziwości fotografii konkretyzuje się w&nbsp;interpretacji i&nbsp;poprzez interpretacje. Zawsze w&nbsp;obrębie określonych strategii dyskursywnych oraz racji kulturowych wspólnot interpretacyjnych. Prawda i&nbsp;prawdziwość są zatem nieuchronnie zależne od&nbsp;kontekstu i&nbsp;dyskursywnie warunkowane. Przy&nbsp;tym podmioty interpretujące działają zgodnie z&nbsp;aktualnymi przesądzeniami wspólnot interpretacyjnych, które podzielają i&nbsp;uznają za&nbsp;swoje.</p> Ryszard Henryk Solik ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8026 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Fotograficzny kościół zapośredniczenia. Rozważania o relacji człowieka ze światem https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8205 <p>Punktem wyjścia do&nbsp;rozważań jest przekonanie o&nbsp;tym, że&nbsp;na&nbsp;pewnym ogólnym, w&nbsp;pewien sposób zmetaforyzowanym poziomie, da się przedstawić relację człowieka ze&nbsp;światem poprzez analizę i&nbsp;interpretację cielesnych praktyk zakorzenionych w materialnym charakterze swego rodzaju narzędzi kulturowych, które pośredniczą w poznaniu świata przez człowieka i&nbsp;tę&nbsp;relację również ustanawiają. Celem tekstu jest przedstawienie koncepcji wpływu kształtu aparatów fotograficznych na&nbsp;wykształcenie się myślenia podmiotowego w&nbsp;XIX wieku, a&nbsp;następnie interpretacja wpływu fotografii na&nbsp;człowieka współczesnego, co w&nbsp;efekcie prowadzi do&nbsp;ponownego ustanawiania zbiorowości. Kontekstem i&nbsp;podłożem interpretacyjnym do&nbsp;tego będą rozważania o&nbsp;średniowiecznej symbolice kościołów, traktowanych tutaj jako aparaty numinotyczne.</p> Jakub Dziewit ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8205 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Posmaki diachronii. Przeszłość i fotografia na Podkarpaciu https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8045 <p>Artykuł dotyczy relacji pomiędzy funkcją rodzinnych zdjęć w&nbsp;kulturze podkarpackich wiejskich społeczności a obecnymi tam sposobami porządkowania czasu. Autor rekonstruuje historię oddolnych praktyk fotograficznych i&nbsp;pokazuje ich związki z&nbsp;procesami modernizacji tamtejszych terenów wiejskich. Opisuje, w&nbsp;jaki sposób zmiany gospodarcze, społeczne i&nbsp;obyczajowe łączyły się ze&nbsp;zmianami formy i&nbsp;funkcji zdjęć. Interesują go także współczesne sposoby wykorzystania starych fotografii. Udowadnia, że&nbsp;takie inicjatywy, jak lokalne archiwa cyfrowe stanowią ważne formy utrwalania lokalnej tożsamości i&nbsp;popularyzowania tradycji. Podstawowym celem artykułu jest jednak dookreślenie miejsca fotografii wernakularnej w&nbsp;procesie powstawania współczesnych konstrukcji przeszłości i&nbsp;teraźniejszości. Bazując na&nbsp;etnograficznych badaniach terenowych prowadzonych na&nbsp;terenie jednej z&nbsp;podrzeszowskich gmin, autor argumentuje, że&nbsp;zdjęcia mogą stać się łącznikiem pomiędzy dwoma typami przeszłości – doświadczanej jako wzorzec i&nbsp;interpretowanej jako tekst. Jako takie, stanowią formę dynamicznego spoiwa pozwalającego radzić sobie z&nbsp;długotrwałą i&nbsp;radykalną zmianą kulturową.</p> Adam Pisarek ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8045 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Ofelie wiecznie żywe, czyli literatura w fotografii (infrazy czeskie) https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8020 <p>Autorka artykułu opisuje przykłady infraz, których zadaniem jest wzbudzenie emocji wywołanych lekturą tekstu literackiego i&nbsp;odzwierciedlenie ich w&nbsp;dziele artystycznym, w&nbsp;tym wypadku w&nbsp;dziełach trzech czeskich artystów fotografików. Punktem wyjścia do&nbsp;analizy trzech wybranych fotografii jest w&nbsp;pierwszej kolejności postać Ofelii z&nbsp;tragedii Williama Szekspira <em>Hamlet</em> i&nbsp;opis jej tragicznej śmierci, następnie odniesienie tego fragmentu tekstu do&nbsp;obrazu prerafaelity Johna Everetta Millais’a pt. <em>Ofelia</em>. Dalsza analiza skupia się wokół fotografii Martina Faltejska (cykl <em>Weightless</em>), Jana Fauknera (cykl <em>Nemesis</em>) i&nbsp;Barbory Bálkovej (cykl <em>Literary</em> <em>Suicides</em>). Opis fotografii przedstawiających Ofelię dotyczy m.in. ich symboliki (archetypów kobiecości, wody, natury), podkreśla podobieństwa i&nbsp;różnice między trzema nośnikami znaczeń (literatura, malarstwo, fotografia). Artykuł porusza kwestię m.in. doświadczenia wizualnego i&nbsp;zamysłu nad&nbsp;tym, czy&nbsp;pojedyncze opisywane fotografie uwolniły się od&nbsp;Szekspirowskiego kontekstu i&nbsp;wpisały w&nbsp;kontekst plastyczny, czy&nbsp;artyści zaproponowali własne, nowe odczytanie owego “mitu Ofelii”.</p> Kamila Woźniak ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8020 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Popioły i zbliżenia. Materialność śladów Zagłady w fotografii https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8086 <p>Celem niniejszego tekstu jest ukazanie związku pomiędzy konkretyzacją pamięci o&nbsp;Holokauście i&nbsp;afektywnym oddziaływaniem fotografii oraz eksperymentalnych technik artystycznych wykorzystujących fotografię. Koncentracja na&nbsp;materialności doświadczenia fizycznych śladów Szoa, a także na&nbsp;strukturze i&nbsp;namacalności gestu artystycznego i&nbsp;materiałów użytych w&nbsp;procesie twórczym, może aktywować afektywny potencjał “czującego świadka” czy&nbsp;też “współświadka”, zarówno u&nbsp;artysty, jak i&nbsp;u widza. W&nbsp;tym celu uprzedmiotawiające spojrzenie musi zmienić się w&nbsp;spojrzenie, które dotyka i&nbsp;czuje. Przytoczone w&nbsp;artykule przykłady prac fotograficznych i&nbsp;malarskich uruchamiają ten rodzaj spojrzenia dzięki temu, że&nbsp;sięgają do&nbsp;dotykalnej fizyczności popiołów – zarówno jako figury i&nbsp;tropu, jak i&nbsp;materiału twórczego, a także konkretnego materialnego śladu, który może zostawić swój odcisk na&nbsp;kliszy fotograficznej: są&nbsp;to&nbsp;prace Elżbiety Janickiej z&nbsp;cyklu <em>Miejsca nieparzyste</em> i&nbsp;jedna z&nbsp;fotografii Wojciecha Wilczyka z&nbsp;cyklu <em>Powiększenia</em>. Naznaczając możliwość stworzenia analogii pomiędzy przepracowywaniem traumy w&nbsp;procesie twórczym a inkorporacją popiołów w&nbsp;niefalliczny porządek tworzenia znaczenia, artykuł odnosi się również do&nbsp;stworzonego przez Brachę L.&nbsp;Ettinger pojęcia Transkryptum, zarówno jako teoretycznego konceptu jak i&nbsp;praktyki artystycznej.</p> Anna Chromik ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8086 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Przełamując spojrzenie Orfeusza. Praca (anty)archiwalna Brachy L. Ettinger https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8044 <p>Seria malarska Brachy L. Ettinger <em>Eurydice</em> w&nbsp;dużej mierze opiera się na&nbsp;historycznym zdjęciu z&nbsp;likwidacji getta w&nbsp;Mizoczu dnia 14 października 1942. Fotografia ta, przedstawiająca nagie kobiety i&nbsp;dzieci czekające na&nbsp;egzekucję, staje się dla&nbsp;Ettinger bazą, na&nbsp;którą artystka nakłada kolejne warstwy farby. Trudno jednak określić tę sztukę mianem archiwalnej. Swoimi działaniami artystycznymi Ettinger próbuje uwolnić się z&nbsp;oków reprezentacji, wykonując tym samym, jak staram się pokazać, pracę (anty)archiwalną. Szkic ten bada związki twórczości Ettinger z&nbsp;archiwum fotograficznym. Po&nbsp;pierwsze, staram się wykazać niewystarczalność archiwum i&nbsp;zidentyfikować Ettingeriańskie próby jego przepracowania. Po&nbsp;drugie, przybliżam termin spojrzenia w&nbsp;psychoanalitycznej teorii macierzy. Spojrzenie widza – niczym wzrok Orfeusza, odsyłający Eurydykę do&nbsp;zaświatów – może ponownie uśmiercić kobiety z&nbsp;Mizocza; Ettinger stara się przełamać ten impas.</p> Anna Kisiel ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8044 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Fotografia – obraz – tekst. Wizualno-językowe formy obrazowania katastrofy czarnobylskiej https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8014 <p>Artykuł dotyczy wizualno-narracyjnych sposobów reprezentacji katastrofy czarnobylskiej. Analizie poddano dwa teksty kultury: album fotograficzny<em> Czarnobyl. Spowiedź reportera</em> Igora Kostina oraz komiks <em>Czarnobyl. Strefa</em> Natashy Bustos i&nbsp;Francesco Sancheza. Łączy je nie&nbsp;tylko tematyka, ale również połączenie kodu wizualnego i&nbsp;językowego. Jak wynika z&nbsp;przeprowadzonej analizy, dla&nbsp;artykulacji tego doświadczenia jednokodowy przekaz okazuje się niewystarczający. Intermedialność stanowi sposób na&nbsp;oddanie traumatycznego doświadczenia postkatastroficznego.</p> Kamila Gieba ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8014 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Obraz i jego cień. O związkach fotografii, magii i śmierci w kontekście teorii Hansa Beltinga https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/7787 <p>Artykuł poświęcony został antropologicznemu znaczeniu fotografii i&nbsp;jej odniesieniom do&nbsp;innych mediów reprezentujących obraz człowieka. Fotografię, jak pisał Hans Belting, zwolennik koncepcji antropologicznego spojrzenia na&nbsp;sztukę, należy rozumieć jako nowy rodzaj maski pośmiertnej. Teoria rozumienia fotografii jako maski ma długą tradycję i&nbsp;została poświadczona w&nbsp;głównych tekstach programowych poświęconych sztuce fotografii (Benjamin, Sontag, Barthes). Perspektywa Beltinga pozwala jednak na&nbsp;wyodrębnienie ukrytych znaczeń i&nbsp;paradoksów wynikających z&nbsp;funeralnych korzeni przedstawienia człowieka. W&nbsp;tekście zostają zrekonstruowane główne koncepcje maski powstałe na&nbsp;przestrzeni dziejów (maska pośmiertna, maska teatralna, maska balowa), dzięki czemu znaczenie fotografii traktowanej jako maska staje się pełniejsze. W ten sposób ujęta zostaje wyjątkowość fotograficznego przedstawienia, łączącego wszystkie konteksty rozumienia maski. Potraktowanie fotografii jako kolejnego w&nbsp;historii medium służącego ludzkiej reprezentacji pozwala na&nbsp;prześledzenie głównych zmian w&nbsp;podejściu do&nbsp;ciała i&nbsp;ludzkiej skończoności. Fotografia okazuje się najbardziej wyjątkową techniką reprezentacji ponieważ sprzeciwia się śmierci i&nbsp;zarazem ją potwierdza – jest świadectwem XX-wiecznej próby ukrycia śmierci i&nbsp;uniwersalnego pragnienia zachowania życia. Fotografia bowiem, wpisując się w&nbsp;zmianę jaka dokonała się w&nbsp;XVIII i&nbsp;XIX wieku, zapewnia fotografowanemu pamięć, która traktowana jest wówczas jako symbolicznie “miejsce” pośmiertnego życia. Koncepcja obrazu i&nbsp;medium Beltinga stwarza kontekst do&nbsp;rozważań o&nbsp;fotografii jako strategii mającej na&nbsp;celu symulację życia. &nbsp;</p> Kamila Żukowska ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/7787 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Prawda a wiarygodność fotografii – epistemologiczne i etyczne aspekty rozumienia obrazów https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8022 <p>Artykuł poświęcony jest analizie problemu prawdy i&nbsp;wiarygodności w&nbsp;kontekście komunikacji obrazami fotograficznymi w&nbsp;przestrzeni publicznej. Użytkowanie nowych mediów sprawia, że&nbsp;wszystkie aspekty komunikacji internetowej powinny być traktowane jako przekaz publiczny. W&nbsp;przekonaniu autora artykułu, zagadnienie prawdy w&nbsp;rozumieniu epistemologicznym (gdy chodzi o&nbsp;reguły postrzegania), oraz prawdy i&nbsp;wiarygodności w&nbsp;rozumieniu etycznym (mając na myśli postawę i&nbsp;ocenę fotografii), stanowi ważny element refleksji nad&nbsp;współczesną komunikacją wizualną. Artykuł napisany jest z&nbsp;perspektywy filozoficznej, autor artykułu preferuje metodę hermeneutyczną. W&nbsp;części analitycznej autor odwołuje się przede wszystkim do&nbsp;filozofa Hansa-Georga Gadamera oraz teoretyka kultury wizualnej Williama J. T. Mitchella.</p> Mariusz Wojewoda ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8022 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Queerowanie matrycy: estetyka męskiego ciała w fotografii Erwina Olafa i Ruvena Afanadora https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8302 <p>Celem niniejszego artykułu jest spojrzenie na&nbsp;wizualną&nbsp;twórczość dwóch współczesnych fotografów – Erwina Olafa i&nbsp;Ruvena Afanadora – z&nbsp;perspektywy&nbsp;studiów&nbsp;queerowych. Z&nbsp;tej perspektywy badawczej&nbsp;twórczość&nbsp;zarówno Erwina Olafa, jak i&nbsp;Ruvena Afanadora jawi się jako swoista gra z&nbsp;konwencjami oraz oczekiwaniami&nbsp;społecznymi&nbsp;związanymi z&nbsp;płcią&nbsp;oraz seksualnością.&nbsp;Szczególne miejsce w&nbsp;tych rekonfiguracjach zajmuje&nbsp;ciało&nbsp;męskie, za pomocą którego Olaf i&nbsp;Afanador zdają się zaburzać ekonomię heteroseksualnego pożądania na&nbsp;rzecz nieskrępowanej kulturowymi ograniczeniami ekspresji&nbsp;cielesności. W&nbsp;konsekwencji takiego spektaklu tworzenia&nbsp;ciało zostaje&nbsp;przewartościowane nie&nbsp;tylko jako środek&nbsp;wyrażania performatywności, ale przede wszystkim jako medium stawania się (<em>becoming</em>) – rezerwuar bezustannie&nbsp;zmieniających się&nbsp;znaczeń.&nbsp;</p> Krystian Grądz ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8302 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 “Wysadźcie linie słów na ziemi”: topologia wirusowa w kolażach Williama Burroughsa https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8118 <p>Metoda uprawiania literatury (oraz sztuk wizualnych) za&nbsp;pomocą tworzenia kolaży stanowiła dla&nbsp;Williama Burroughsa sposób przeciwstawiania się systemowi kontroli wpisanemu w&nbsp;samą istotę języka. W&nbsp;niniejszym artykule analizie poddana zostaje wizja języka jako pasożytniczej formy życia, którą Burroughs przedstawił w&nbsp;książkach takich jak <em>Wybuchowy bilet</em> lub <em>Nova Express</em>. Metoda kolażu (czyli, używając określenia Burroughsa, “cut-up”) rozpatrywana jest z&nbsp;kolei jako możliwość zburzenia struktur opresji, które replikowane są (bądź replikują się) poprzez ludzkie zachowania zgodne z&nbsp;obowiązującymi normami socjolingwistycznymi. Idea zmagań z&nbsp;pasożytami znaczenia powiązana jest tu natomiast z&nbsp;mitologią w&nbsp;ujęciu Rolanda Barthes’a, który w&nbsp;mitach dopatrywał się pasożytniczych warstw znaczeniowych nakładanych (lub nakładających się) na&nbsp;znaki w&nbsp;celu przechwycenia ich i&nbsp;zaprzężenia do&nbsp;obcej im wcześniej narracji. Podjęta zostaje również próba przebudowania teorii mitu zaproponowanej przez Barthesa w&nbsp;taki sposób, by, zamiast opierać się na&nbsp;diadycznym modelu znaku de Saussure’a, kompatybilna stała się z&nbsp;modelem triadycznym zaczerpniętym z&nbsp;semiotyki Peirce’owskiej. Rezultat tej przebudowy połączony jest następnie z&nbsp;tekstem Jeffreya Elmana o&nbsp;języku jako systemie dynamicznym, co pozwala na&nbsp;znaczne pogłębienie analizy sposobu, w&nbsp;jaki Bu-<br>rroughs przedstawia w&nbsp;swej twórczości językowego pasożyta.</p> Marcin Hanuszkiewicz ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/8118 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Niebinarna utopia w "uporządkowanej” rzeczywistości – Renaty Ziemińskiej wielowarstwowe pojęcie płci https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/7565 <p>Niniejsze omówienie dotyczy książki Renaty Ziemińskiej&nbsp;<em>Niebinarne i wielowarstwowe pojęcie płci</em>. Książka składa się z trzech części i w każdej z nich autorka dekonstruuje dotychczasowe struktury pojęciowe kategorii płci, stabilizowane w ramach binarnego sytemu płciowego. Braki binarnego podziału filozofka obnaża na przykładzie osób interpłciowych oraz transpłciowych. Proponuje prawne oraz instytucjonalne rozwiązania, które zwiększyłyby widzialność osób niebinarnych w społeczeństwie zachodnioeuropejskim. Ziemińska postuluje, aby płeć analizować jako wielowarstwowy proces, będący swoistym kontinuum: zmiennym i zależnym od różnorakich czynników biologicznych, kulturowych i środowiskowych. Ziemińska udowadnia, że jest możliwa zmiana w myśleniu o płci oraz, że filozofia może znacząco przyczynić się do jej wprowadzenia.&nbsp;</p> Michał Bomastyk ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/7565 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Ukryty, jawny, zdystansowany: Richarda Shustermana <i>The Adventures of the Man in Gold: Paths Between Art and Life. A Philosophical Tale</i> https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/7417 <p>Proponowane tu omówienie książki Richarda Shustermana koncentruje się głównie na jej wymiarze literackim, stawiając pytania o gatunek tego tekstu i jego usytuowanie w kontekście tradycyjnych motywów tematycznych. Ową publikację można bowiem odczytywać jako przykład nie tylko opowiastki filozoficznej, lecz także fotoeseju ożywiającego tradycję <em>paragone</em> (rywalizacji obrazu ze słowem), bajki, romansu opartego na motywie poszukiwania i opowiadania fantastycznego, wykorzystującego motyw <em>doppelgängera</em>. Ten ostatni wątek został&nbsp; zinterpretowany (między innymi) w kontekście eseju literaturoznawczego Shustermana "Wilde and Eliot” i jego spostrzeżeń na temat sposobów kształtowania własnego wizerunku publicznego przez obu autorów. Ponadto w przedstawianym omówieniu rozważa się relacje pomiędzy autorem tekstu, jego narratorem i bohaterem, podkreślając znaczenie ironii jako strategii, która zapobiega wzajemnemu utożsamieniu tych trzech postaci&nbsp;– pomimo tego, że sam tekst zawiera jawne wątki autobiograficzne. W konkluzji niniejsza interpretacja proponuje, by spojrzeć na postać człowieka w złocie – literackiego <em>ingénu&nbsp;</em>– jako na filozoficzne przeciwieństwo Rortiańskiej ironistki.</p> Anna Budziak ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/7417 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Poza teorie końca: semiopoetyka jako klucz do cyfrowego świata. Recenzja <i>Cyfrowej semiopoetyki</i> Ewy Szczęsnej https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/9619 <p>W niniejszym tekście omówiono teoretyczne podstawy i metodologiczną innowacyjność polskojęzycznej monografii Ewy Szczęsnej <em>Cyfrowa semiopoetyka</em> z 2018 roku w świetle narodzin i rozwoju różnorodnych dyskursów cyfrowych, które dały początek radykalnej transformacji całej naszej semiosfery. Z powodzeniem przekładając teoretyczno-literacką refleksję nad procesami odpowiedzialnymi za tworzenie znaczeń na płaszczyznę cyfrową, Szczęsna oferuje czytelnikowi nieoceniony zestaw teoretycznych narzędzi, mający zastosowanie w literaturze, sztuce i innych formach interakcji semiotycznej, które narodziły się już jako “cyfrowe”. Proponując nowe rozwiązania, Autorka pozostaje jednak w stałym dialogu z mentorami-twórcami naszego dziedzictwa refleksji semiotycznej, budując tym samym pomost między “tradycyjnymi” a “cyfrowymi” formami twórczości i sposobami interakcji.</p> Mariusz Pisarski ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/9619 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Ameryka odkupiona, czyli Johna Mattesona <i>Miejsce gorsze niż piekło</i> https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11395 <p>Niniejsze rozważania dotyczą tekstu, który opiera się wszelkim próbom jednoznacznej gatunkowej kategoryzacji. Rygorystyczna pod względem akademickim i wierna historycznym szczegółom, najnowsza książka Johna Mattensona – arcydzieło życiopisania (<em>life-writing</em>) – proponuje czytelnikowi nie tylko fascynujące doświadczenie intelektualne, ale także intymną podróż do wnętrza samego siebie. W <em>Miejscu gorszym niż piekło</em> biografie pięciu głównych bohaterów – Olivera Wendella Holmesa Jr., Johna Pelhama, Walta Whitmana, Arthura B. Fullera i Louisy May Alcott – stanowią płótno, na którym autor, laureat nagrody Pulitzera, maluje biografię młodzieńczego kraju na skraju upadku. Jest to opowieść o rytuale przejścia od egoistycznej stronniczości do obywatelskiej odpowiedzialności, historia społecznych przemian, które przeprowadziły Amerykę w dojrzałość. Po klęsce pod Fredericksburgiem, ostatecznej katastrofie Unii udało się zapobiec dzięki prawości jednostek. Głęboka moralność pojedynczych Amerykanów odkupiła wyrosłą z wiary inicjatywę, która powołała Amerykę do istnienia, i na której – od 1776 – roku Ameryka nieustannie wzrasta. Książka Johna Mattesona, która ujrzy światło dzienne na początku roku 2021, jest ważnym głosem w debacie o roli Stanów Zjednoczonych, mogącym zainspirować kolejne etyczne przebudzenie w narodzie, który od zakończenia wojny secesyjnej nie doświadczył tak głębokich jak dziś podziałów.</p> Mariola Świerkot ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11395 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Mark Helfrich, <i>Naked Pictures of My Ex-Girlfriends. Romance in the 70s.</i> https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11397 <p>Nota krytyczna autorstwa Pawła Jędrzejki, poświęcona książce&nbsp;Marka Helfricha, <em>Naked Pictures of My Ex-Girlfriends. Romance in the 70s.&nbsp;</em>(Los Angeles: Rat Press, 2000).&nbsp;</p> Paweł Jędrzejko ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11397 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Jakub Dziewit, <i>This Is Not Another Martin Parr Exhibition</i> https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11398 <p>Nota krytyczna autorstwa Pawła Jędrzejki, poświęcona fotoksiążce Jakuba Dziewita&nbsp;<em>This is not another Martin Parr exhibition</em> (Katowice: grupakulturalna.pl, 2018).</p> Paweł Jędrzejko ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11398 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Summaries in Polish/Streszczenia w języku polskim https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11396 <p>Streszczenia artykułów badawczych numeru w języku polskim.</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11396 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Informacje dla Autorów https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11393 <p>Informacje dla Autorów i karta stylu "Er(r)go".</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11393 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000 Metryczka https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11399 <p>Metryczka wydawnicza numeru.</p> Redakcja Er(r)go ##submission.copyrightStatement## http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0 https://journals.us.edu.pl/index.php/ERRGO/article/view/11399 śro, 30 gru 2020 00:00:00 +0000