Wyniki wyszukiwania

Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Zmieniający się kanon literatury amerykańskiej a kwestia amerykańskiej tożsamości: ponad pół wieku debat i kontrowersji

Ilona Dobosiewicz

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

[for abstract in Polish, scroll down]

Ilona Dobosiewicz
University of Opole

The Changing Canon of American Literature
and the Question of American Identity:
Over Half a Century of Debates and Controversies

Abstract: The article discusses the ways in which political and cultural revolution in the 1960s together with such social practices as university open admissions and affirmative action have changed the canon of American literature. It presents the factors that have led to the broadening of the canon and argues that the evolving canon of American literature no longer constructs a teleological meta-narrative of a unified tradition but instead reflects the ways in which multiple traditions and cultures engage in a dialog and influence one another.

Keywords: literary theory, cultural theory


Abstrakt: Artykuł omawia zmiany jakie zachodziły w postrzeganiu pojęcia kanonu literatury amerykańskiej w wyniku rewolucji politycznej i obyczajowej lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku oraz takich praktyk społecznych jak uniwersytecka polityka otwartych drzwi i akcja afirmatywna. Pokazje jakie czynniki doprowadziły do rozszerzenia kanonu i wskazuje, że obecny kanon literatury amerykańskiej nie konstruuje już teleologicznej meta-narracji dotyczącej jednolitej tradycji, ale pokazuje w jaki sposób różnorakie tradycje i kltury wchodzą ze sobą w dialog i wzajemnie na siebie oddziaływują.

Słowa klucze: teoria literatury, teoria kultury

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Kulturowe studia nad prawem autorskim

Maciej Jakubowiak

Język: PL | Data publikacji: 31-10-2016 | Abstrakt

Maciej Jakubowiak
Uniwersytet Jagielloński,
Wydział Polonistyki,
Katedra Antropologii Literatury i Badań Kulturowych

Cultural Studies on Copyright Law

The goal of the article is to present and analyze the key problems of cultural studies on copyright law – a relatively new area of literary and cultural research, developed mostly in the United States since 1980s. The main objective of thus oriented research is to introduce an alternative perspective to studies traditionally carried out by copyright lawyers – a perspective allowing one to recognize the complexity of ways in which legal solutions may impact cultural practice. The article chronologically discusses the most important publications representing this subdiscipline, including text by such authors as Martha Woodmansee, Mark Rose, Paul K. Saint-Amour and Caren Irr. The critical presentation of the material focuses on ways of defining relations between copyright law and literature, on the impact of analyses carried out within this model upon our understanding of the cultural phenomena under discussion, and – last but not least – on research methods within the area. Additionally, the argument presented in the article serves the purpose of deriving a more general formula of thinking about literature from the existing research and of confronting it with other modes of reflection about the relations obtaining between various disciplines of academic research.

Keywords: cultural studies on copyright law, copyright, authorship, impact of legal solutions upon cultural practice


Kulturowe studia nad prawem autorskim

Artykuł poświęcony jest prezentacji i analizie najważniejszych problemów formułowanych w ramach kulturowych studiów nad prawem autorskim – nurcie badań literaturo- i kulturoznawczych rozwijających się głównie w Stanach Zjednoczonych od lat 80. XX wieku. Głównym celem tych badań jest wprowadzenie odmiennej perspektywy do zarezerwowanych tradycyjnie dla prawoznawców studiów nad prawem autorskim, pozwalające na odsłonienie złożonych sposobów, na jakie rozwiązania prawne przekładają się na praktyki kulturowe. W artykule analizowane są w porządku chronologicznym najważniejsze publikacje tego nurtu badawczego, autorstwa m.in. Marthy Woodmansee, Marka Rose’a, Paula K. Saint-Amoura i Caren Irr. Krytyczna prezentacja materiału bierze pod uwagę takie kwestie, jak: sposoby definiowania relacji między prawem autorskim a literaturą; efekty prowadzonych analiz dla rozumienia omawianych fenomenów kulturowych; projektowane metody badawcze. Dodatkowym celem artykułu jest próba wypreparowania z przedstawianych badań ogólniejszej formuły myślenia o literaturze i skonfrontowanie jej z innymi sposobami myślenia o relacjach między dyscyplinami naukowymi.

Słowa kluczowe: kulturowe studia nad prawem autorskim, copyright, prawo autorskie, autorstwo, wpływ rozwiązań prawnych na praktykę kulturową

2016-10-31



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Co po French Theory? Kłopotliwe dziedzictwo

Michał Krzykawski

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

Michał Krzykawski
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach



What After French Theory? A Troublesome Legacy

The goal of the present article is a critical reading of the legacy of the French theory, which exerted a powerful impact upon the shape of the discourse of contemporary literary studies in Poland. Insofar as “practising theory,” which has, by and large, replaced “practising literature,” indeed revived the Polish humanities in the 1990s, today the real epistemological potential of the poststructural theoretical instruments seems to be fading. The subsequent “turns,” proclaimed in the milieus of the “new” humanities seem to endorse the intellectual status quo, because they take place within the limits of the same paradigm, to which their purely declarative character testifies. The literary scholarship of/in the future will therefore be the scholarship of retreat.

Keywords: French theory, literary scholarship, poststructuralism, theoretical paradigms

Co po French Theory? Kłopotliwe dziedzictwo

Celem niniejszego artykułu jest krytyczne odczytanie dziedzictwa po French Theory, które miało znaczący wpływ na kształt współczesnego dyskursu literaturoznawczego w Polsce. O ile jednak „uprawianie teorii”, które w dużej mierze zastąpiło „uprawianie literatury” jako takiej, było niezwykle ożywcze dla rozwoju polskiej humanistyki w latach dziewięćdziesiątych, o tyle dzisiaj poststrukturalistyczne narzędzia teoretyczne wytraciły swój realny potencjał epistemologiczny. Ogłaszane w („nowej”) humanistyce zwroty pogłębiają jedynie intelektualne status quo, gdyż dokonują się one w ramach tego samego paradygmatu, o czym najlepiej świadczy ich czysto deklaratywny charakter. Literaturoznawstwo (w) przyszłości będzie literaturoznawstwem odwrotu. 

Słowa klucze: French theory, francuska teoria literatury, literaturoznawstwo, poststrukturalizm, paradygmaty teoretyczne

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Rozsypanka? Układanka? Synteza (nie)możliwa

Anna Pekaniec

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

Anna Pekaniec
Uniwersytet Jagielloński,
Wydział Polonistyki,
Katedra Krytyki Współczesnej

A Jisgaw Puzzle? An (Im)Possible Synthesis
The goal of the present text is to present a critical analysis of Polskie pisarstwo kobiet w wieku XX: procesy i gatunki, sytuacje i tematy [The Polish Writing by Women in the 20th Century: Processes and Genres, Situations and Themes], a publication which has emerged as a result of the work of a team of literary historians attempting to sketch out the map of Polish literature by women. The developmental trajectories thereof, evidently indicating its evolutionary path, follow the rhythm of the evolution of the emancipatory discourse, the transformations in poetics, and changes within the limits of particular literary forms.

Keywords: woman writing, literary history, literature by women, Polish literature, anthology, review

Rozsypanka? Układanka? Synteza (nie)możliwa

Celem niniejszego tekstu jest krytyczna analiza Polskiego pisarstwa kobiet w wieku XX: procesów i gatunków, sytuacji i tematów, publikacji będącej efektem pracy zespołu historyków literatury, starających się nakreślić mapę polskiej literatury tworzonej przez kobiety. Trajektorie rozwoju wyraźnie wskazują na jej ewolucję, przebiegającą zgodnie z rytmem rozwoju dyskursu emancypacyjnego, przekształceń poetyk, zmian w obrębie poszczególnych rodzajów literackich. W tekstach zgromadzonych w tej antologii, spotykają się zróżnicowane punkty widzenia, nierzadko kontradykcyjne, ale też uzupełniające się. Dzięki gruntownym szkicom zostaje zakreślona przestrzeń literatury kobiet, korespondująca z licznymi publikacjami rekonstruującymi herstorię polskiego literaturoznawstwa, ciągle domagającą się pogłębionych studiów.

Słowa kluczowe: pisarstwo kobiece, historia literatury, literatura tworzona przez kobiety, literatura polska, antologia, recenzja

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

Wojciech Kalaga
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Er(r)go… ,

ou-topos, a non-place, or perhaps, eu-topos, a good place? In any case, utopia, or contra-utopia, anti-utopia, dystopia, techno-utopia, uchronia, metatopia, allotopia, and finally, computopia. And also ecotopia, a world only potentially good, but this is not the end yet, as there is also multimedia simulation as utopia—humanity’s closed mental circuit, locked into utopothesia, non-places, non-time, vacuum,
infinity and limitlessness, in other words, computerized narcotization. Such is our everyday technoreality: ontological shifts, traverse osmosis of virtuality and reality, a lack of desire to exit creation, deterritorialization of utopia. And earlier, utopian futuro-spasms of the futurists: sempre in avanti, the beauty of speed, a roaring car racing along the ammunition belt of a machine gun, insatiable train stations, broad-breasted locomotives and the gliding flight of aeroplanes. And then anthropologically uncertain Baudrillard asking: “am I a human or a machine?”

Fundamentalist, usurping, toxic utopism (do not, please, mistake it for utopianism) and its two Insufferables. The institutionalization of morality, tracking of enemies and closing of ranks. And what of the utopist? A ludicrous tailor who cuts the client, not the fabric.

Scientific thinking hits culture, and Lem takes advantage of this: an amplifier of intelligence, a gnostic machine, a phantomatic generator and the maker of worlds, teleactor, allplanetarysuperphantomaton, cyberdictatorship, but not of the proletariat, phantomatic debauchery: centrifugal onanism and the technology of facilitated pleasure, and, in consequence, a phantomatized society—stroking one’s ego, eradication of enemies, the abuse of subordinates, bloody dictatorship and the self-destruction of an avatar or relocating into another body, correcting, retouching, falsifications of brain, cerebromatic homicides, and, amongst all of this, Mr. Smith. Corporative utopias—what jerks! Corpomen, Purebloods, Consumers, Fabricants, Adams and Eves, prolerats, Gardeners. Evilpresent World, castes and strata, Prolepolis and Complexes, waterless deluge, corpocide, recycling of clones, and the female Fabricants consuming Amnesiad and Stimulin.

A dangerous matter—HE (human enhancement)—someone wants to improve us! Ontological tinkering: what could we improve in ourselves, what could we correct? It is those transhumanists who tell us to wind our springs, to screw in ourselves. A registered human-cyborg hears colours, and where is the posthuman dignity? Great visions or pragmatism? Theory of salvation, extra-temporal world, a non-place which exists, the pedagogy of virtuous life, eschatological sanction, eternal life, escapist mentality, autosalvation. Or perhaps particle engineering let us create an active, critical, curious citizen, capable of resisting authority and environmental pressure and let us estimate our impotence. We are hungry. What of liberty? “Liberty! You cannot eat that!”

We are entering Silesia, and the re a mythologized cultural symbol—tenement barracks of familoks—but also Arcadia: human, hygienic utopia of Giszowiec, a utopia made real, everyday proletarian happiness (although lonely men get pushed out into a bachelor house), nature, reason, order, harmony and convenience. But even Arcadia must be cleaned, craphouse, dunghill and all. And the (re)constructing of Silesia: the biography of Horst Bienek as distillate. Bienek amongst metaphysical landscapes and protocols from Auschwitz, Bienek’s poetological workshop, modernist textual universe and textualizing strategies, polyphonically open textures, illusions of referential authenticity, poetic realism, the telling of untellable Shoa, kapo, the wheezing of a dying man and the smell of jasmine. Heimatliteratur and professional exiles. Bienek (sur)faces in self-writing and homoerotic titillation escapes into the third person. Aut(h)o(r)biographical (de)scriptions and a narrative game of errors.

In America, already deceased Fuller, the architect of things in motion, duplicates the soul of the universe, dymaxion houses and their cosmic consciousness, dymaxion map and the sacred triad: sacred geometry, sacred technology and the sacred secularity of the world.

And also, here and the re: counterfinality of reason, blessed truth, blindness of technical utopia, personality without body, homo fantomaticus, homo hierarchicus, Human-us. And today’s fashion for ethics: the utopianism of the ethics of value, ethics of virtue, utopian ethical heroism, axiological totalism, hedonistic imperative, the power of values, autonomous conscience, twenty-five visions of a perfect society, liberated captivity, the yoke of slowness, architecture of oppression, the shadow of a ghost city, cognitive capitalism, virtual habitats, obscene surplus of visibility.

The insufferable utopianism of utopism.

Wojciech Kalaga

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Miasta (nie)doskonałe. Utopia i dystopia w wybranych reprezentacjach nowoczesnej przestrzeni miejskiej

Marcin Mazurek

Język: PL | Data publikacji: 13-12-2017 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down.

Marcin Mazurek
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Miasta (nie)doskonałe
Utopia i dystopia w wybranych reprezentacjach nowoczesnej przestrzeni miejskiej

Abstrakt: Punkt wyjścia artykułu stanowi założenie o ścisłym związku pomiędzy procesem konstruowania przestrzeni miejskiej a kształtowaniem tożsamości jej mieszkańców. W kontekście architektury późno-nowoczesnej związek ten otwiera dyskursywną przestrzeń dla podbudowanych ideologicznie i nierzadko utopijnych wizji związanych z modernistycznym pragnieniem stworzenia nowego podmiotu wyzwolonego z historycznych zaszłości i społeczno-hierarchicznych uwikłań. Poddane bliższej analizie architektoniczne projekty o utopijnym podłożu – również te obecne w reprezentacjach i literackich i artystycznych – ujawniają jednak swoje totalizujące aspiracje zacierając tym samym granicę pomiędzy utopią a dystopią. Artykuł ilustruje tę ostatnią poprzez analizę historycznych przykładów literackich oraz wybranych postulatów architektury modernistycznej zawartych w Karcie Ateńskiej i w praktyce reprezentowanych wielkomiejskimi projektami budowlanymi jaki stanowi katowickie Osiedle Tysiąclecia, którego omówienie zostaje dokonane w szerszym kontekście współczesnych zmian kulturowych odzwierciedlonych w koncepcji kapitalizmu kognitywnego. W końcowej części artykułu analizie poddane zostaje także zjawisko wirtualizacji przestrzeni miejskiej oraz jej translokacja do sfery wirtualnej, która – podążając tropem myśli zarówno wybranych teoretyków postmodernizmu jaki i badaczy kultury wirtualnej - stanowi nowy model zindywidualizowanej miejskiej egzystencji.

Słowa kluczowe: architektura, blok, utopia, dystopia, miasto idealne, literatura, rewolucja przemysłowa, epoka wiktoriańska, spektakl, symulakrum, kapitalizm kognitywny, miasto wirtualne, tożsamość

(Im)Perfect Cities. Utopia and Dystopia in Selected Representations of Modern Urban Space

Abstract: The article’s departure point is an assumption of a close relationship between the construction of urban space and the projected identity of its inhabitants. Within the context of late-modern architecture this relationship opens up a discursive space for ideologically-motivated and often utopian visions inspired by the modernist desire to produce  a new subject liberated from the socio-historical bias and hierarchical entanglements. Yet upon closer analysis utopian architectural projects – including those represented by literature and the arts – reveal their totalizing aspirations thus blurring the boundary between utopia and dystopia. In the article, the latter is illustrated through a historical analysis of selected literary texts and by particular postulates of modernist architecture included in the Athens Charter and in practical terms represented by large-scale urban housing projects, such as Katowice’s Millennial Housing Estate whose critical evaluation takes place against the background of broader cultural operations reflected in the concept of cognitive capitalism. The last part of the paper is devoted to the phenomenon of virtualization of urban space and its translocation to the virtual sphere, which – following both postmodern critics and virtual culture theorists – becomes a new model of individualized urban existence.

Keywords: architecture, appartment block, utopia, dystopia, ideal city, literature, industrial revolution, Victorian era, spectacle, simulacrum, cognitive capitalism, virtual city, identity

2017-12-13



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 37 (2/2018) - maska/pseudonim/awatar

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

Full issue ER(R)GO No. 37 (2/2018) - mask/pseudonyn/avatar

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Czy wszyscy znają Jasia i Małgosię? Problem kanonu baśniowego na przykładzie baśni ze zbioru Kinder- und Hausmärchen Wilhelma i Jakuba Grimmów

Kamila Aleksandra Kowalczyk

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

[for abstract in Polish scroll down]

Kamila Kowalczyk
Institute of Polish
Faculty of Philology
University of Wrocław
Poland

Is Everyone Familiar with Hansel and Gretel?
The Issue of Fairy Tale Canon on the Example of the Fairy Tales from the Kinder- und Hausmärchen Collection
by Jacob and Wilhelm Grimm

Abstract: 

The article considers the problems connected with the idea of fairy tale canon, with attention to the fairy tales from the Kinder- und Hausmärchen (Children’s and Household Tales) collection by Jacob and Wilhelm Grimm. Instead of a primary fairy tale or canonical fairy tale, the author proposes a concept of a fairy tale module – an imaginary structure consisting of multiple versions of a single fairy tale which functions in various registers of production and reception (traditional culture, written culture, technological culture). The article also contains a discussion of the fairy tale re-narration based on the contemporary texts of culture which modify those fairy tales and which are well-rooted in collective imagination. The fairy tales basically work as constructs whose shape is determined by other texts of culture and various media (literature, film, comic books, etc.). The article also notes the economic dimension of Grimm’s fairy tales which have been present in culture for over 200 years and which still remain subject to constant changes – the fact particularly apparent in the area of popular culture.

Keywords: cultural theory, literary theory, fairy-tale theory, genology. postmodernity

Abstrakt: W artykule podjęto rozważania na temat problemów związanych z pojęciem kanonu baśniowego ze szczególnym uwzględnieniem baśni ze zbioru Wilhelma i Jakuba Grimmów Kinder- und Hausmärchen. Celem tekstu jest przedstawienie propozycji badawczej, która na miejsce baśni pierwotnej czy też baśni kanonicznej proponuje pojęcie wzorca baśniowego – struktury wyobrażeniowej ukształtowanej na podstawie różnych wersji jednej baśni, funkcjonującej w różnych rejestrach nadawczych i odbiorczych (kultura tradycyjna, kultura pisma, kultura technologiczna). Ponadto, w artykule znajduje się omówienie zjawiska baśniowej renarracji na podstawie współczesnych tekstów kultury, które modyfikują doskonale zakorzenione w masowej wyobraźni baśnie. Baśnie funkcjonują przede wszystkim jako konstrukty, na których kształt mają wpływ również inne teksty kultury i różne kanały ich przyswajania (literatura, film, komiks, itd.). W pracy zwrócono również problem na wymiar ekonomiczny baśni Grimmowskich, które obecne są w kulturze już od ponad 200 lat i podlegają ciągłym transformacjom, co szczególnie jest zauważalne w przestrzeni kultury popularnej.

Słowa klucze: teoria kultury, teoria literatury, teoria baśni, postmodernizm, genologia

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Niemożliwy kanon Jhumpy Lahiri

Patrycja Austin

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

[abstrakt po polsku poniżej]

Patrycja Austin
Institute of English
University of Rzeszów
Poland

Jhumpa Lahiri’s Impossible Canon

Abstract: The article aims at examining the canonical categorization of Jhumpa Lahiri’s works, the trajectory of which makes such a categorization difficult if not impossible to establish. The author also focuses on the positive and negative aspects of the emergence of the ethnic canon in the United States, especially on the political and economic facets of literary production. The analysis begins with the theories by Gayatri Chakravorty Spivak, Edward Said, and Homi Bhabha, and proceeds to a more detailed examination of the ethnic canon by David Palumbo-Liu and Graham Huggan.

Keywords: literary theory, literary canon, postcolonial cultures, ethnicity, Jhumpa Lahiri

Patrycja Austin
Instytut Filologii Angielskiej
Uniwersytet Rzeszowski

Niemożliwy kanon Jhumpy Lahiri

Abstrakt: Ten artykuł ma na celu zbadanie przynależności kanonicznej twórczości Jhumpy Lahiri, której trajektoria służy ukazaniu trudności czy wręcz niemożliwości ustanownienia takowej przynależności.  W swoich rozwazaniach autorka skupia się na pozytywnych i negatywnych skutkach formowania się kanonu literatury etnicznej w Stanach Zjednoczonych ze zwróceniem szczególnej uwagi na uwikłanie owej twórczości w polityczny i ekonomiczny wymiar kultury. W swojej analizie autorka wychodzi od rozważań nad kanonicznością Gayatri Chakravorty Spivak, Edwarda Saida i Homiego Bhabhy, by skoncentrować się na bardziej szczegółowym spojrzeniu na kanon etniczny, zaproponowanym przez Palumbo-Liu oraz Grahama Huggana. Ważną pozycją w analizie był również zbiór esejów z 2012 roku pod redakcją Laviny Dhingry oraz Floyd Cheung, poświęcony w całości problemowi kanoniczności twórczości Lahiri.

Słowa kluczowe: teoria literatury, kanon literacki, kultury postkolonialne, etniczność, Jhumpa Lahiri

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Postsekularyzm jako sposób reanimacji lektury postkolonialnej? O granicach i paradoksach secular criticism

Alina Mitek-Dziemba

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down

Alina Mitek-Dziemba
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Postsekularyzm jako sposób reanimacji lektury postkolonialnej? O granicach i paradoksach secular criticism

Abstrakt: Mimo iż trudno wyobrazić sobie zjawisko, które byłoby mocniej splecione z procesami kolonizacji i dekolonizacji niż sekularyzm, liczba odniesień do niego w postkolonialnym pisarstwie i wypracowanej przezeń teorii krytycznej jest raczej szczupła. Ta krytyczna małomówność wydaje się być trudna do uzasadnienia, jeśli zważy się na fakt, że procesy sekularyzacyjne od ponad dekady sytuują się w ogniu najgorętszych polityczno-ideologicznych debat, zaś ich krytyczny ogląd i przewartościowanie jawią się jako nieuchronne w obliczu zakwestionowania historycznego paradygmatu rozdziału religii i tego, co świeckie przez alternatywne sposoby porządkowania przestrzeni publicznej w niezachodnich społeczeństwach, zwłaszcza gdy te ostatnie stają się, wraz z obecnością imigrantów, istotnym czynnikiem kulturowej gry także w krajach Zachodu. Wraz z gwałtownym rozwojem wydarzeń po 9/11, który większości postkolonialnych krytyków narzucił czarno-białą optykę wpisywania demokracji i sekularyzmu w eurocentryczne (a więc kolonialne) ramy, opozycja sekularne-religijne stała się jedną z fundujących postcolonial studies dychotomii, które usiłują one przekroczyć, zdając sobie sprawę z niemożności tego przedsięwzięcia. Określenie „postsekularny” natomiast, mimo wszystkich subtelności, jakie towarzyszyły wprowadzaniu tego terminu w obszarze filozofii, teologii, socjologii i literatury, dla wielu rzeczników postkolonializmu zaczęło po prostu sygnalizować postawę krytycznej niechęci wobec sekularystycznego porządku, uznanego za kwintesencję zachodniej nowoczesności i programu Oświecenia, a opowiadającego się za dokonaniem gwałtownego cięcia pomiędzy publicznym rozumem i potrzebą wiary. Celem artykułu jest zatem zbadanie znaczeń przypisywanych postsekularyzmowi i duchowości postsekularnej w myśli postkolonialnej, oraz ocena prób literaturoznawczego zastosowania tych kategorii.

Słowa kluczowe: postsekularyzm, postkolonializm

Postsecularism as a Way of Reanimating Postcolonial Reading Practices. On the Limits and Paradoxes of Secular Criticism

Abstract: Even though it is difficult to imagine a phenomenon more closely intertwined with the processes of colonization and decolonization than secularism, there are scant references to it in the postcolonial writing and accompanying critical theory. The critics’ reticence seems hardly justifiable considering the fact that secularization processes have been in the centre of the hottest political and ideological debate for more than a decade now, while their critical examination and evaluation appears inevitable due to the ongoing process of undermining the historical view of the religious – secular divide by alternative ways of ordering the public space in non-Western societies, especially as the latter have also become, on the immigrants’ arrival and vocal presence, a powerful factor in the political game played out within Western countries. As the violent course of events after 9/11 has prompted most of the postcolonial critics to perceive Western democracy and secularism in the black-and-white mode by inscribing it in the Eurocentric and colonial framework, the secular-religious opposition has become one of the postcolonial studies’ fundamental dichotomies that it seeks to transgress and overcome, even though the attempt may well be in vain. Consequently, the term “postsecular,” despite all the subtlety with which it was introduced into the fields of philosophy, theology, sociology and literature, has come to indicate a posture of critical aversion to the secularist order as quintessential of the Western modernity and Enlightenment project and opting for the radical division between the public reason and the need for faith. The aim of the article is thus to examine the meanings ascribed to the terms such as “postsecularism” and “postsecular spirituality” in postcolonial theory, as well as to evaluate the attempts at their application to the field of literary studies.

Keywords: postsecularism, postcolonialism

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Między kulturami: cultural studies a konteksty ideologiczne

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2011 | Abstrakt

The current interest in cultural studies marks a departure from a period characterised by immanent approaches to the literary work, i.e., those approaches which abstracted it from external cultural contexts. Over the last few decades in Poland the foci of cultural studies have been considerably different from those which have motivated British or American scholars. This essay aims at highlighting the reasons for those differences: they include geographical, historical and ethnic factors. Also, more importantly, the ideological motivation for the research in the field cannot be directly transplanted in Poland which used to suffer from a communist oppression and thus is radically skeptical of any intellectual developments inspired by marxism. Finally, the process of translating the scope and meaning of anglophone cultural studies into Polish academic reality may constitute a good opportunity for axiological reflection concerning the necessity of retaining evaluation standards in our culture.

2011-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Noty o książkach

Michał Kisiel , Anna Maraś

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2015 | Abstrakt

Noty o książkach zawierają krytyczną notę Michała Kisiela poświęconą książce Jacques'a Derridy, Cinders, przeł. Ned Lukacher, Minneapolis, London, University of Minnesota Press, 2014 oraz Anny Maraś poświęconą książce
Marianne Hirsch, The Generation of Postmemory: Writing and Visual Culture After the Holocaust, New York: Columbia University Press, 2012.

2015-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech w Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

Wojciech Kalaga
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Er(r)go…,

the time of masks we conceal up our sleeves. No, it is rather they who conceal us up their sleeves. And behind them loiter and hide identities: national identity, leprous identity, true identity, madmen’s identity, heroic nationalist-romantic identity, Jewish identity, web identity, multiplied identity, European identity, nomadic identity, own identity, identity from transitory stages, multiple identity, posthumanist identity, player’s identity, probabilistic identity as a result of biomedicalization, doors opening and closing between selves. Inner and outer self. What of death? Death is only a door, too.

Fortunately, there is also the body and common dress-ups—what to cover, what to conceal? The naked body cannot be easily tamed, as it is innately half-closed, capricious and irrational. The military arrives to assist us—perfectly synchronized corporals, experts in vodka, copulation and sudden death. Oh, the fragility of naked, ephemeral military bodies, those military buttocks; yet they are only living archives of learned gestures. Biopolitics and biopower: a private body turns into a public one, and in spite of this, five Cezarys wearing sport clothing face the commission in pursuit of the unreachable A category. All of this is between theater, ballet and military range.

In the meantime, an ongoing debate between the Id and the Superego, the reality ferments to become panmasquarade, and pan-irony emanates from monistic substance, the depth covers the surface, secular humanism scrutinizes and questions itself, making the effort at a non-binary being “in-between,” Tłuja masturbates on the rubbish dump, Pan defecates in the wild garden, and a mentally handicapped peripatetic philosopher wanders among the Drohobian youth, a priest does not believe in his religion and steals his lover’s money to buy vodka, outstanding artists offer empty shells, Schulz as a fluid authorial substance stands against a (broken) mirror, then he writes and covers, here and there rove pathetic carriers of barrel organs, antecedents have their “consequences which crowd thickly, step on one another’s toes, with no space and no gap,” patient no. 23 quietly spins his yarn, then screams something to the scoundrels, fluid substances laugh at the mask, Thoreau plays house, endowment fund of the spirit brings no interest, aesthetic values become polarized, postsecular confessions of faith remain uncertain, scarred and ambiguous, the play of inner beauty and external ugliness continues. And the limits of humanity keep on extending.

Various characters wander among these tales: masked avengers, bats and spiders, constructions of vapours and rags, Thoreau’s avatar, liminal heroes, a circulatory semiotic system, the boundlessness of potential semiosis, cancerous growths of chaotic potentiality and the dark, life-giving womb, Schulz-hereticrat, proud fryers of Jews, Henri Michaux as fuel for argument (ugh!), clones, avatars, self-aware artificial intelligence, genetically modified mutants, a face devoid of gender, individuals separated from their time-space continuum, pointillist mosaic, an insubordinate child of modernism-fascinated Taishō era, a dwarf as a beautiful and fascinating monstrosity, a dwarf within us, Japanese vodyanoys: kappas and uberkappas, a nameless nebula, an avatar of nothing which carries within a promise of everything, a nagging absence of studies on a dwarf (so nagging, indeed!), hybrid psyche, probabilistic subjectivity, souls like clouds, semi-anthropoid creatures, divine pulsations of influx and ebb, a performative mask, the humps of exile, a negative of the righteous man, religious fundamentalism and secular mind, the blackmail of the Enlightenment, a Jew dressed up as a Jew, calumnies, an aged back of a Jewish child, a neurasthenic back crowned with a hump, multimedia diet, downwards and upwards conflation, medicalization of childhood, mixed aphasia as a loss of a mask, a vulpine physiognomy of the father, fanatically dialectical thinking, voluntary eugenics, oppressiveness of history and progress, the archetypal meaning of a basement and uberpuppet.

Such times! Mechanistic time, linear time, human time, physics’ time, evolutionary time, digital time, compressed time, cybertime, the web’s time, digitime, now-time, empty time, messianic time, the mythical time of the Great Return—the return of difference and contingency, and finally, the eternal present. Meanwhile, the subject is naked.

Somebody shouts: “Without a costume I am nothing!” What about us?

Wojciech Kalaga

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Jakiego literaturoznawstwa potrzebujemy? Uwagi wstępne

Adrian Gleń

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

An introductory reflection upon the literary scholarship of the future.

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nie do powiedzenia. O głosie u Lacana, Ettinger i Woodman

Anna Kisiel

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

Na zdjęciu zatytułowanym Self-portrait talking to Vince amerykańska fotograficzka Francesca Woodman postanowiła uchwycić swój własny głos. Tym samym to, co wymówione stało się niewymawialne, skutkując niezrozumiałym ciągiem esów-floresów wychodzącym z ust artystki, przerwanym jeszcze w obrębie kadru w swoim staraniu, by dotrzeć do słuchacza. Ta fotografia staje się przestrzenią i przyczyną konfrontacji dwóch psychoanalitycznych ujęć kategorii głosu: Lacanowskiego i Ettingeriańskiego. Podczas gdy u Jacques’a Lacana głos jest przedstawiony jako objet petit a, nierozerwalnie związany z Innym i pragnieniem, Ettinger – twórczyni teorii macierzy [matrixial theory], praktykująca psychoanalityczka, artystka, feministka i potomkini ocalałych z Zagłady – opisuje to pojęcie jako link a, kładąc nacisk na połączenie inspirowane spotkaniem prenatalnym oraz związaną z nim kruchością i intymnością. Zderzenie ze sobą tych dwóch stanowisk oraz twórczości Woodman pozwala nam otworzyć wspomnianą kategorię na studia wizualne i postawić pytanie o związki głosu ze zmysłami. Taka jukstapozycja przesuwa granice zarówno fotografii – medium, zdawałoby się, skazanego na milczenie – jak i teorii, wobec której zdjęcie może stworzyć w swych ramach przestrzeń dialogu, uporczywie opierając się redukcji do wyłącznie jednego punktu widzenia.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 36 (1/2018) - utopie/iluzje/pragnienia (pod redakcją gościnną Beaty Wojewody)

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

The complete issue of ER(R)GO nr 36 (1/2018) - utopie/iluzje/pragnienia (guest edited by Beata Wojewoda)

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Teologia czy teologia feministyczna? Mary Daly, "Beyond God the Father"

Marta Zając

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2007 | Abstrakt

Odnosząc się do istotnej dla tak zwanej teologii feministycznej pozycji Mary Daly, Beyond God the Father, artykuł bada związki między wiarą i rozumem oraz wiarą i niewiarą, między innymi w oparciu o dzieło Josepha Ratzingera Wprowadzenie w chrześcijaństwo. Zasadniczo, argument stanowi obronę tradycyjnego rozumienia teologii, odwołując się przy tym do zasad logiki bardziej niż dogmatyki. Przeformułowanie pojęcia teologii, jakie dokonuje się w teologii feministycznej, unieważnia sens innych, kluczowych dla teologii pojęć, takich jak wspomniane wiara i rozum. W rezultacie, termin „teologia” traci swój sens i staje się bezużyteczny.  

2007-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nota o książce Art as Compassion: Bracha L. Ettinger

Anna Kisiel

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

Przedmiotem niniejszej noty jest Art as Compassion: Bracha L. Ettinger pod redakcją Catherine de Zegher i Griseldy Pollock. Książka ta składa się z sześciu esejów traktujących o różnych aspektach działalności artystycznej i teoretycznej Brachy L. Ettinger - artystki, psychoanalityczki, członkini Drugiego Pokolenia po Holokauście i twórczyni teorii macierzy.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nie ma niczego poza interpretacją, tako rzecze Stanley Fish

Andrzej Szahaj

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2001 | Abstrakt

Kreśląc sylwetkę Stanleya Fisha w kontekście amerykańskiej akademii, Autor artykułu skupia się na omówieniu mechanizmów interpretacji w ujęciu Fisha, a w konsekwencji jej rolę jako wszechobecnego narzędzia poznania, którym posługuje się człowiek jako byt interpretujący – homo interpretans. W tym celu idee Fisha zostają zwięźle zestawione z hermeneutyką i strukturalizmem, by ukazać ich konstruktywistyczne podłoże. Nie prowadzi to jednak do dowolności i relatywizmu, gdyż kultura posiada twardy grunt skamieniałego znaczenia – wynik wcześniejszych uzgodnionych już interpretacji w ramach danej grupy społecznej- który stanowi punkt wyjścia dla konstytuowania się dalszych znaczeń. Powoduje to, że interpretacja w życiu codziennym pozostaje niewidoczna, a my sami jesteśmy jej nieświadomi. Autor artykułu omawia również etyczne i filozoficzne konsekwencje tak rozumianego istnienia człowieka w świecie.

2001-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura


ER(R)GO nr 31 (2/2015) - rosyjska teoria literatury (pod gościnną redakcją Piotra Fasta)
Redakcja Er(r)go
Język: PL | Data publikacji: 15-11-2015 | Abstrakt
Er(r)go… ,
Rosja współczesna – ale tylko teoretycznoliteracka – od środka i z zewnątrz. Perspektywy wewnętrzne, ale też tartuskie, tallińskie i zachodnie.

Jeśli Rosja teoretycznoliteracka, to oczywiście Bachtin i to, co po nim. Naukowe odzwierciedlanie rzeczywistości? Impulsy przeciw sceptycyzmowi poststrukturalistów? Algorytmy i wzorcowe analizy podstawowych rodzajów literackich? Paradygmaty artyzmu? Narratologia: aktanty, obrazy świata, punkty widzenia, jednokrotność, fraktalność, wariantywność, stadialność itp., a także neoretoryka przeciw postmodernistycznej chaotyzacji kultury. Jednak też przedmiot estetyczny obleczony w milczenie, estetyka adresowania i wzrost znaczenia trzeciego, dyskurs odpowiedzialności, długie trwanie, wielki czas, wielki dialog, pamięć gatunku i inne ślady Bachtina.

Poza tym jak zwykle spory o naturę dyskursów: czy filozofia jest Innym literatury czy też dochodzi do przemiany Innego w nie-Inne; filozofia jako strefa ochronna dialektyki, literatura jako królestwo dwuznaczności; tajemnica literatury jako armatniego mięsa czytelniczego. Filologiczność filozofii i tekstowy głód filozofa filologicznego; filologia jako tekst o tekście, filozofia jako tekst o myśleniu jako nie-tekście. Czy jednakowoż teksty nie myślą? Hipoteza trickstera i jego obraz pierwotny, a także doktor Żywago, Myszkin, Raskolnikow, Strelnikow, Bezuchow i Bołkoński w różnych konfiguracjach. Hegel i Kant w głębokich strukturach rosyjskiego myślenia, Bachtin i Lotman na powierzchni; filozof jako zjadacz przypraw, twórca jako torreador.

Prześwity poststrukturalizmu i przejawy naukowego antyfundamentalizmu: dekonstruktywizm, badania kulturowe i intertekstualne, krytyka feministyczna i genderowa, nowy historyzm, postkolonializm. Metodologia postkolonialna a post-sowiecki subaltern; postkolonialność bez kolonizacji; ludzie transdiasporalni i wewnętrzni Inni; i imperatyw: dekolonizacja postkolonializmu – desowietyzacja postsowietyzmu. Awangarda i pragmatyka oraz ich kontekstowa korrida, temporalny nonsens postmodernizmu, rosyjski postmodernizm jako paralogiczny kompromis diady i triady i jako omlet zrobiony bez rozbijania jajek. Dekonstruktywizm i hańba autora, nieuchronna niepojętność czytelnika, swoje słowo przeżywane jako cudze, estetyka walczącej bierności i siła postmodernisty w kobiecej logice. Granice postmodernistycznej gry jako perforowana taśma wybuchów; 11 września – zemsta realności, autentyczności, niepowtarzalności; stan zerowy. Znaki wysadzają w powietrze znakowość. Kulturowe eksplozje: transkulturowość zamiast wielokulturowości; samobójcze eksplozje kultur.

Wybuchowa aporia i paralogia nieprzedstawialnego w przedstawieniu, życie śmieci po śmierci, śmieci jako strefa między pamięcią i zapomnieniem, modelowanie chaosu i chaos uporządkowany. Poszukiwanie głąba: paradygmat kapusty i paradygmat cebuli. Życie i ekskrementy, szalet jako dom. Bankructwo sowietologii. I oczywiście wątki ofiarnicze.
A także Rosja, a już nie-Rosja. Estońska semiotyka w Tartu i Tallinnie nadal czerpiąca z Łotmanowskiego geniuszu i kontynuująca (w Tartu) swoje Trudy w sferze semiotycznych systemów. Jej wpływy na Wschodzie i Zachodzie i dylematy po odejściu Łotmana.

Numer ten ukazuje się pod gościnną redakcją profesora Piotra Fasta z Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

Wojciech Kalaga
2015-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

 

Er(r)go… ,
wojny o kanon: ponadczasowa mądrość czy legitymizacja społecznego porządku? Kanon gwarantuje i symbolicznie przedstawia wyobrażoną wspólnotę narodu oraz jej uniwersalne humanistyczne wartości – oto potencjał bojowy kultury. Spivak: „Kanony zabezpieczają instytucje w takim samym stopniu, w jakim instytucje zabezpieczają kanony”. Hermeneutyka podejrzliwości i selektywna tradycja kanonu, a trzeba jeszcze domieszać trochę sprawiedliwości społecznej. Indianie odrzucają racjonalizm i linearność, potrzebne zatem redefinicje i zmiany paradygmatu. Może kanon jako dialog międzykulturowy: biały Amerykanin, narracje niewolników i ekosystemiczna, nieantropocentryczna wizja świata Indian, a jeszcze płeć, inne rasy, mieszanki, różnorodność, mniejszości i Jhumpa Lahiri. A co z estetyką? Etyką? Najlepiej zastąpić kanon kanonem, ale nie wygładzać szorstkiego ziarna historii i polityki. Synchroniczne i diachroniczne pomnażanie kanonu.

A dalej wyjścia Różewicza: poza zbiorowość, poza pojedynczość, poza awangardę, z siebie w nic. I powroty. Różewicz autoteliczny, nieokreślony, nieuchwytny. Znikanie ponawiane i nieostateczne. Różewiczowski recykling i wstrząsająco młodzi poeci. Różewicz jako litera poetyckiego alfabetu i paradoksalny rygorysta, i jeszcze realista, i moralista, i rozwalacz kanonów, wędrowiec po przestrzeniach kanonów odwróconych. A w końcu i tak „wyjścia nie ma”. Jest poezja śmietników. A poezja w ogóle jadalna czy nie? Baśniowe rejestry i glokalizacja baśni. Czy baśnie mają swój kanon? Kanon baśniowy czy wzorzec baśniowy? Baśniowe narracje i renarracje. Jaś i Małgosia, Czerwony Kapturek i Królewna Śnieżka hasają w kanonie. Czerwony Kapturek ginie i pokonuje dwa wilki. Teściowa pożera potomstwo Śpiącej Królewny, ojciec zmusza Kopciuszka, by go poślubiła, gołąbki wydziobują po jednym (tylko) oku jej siostrom, Małgosia dźga babę nożem, a Jaś nakłania olbrzyma, by poderżnął gardła swoim dzieciom i w końcu może zostać SS-manem. A ostatecznie na baśniach można zarobić.
Czym czuć byt? Lepiej chyba nie wąchać. Cibulka z zabandażowanym członkiem – twórczość nieokiełznana. Pierwotny eksces, danse macabre, autoagresja, obscenia, ikonoklazm, skatologia, zabijanie zwierząt. Kop w dupę zboczonych krasnali i bitwa na knedle w Wiedniu. Zakaz monogamii. Morderstwo jest sztuką; ktoś zarzyna w łóżku świnię. Oglądamy sobie landszaft mitycznej krainy szczęśliwości z brunatną przeszłością. Orgia jako sakrament egzystencji. Wizualna gramatyka – ciało jako zamiar, zdarzenie, skutek. A dusza? 
Czy żaby posiadają duszę? Czy dusza ma płeć? Estetyzacja kobiety, która nie zna metafizyki. Bystre umysły kobiet – ignorancja nie prowadzi do zbawienia. Mieć czas czy go przeżywać? Uprzestrzennienie czasu i uczasowienie przestrzeni. Kultura nanosekundy – sieć jako odczasowiona następczyni zegara; wieczna teraźniejszość; czas jako zamrożona rzeka. A w węźle opowieści bohater może spotkać samego siebie. Jak nagrać taśmę dla swego młodszego ja i to młodsze ja ostrzegać? Rygorystyczna logika w niemożliwej fabule, a podmiot – przetasowana sterta zdjęć. Cliffordowska etyka przekonań, ewidencjalizm, epistemiczna śmiałość, przekonania, nadprzekonania, podprzekonania, ei incumbit probatio qui dicit, non qui negat, skok alpinisty nad przepaścią i zbawienie ludzkości na Ziemi. Kanon gier komputerowych; gier dobrych nie trzeba ratować, bo uratują się same, gier słabych ratować nie należy. Dziwne: utwór, stając się kanonem, umiera i przestaje istnieć; utwór nie należący do kanonu umiera i przestaje istnieć. Iluzje wyboru.

Wojciech Kalaga

.

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2001 | Abstrakt


Er(r)go,

what is the other side of discourse? Is it the evident awaiting to be discovered, or is it a double non-evidentness of the metaphorical and the enthymematic? The world as a stable, though always distant target of cognition, or the world as a hypothetical project of an uncertain an nomadic thought? History as macro-narration or as a conglomerate of mini-stories, epistemology or rhetoric, the obvious or the relative truth? (The paper by Andrzej Dziamski already anticipates the theme of the third issue of "Er(r)go"). Panrationalism or adogmatism?

The contemporary methodological debates, the divisions into traditionalists and postmodernists, the doubting and the certain, the metaphorists and the scientificalists, the constructivists and the essentialists, are contained in the attitude to the evident. For some, the evident is evident, even though one has to persevere in order to know; for others. the evident is not-evident, although it imposes itself on knowledge. But here also the desacralization of the foundations of cognition becomes a pagan sacrum, forcing us eventually into a series of dualisms. A grand narrative about the annihilation of grand narratives. Anti-anti-anti-... -realism.

With tender suspicion, we embrace our own discourse and the discourse of the other. With magnanimous violence we mark out the limits of the parentheses of the non-evident. We seek to explore the unstable and opalescent space between le dit and le dire. We continue our effort as translators of dualisms into pluralism, and not infrequently do we return to the point of departure, now paradoxical. Yet each duality contains/opens a fissure, only apparently void. Seemingly condemned to dualisms, we sometimes forget to let the Third speak.

Wojciech Kalaga

 

2001-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Obowiązek Innego. Trzeci

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2003 | Abstrakt

"The Obligation of the Other. The Third"

Any identity (an individual, a community, a nation) exists with an inherent debt towards the Other, since as an identity — it constructs itself to a large extent through the difference from and of the Other. This ontological predicament inevitably involves an ethical question — the question of reciprocity: one's obligation is to repay the debt. That ethical question is frequently annulled through an essentialist construal of the concept of identity. if we reject or want to avoid essentialism, however, we have to recognize the obligation and find ways of fulfilling it: through obliterating clear-cut boundaries and construing identities as nebular densities rather than as reified ob­jectivities and, consequently, through internalizing the difference and through accommodating the Other into the space of one's own identity. Yet, since reciprocity is of itself a symmetrical concept and must work both ways, the question of obligation must also be reversed: what are the obligations of the Other? Can the obligation to recipro­cate be waived from the Other in certain circumstances? Or will it rather be an incapacitation of the Other through deprivation of responsibility? The problem becomes particularly acute in the circumstances of displacement: exile, emigration, or even hospitality. All these circumstances involve a misbalance of power, an interpenetration and a conflict of values, legitimisation of individual and communal expectations. In such a context, while keeping in mind the ethical aspect of obligation, one must also be aware of its political and axiological implications, especially when the problem of reciprocity is approached in terms of racial, ethnic and cultural difference. The objective of the essay is to explore those multifaceted aspects of the obligation of reciprocity and to place them in the context of post-Cartesian notions of subjectivity on the one hand, and of multiculturalism, on the other hand.

2003-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Noty o książkach

Paweł Jędrzejko

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2012 | Abstrakt

Critical notes on books

2012-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nota o książce How Authors' Minds Make Stories

Bartosz Stopel

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

A critical note on the book:


Patrick C. Hogan, How Authors’ Minds Make Stories, New York: Cambridge University Press 2013, pp. 227

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Strona tytułowa i spis treści

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

The title page and the letter of content of the issue.

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Tekst/Czytelnik/Margines/Nawias

Tadeusz Rachwał , Wojciech Kalaga , Tadeusz Sławek , Emanuel Prower

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2005 | Abstrakt

(wkleić tekst "nostalgie jubileuszowe" Tadeusz Rachwał, Wojciech Kalaga, Tadeusz Sławek, Emmanuel Prower

2005-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Kto to, kto tu, kto tam

Anna Gomóła

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2003 | Abstrakt

This brief essay, inspired by Stanisław Sojka's Fracha, is concerned with the issues of self-knowledge, identity and locality.

2003-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2014 | Abstrakt

Er(r)go… ,

… civilization—progress and order—as a source of fear. Paradoxically, civilization protects us from fear, eliminating threats that originate in nature, but at the same time it amplifies fear, giving birth to its own breed of threats. Having tamed the perilous forces of nature, man faces perils that come from his own works and ideology; every effort towards reaching an equilibrium generates new fractures and cracks, dense with anxiety, terror and fear.

Errgo, disorientation, instability, a spiral fall into the naked life, homo anxius between a “grim science of nature” and “creationist fear” congealed into melancholy; man as an outcast of foster-mother nature, the tender guardian of other creatures, and at the same time, a joyful celebration of Marx. Shortage and surplus, wine and Freud’s vinegar. Heidegger’s fear and dread: dread as an ontological framework of fear—“that in the face of which we fear,” “fear itself” and “fearing for.” How is the fore-structure of understanding related to Angst? Alarm, dread and terror. Being-in-the-world as an escape from the inevitability of existence into fear? Unheimlich.

Fear and anxiety, the narcissist reflex of panicking: when the object of fear is missing, fear transforms into anxiety. Thus Kierkegaard: nothingness, the source of possibility of possibility as the origin of fear – in the face of the abyss of choice. Should we, therefore, run from fear or wisely come to face it? And why do we constantly have to change masks? Is authenticity a form of a spectacle? Here appears the menacing object a. A perfect doppelganger emerges in the mirror: bliss and excremental identification; the structure of a mirror reflection as the formula of contemporary nihilism. Anxiety, castration, the castration wound, the added jouissance and the access to bliss—the doppelganger holds the key to that bliss. The necessity of bliss as the sole principle of the power of the over-Self and the resultant omnipresent fear. The crowd and raising fear—the playful vibration of community. The regimes of Führers. Adolf Hitler, enfant terrible, playing with blocks—sublime poetic moments. Utopian thinking as a perverse intellectual game of transforming fear into the semblances of collective love. Dewey’s ecology and the pastoral fears of the neopragmatists; somaaesthetics and that which is beyond human. Textuality, literature as the philosophy’s Other and the fear’s of Rorty’s liberal ironist. The fear of technology, the paranoid neo-luddism, the Apocalypse of St. John and conspiracy theories. “We are all terrorists!” ?

Zombie, zombie, zombie.

Wojciech Kalaga

2014-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2014 | Abstrakt

Er(r)go… ,

… ecology, ecocriticism, ecophilosophy, political ecology, ecological ethics, the memory of the Earth, non-human or rather more-than-human sisters and brothers. Thus, not in the exact order: fading now away into the past, the voyeuristic, disembodied subject, the Self unconscious of its body, but holding the exterior under its perceptual control; instead, a subject inevitably “contaminated” with the exteriority of nature and technology. The abolition of the nature-culture dichotomy. Ecological disasters and the moral panic, the rationing of blame, deconstruction of the technological, the hazards of ecological awareness and the narrations of guilt and responsibility. The freaks of nature and the experience of the curiosity when nature strays from its path; controlled transgression, the fallen mind, the sharpening of intellect, monstrosities and methodological regime, curiosities as methodological tools and Bacon’s rejuvenation of natural philosophy. Literary Darwinists and new positivism, biologically determined culture; culture stripped of its autonomy by natural phenomena. Literature as a means of adaptation and survival; cultural constructivism and evolutionary psychology as a bridge between culture and nature; The Iliad as a tragedy of naked apes; mind or brain, vulgar reductionism and a procession of banalities. Ecopoetry and ecopoetics, nature and destiny, the sound and the fury of civilization, identification with nature, the eschatology of civilizational calamity. The Indian as the Man before the Fall, the footprints of the chieftain and the laws of ethics, the exile from Paradise and the reconciliation in the City of Brotherly Love. The Earth as the beneficiary of postmodernism, the forgetting of nature and the creation of the world, the anthropocentrism of religion and the equality of all creation, silence and Logos, poetic phenomenology, the bird song and the creator concealed in creation. The Self as an entity among other entities, the substance of language and the substance of the world, the transparent eye and the eye of Roentgen. The politics of nature as an oxymoron. The animal as the substance of art and as person, the moral avant-garde of an artist, transspecies communication, the killing of objects.

The suffering of animals.

The present issue of Er(r)go was prepared under the caring supervision of Marzena Kubisz and Anna Chromik, to whom, on behalf of the Editorial board, I extend our expression of gratitude.

Wojciech Kalaga

2014-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nostalgie

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2005 | Abstrakt

Abstract

2005-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Humanistyka a zagrożenia technonauki

Bartosz Stopel

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2015 | Abstrakt

Bartosz Stopel's critical review of:  Ewa Bińczyk, Technonauka w społeczeństwie ryzyka. Filozofia wobec niepożądanych następstw praktycznego sukcesu nauki, Toruń, Wydawnictwo Naukowego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika 2012, s. 450.

2015-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Cisza, która brzmi inaczej. O przyjaźni Bataille'a i Blanchota

Michał Krzykawski

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest uczynienie z ciszy głównego wyznacznika przyjaźni, która łączy Georges’a Bataille’a i Maurice’a Blanchota, a w kontekście współczesnej myśli francuskiej może być uznana za fundament literackiej przyjaźni rozwijanej, między innymi, przez Jacques’a Derridę i Jeana-Luca Nancy’ego. Ponieważ cisza jest tutaj traktowana na dwa sposoby – jako milczenie i przemilczenie, przyjaźń jawi się jako efektem przerostu komentarza i może być rozpatrywana jako mitologem. Jego kształt został uformowany w dużej mierze przez komentarze Blanchota, a następnie za sprawą kolejnych komentatorów, którzy się na nie powoływali. W wyniku tego mechanizmu, wyjęte z myśli Bataille’a pojęcie przyjaźni uległo desemantyzacji i stało się terminem pustym, który mógł następnie nabrać dowolnych znaczeń, nie wyłączając znaczeń przeciwnych. Przyjaźń Bataille’a i Blanchota zaczyna się w momencie, w którym fakt biograficzny zmienia się w fakt literacki, by następnie wrócić pod postacią myśli. Dzisiaj pozostaje nam jednak zrewidować jej filologiczną wartość, by dostrzec to, co skrywa cisza.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Teologia czy teologia feministyczna? Mary Daly, "Beyond God the Father"

Marta Zając

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2009 | Abstrakt

Odnosząc się do istotnej dla tak zwanej teologii feministycznej pozycji Mary Daly, Beyond God the Father, artykuł bada związki między wiarą i rozumem oraz wiarą i niewiarą, między innymi w oparciu o dzieło Josepha Ratzingera Wprowadzenie w chrześcijaństwo. Zasadniczo, argument stanowi obronę tradycyjnego rozumienia teologii, odwołując się przy tym do zasad logiki bardziej niż dogmatyki. Przeformułowanie pojęcia teologii, jakie dokonuje się w teologii feministycznej, unieważnia sens innych, kluczowych dla teologii pojęć, takich jak wspomniane wiara i rozum. W rezultacie, termin „teologia” traci swój sens i staje się bezużyteczny.  

2009-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Metryczka

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

The colophon of the present issue.

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Wyjścia. Awangardyzacja jako asumpt do kanonizacji (kazus Różewicza-poety)

Ewa Maria Goczał

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

Ewa Maria Goczał
The Faculty of Philology
Pedagogical University of Cracow 

Exits: Avant-gardisation as an Incentive to Canonization
(the Case of Różewicz the Poet)

Abstract: The article aims at determining the specificity of canonical character of the poetry of Tadeusz Różewicz – one of the most important writers of the Polish literature of the 20th century and the beginning of the 21st century, whose just recently finished work – although there are already numerous studies – is only now subjected to all-embracing summaries. The discussion has been submitted to the concept of continual canonization which corresponds with the diagnosis of multiplicity and dynamism of modern canons as well as conforms with, the basic to the author of Faces of Anxiety, the movement of transgression – constant avant-gardisation, going beyond individual and non-individual norms and established models. The study is divided into four parts corresponding with four aspects of Różewicz's excesses. The first one is a general description of the postulated category of canonical character in the context of the work of the author of Exit; the second one describes a type of avant-garde specific to the author; the third one concerns negative poetics. The fourth part sums up the issue by discussing the newest selection of Różewicz's poetry – Znikanie [Disappearance] edited and commented by Jacek Gutorow, poet and literature scholar. The problem of paradoxical continuation based on variability, poetic tradition, and the strategy of external canonization of the writer will be discussed – through the creation of a new canon of his poems which will be potential, alternative, personal and explicitly submitted to the subject of the sense of writing and the autotelic nature of poetry.

Keywords: avant-garde, canon, contemporary poetry

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Piękna karlica i żydowski nochal z kartonu

Anna Maria Bielak

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2018 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down.


Anna Maria Bielak
Wydział Neofilologii
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
WSD


Piękna karlica i żydowski nochal z kartonu

Abstrakt: Niniejszy artykuł podejmuje próbę dekonstrukcji poszczególnych znaczeń, do których odsyłać może obecność żydowskiej karlicy w powieści Oblubienicy Pana Alberta Cohena. Kluczowy moment narracji, w którym pojawia się karlica, nie pozwala na jej zignorowanie. Jej obecność jest na tyle zagadkowa, a scena na tyle oniryczna, że niezbędne okaże się się odnalezienie intertekstualnych powiązań, sięgnięcie do kontekstu literackiego i historycznego samej figury. 

Słowa kluczowe: Albert Cohen, Belledu Seigneur, karzeł, kobiecość

A Beautiful Dwarf and a Jewish Paper Nose

The purpose of the following article is to deconstruct multiple meanings of the presence of a jew female dwarf in Albert Cohen's Belledu Seigneur novel. The key moment of the narrative, where the female dwarf appears, does not allow us to ignore this character. Her presence is enigmatic enough, and the scene oneiric itself, to force us to find the intertextual connections, seeking a wider historical and literary context of the figure.

Keywords: Albert Cohen, Belledu Seigneur, dwarf, femininity

2018-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Informacje dla Autorów

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

Information for potential authors and other contributors to Er(r)go.

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Wstęp

Katarzyna Bazarnik

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2016 | Abstrakt

Wstęp autorstwa redaktorki gościnnej wprowadzający kluczowe zagadnienia dla liberatury, współczesnej teorii literatury i komentujący zagadnienia, którym poświęcony jest niniejszy numer.

2016-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 28-10-2016 | Abstrakt

Wojciech Kalaga
Institute of English Cultures and Literatures
Faculty of Philology
University of Silesia in Katowice
Poland

Er(r)go...

failure of speech – please be silent, because silence is the treasure hold of sounds, their saturation, the accumulation of tones. And further: active silence, the energy of silence, poetic language as the music of silence, the landscape of sound, silence of the plants, performativity of silence. Penetrating the silence, we reach the world of sound and of whatever is not silence: intonarumori – rumorarmonio, ululatori, rombator, scoppiatori, sibilatori. Murmurs, humming, noises, knocking, grinding, howling, groans, laughs, human and animal sounds, drones, clatter, din, boom, crash, creaking, scraping, rubbing, wheeze, hiss, gasp, ping, pop, machine music, tonal cords of words, the harmony of murmurs, vibrations and resonances, unwanted sounds.  Reversing presence and absence – internal physiology, mute dramatization of the heart and the breath: noises, moaning, breathing in and breathing out, periodic cadence. Moans, grunts, billing, whizzing, blowing, quiet strikes of the upper and lower lips of the diva, quiet rubbing of the body of the instrument.

Silence turns to thunder. Industrial noise: machines whizz, howl, boom, crash, groan, hiss, whistle, toll, hammer, clatter, grate, grind, beat, whir, hiss. Music as the effect of silence – it is the silence that gives the sounds their strength, makes the darkness less still, when the tiniest noise becomes a wraith. A silent piano – the art of noise and 4’33”.  And several figures: Gerard Manley Hopkins, Salvatore Sciarrino, John Cage, Jacques Lacan, Arnold Schoenberg, Wassily Kandinsky, Maria Pappenheim, Anna O., Georges Bataille, Maurice Blanchot, Michel Leris, Colette Peignot, Francesca Woodman, Bracha L. Ettinger, Tres, Dan Geva,  Noit Geva, Gillian Wearing. Muzak. The audiosphere of communism: the singing, mystical body of the collective, the trumpet in the hands of a young ZMP zealot, the buzzing of flies, the jabber of the enemy. In addition, the voice as an incestual object. The transcendence of the sounds of the surrounding, the ringing in the ears, tinnitus, the musical rollercoaster, the funeral march at the burial of the deaf, a second so full that it does not fit into half an hour, cord as discord, the soundness of our bodies, the hum of a gesture, the noise of  an object, electronic clatter and clamor, musical loops, drumming of fingers, recital of re-playing, The Banquets of Changing Moods, and, finally, embalming with sound.

Friendship as silence; silence that speaks in order to hide better, a muted, ashen sweater, nonverbal torrent of words, reading with the ear, listening to the difference, hearing oneself. One must go beyond the staff. Muteness and dissemblance. Silence as power and a form of shaping bodies, the muting of buildings, the sucking out of sounds.

Tacet. Silence does not exist. “In absolute silence, everyone will eventually hear something.” What do I hear?

Wojciech Kalaga

2016-10-28



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2015 | Abstrakt

Wstęp autorstwa redaktora naczelnego wprowadzający kluczowe zagadnienia dla współczesnej teorii literatury i kultury, a także komentujący zagadnienia, którym poświęcony jest niniejszy numer.

2015-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Amiri Baraka: poeta walczący

Paweł Jędrzejko

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2012 | Abstrakt

Paweł Jędrzejko

Amiri Baraka: A Poet Fighter

(Two Interviews)

The tripartite “Dialogues and Polemics”section of the present issue consist of Christopher Bigsby’s interview with Amiri Baraka (originally published in the Theatre Quarterly in 1978), the latter’s controversial poem “Somebody Blew Up America” and a conversation with the poet recorded in the artist’s backstage room of the Hipnoza Jazz Club in Katowice, Poland, immediately after a moving performance of the Amiri Baraka Speech Quartet during the Ars Cameralis Silesiae Superioris Festival in 2009. The interlocutors were accompanied by a leading jazz pianist, Dave Burrell, and an excellent double bass player, William Parker. Attempting to illustrate the metamorphoses of Amiri Baraka’s artistic and political Weltanschauung over the past three decades, the juxtaposition of the two interviews demonstrates both its continuity and its evolution. On the one hand, artistic attempts to contrast the current discourse of Americanness with the ideological basis of the American project seem to be constant in Baraka’s work: the artist employs “Americanness” to criticize Americanness, as is the case in his unsettling interpretation of Melville’s Moby-Dick, entitled “Re: Port” (1996) ― or in his “Somebody Blew Up America” of 2001, the publication of which cost him the title of Poet Laureate of the State of New Jersey. On the other hand, his concept of People’s Revolution undergoes change, reflecting the artist’s ideological evolution in the light of the transformations of social, political and economic realities of America in the past thirty years.

2012-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: | Abstrakt

Er(r)go… ,

difficult, difficult times for the humanities, “frail and divided within,” difficult for literary studies, bound by “an ontological corset.” And then, the theoretical impasse: the question about the epistemological potential of the poststructuralist paradigm. Farewell to Derrida? The French theory – an American construct. How to think: ahead or backwards? And Nietzsche is best treated with Nietzsche. Is “prosopopeia of another’s tongue” leading us towards or away from the humanities?

Turns, paradigm changes, turns, returns – with corrections – and best of all, a turn away from all turns and a return to philology. The appetite for philology and close-reading is growing. Read, one must read and observe texts in the world. Here arises a dispute over the reading distance – which kind of reading is superior? Close, long, or perhaps middle-distance? And how to distinguish literature from the description of soil erosion in Nebraska? Ask Eagleton. And what if interpretation is an expression of naivety and exaltation? Get to work, literary studies! To work as a text-process, not merely a text-result, to writing, not merely to reading. Here lies the pleasure of pre-texts, consorting with the draft, surrounded by fore-texts, draft projections, draft pre-incarnations of the text, draft close-reading, studying the draft, draft history of the text, meta-draft research and Polish draft studies. The genetics of text and genetics of prints; the flowing and ebbing of meaning, hermeneutics of invention, uncertain determinations. The responsibility of “the I-who-reads” towards the “I-who-is-read.” In the meantime, the death of a professional critic, because who needs literary criticism today? Social redundancy? Where are the critics who understand their task as metaphysical – as serving the word of the Other? In their place, weak professionalism. Atrophy of literary communication, a deluge of quasi-literary works, pauperization of the readers’ competence. So, the idiom of slack (for masses), or a voice of reflection? “A vigorous corpse” in the gray zone between the market and the university. Liberation? But, at the end of the day, the return to centralism.

Birth of the author, when was that? And now, after his own death, the author finally returns (the assassin resting in his grave for years). It is now possible to peep on the writer in a closed room, as if in a psycho-anthropological laboratory, and search for the universal laws of human creativity. But one must be careful: after death, the archive is not a workshop; a workshop is always dynamic. Herbert’s vertical notes and the “spreading of the great parable,” five loose pages, Nepenthes Family and Linnaeus, and earlier, a notebook. “Revisionary expanse” of Virginia Woolf’s archive. McLuhan, Gutenberg and a typographical man. Packaged doses of philosophy, the book as a very problematic device and a fatal medium. McLuhan talks to Playboy reporter and Pascal lies down on the Gutenbergian Procrustean bed to torture his own spirit. A fractioned man, dismembered by the alphabet, sliced into pieces by print. Streams of knowledge, like grape must, flowing from under the press (printing one, naturally).

And here and there, semiotic absolutism, theoretical dogmatism, the hope of saving one’s own name, cultural recontextualisations, a young wife and ridiculous interpretative errors, cultural studies over copyright, doxa as the voice of the people, medialised and mediatised mind of don Quixote, the art of textual analysis like folk dancing, becoming similarly extinct, a sovereign reader, a pink pirate and the praise of the unproductive. And the subject is travelling from Silesia to Warsaw through Ustrzyki Dolne.
The present issue is guest-edited by Professor Adrian Gleń from the University of Opole, Poland.
Wojciech Kalaga



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Zrzucając maski. Refleksje na temat podmiotowości w świetle procesów (bio)medykalizacji

Tomasz Burzyński

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2018 | Abstrakt

Tomasz Burzyński
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Abstrakt: Tekst stanowi próbę kulturoznawczego spojrzenia na mechanizmy kształtowania się podmiotowości jednostkowej w świetle procesów medykalizacji i biomedykalizacji (Peter Conrad, Adele E. Clarke), czyli tendencji modernizacyjnych, które zmierzają do podporządkowania praktyk społecznych szeroko pojmowanej jurysdykcji medycznej. W przestrzeni tak zarysowanej optyki badawczej prezentowany artykuł jest jednocześnie interdyscyplinarnym projektem badawczym zmierzającym w kierunku takiej konceptualizacji podmiotowości jednostkowej, w której perspektywa wyznaczona przez opozycję agency-structure (Anthony Giddens, Piotr Sztompka) zostaje uzupełniona przez rozważania dotyczące cielesności człowieka. Możliwość włączenia problematyki biologicznej i biomedycznej w ramy humanistycznych teorii podmiotowości bez ryzyka bycia narażonym na zarzut nieuprawnionego redukcjonizmu biologicznego pojawia się w jako rezultat takiej konceptualizacji podmiotowości, która uwzględnia jej probabilistyczny charakter. Podmiotowość probabilistyczna jest natomiast postrzegana jako konstrukt teoretyczny, którego znaczenie dla nauk o kulturze jest konsekwencją rozwoju genetyki i biologii molekularnej oraz ich wiodącego wkładu w przebieg procesów biomedykalizacji.  

Masks Off. Reflections on Subjectivity from a Perspective of (Bio)medicalization Processes

The paper deploys conceptualizations and theories typical of cultural studies in order to discuss mechanisms orchestrating the formation of human subjectivity from a perspective of (bio)medicalization processes (Peter Conrad, Adele E. Clarke); that is, modernization tendencies aiming to subordinate social practices to medical jurisdiction. In this methodological context, the article is also an interdisciplinary research project which gestures towards a conceptualization of human subjectivity in which considerations referring to the dichotomy of agency and structure (Anthony Giddens, Piotr Sztompka) are supplemented by the factor of human corporality. The opportunity to subsume biological and biomedical issues within cultural studies without a risk of biological reductionism is result of providing a theory of subjectivity that involves its probabilistic character. The notion of probabilistic subjectivity is a theoretical construct whose significance for cultural theories springs from the development of genetics and molecular biology and their contribution to processes of biomedicalization.     

2018-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nota o książce Artful Species

Bartosz Stopel

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt




A critical note on the book: Stephen Davies, Artful Species (Oxford, Oxford University Press, 2014), p. 301

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

summaries in english/streszczenia w języku angielskim

Redakcja w Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

English-language abstracts of the feature texts of the present issue.

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Strona tytułowa i spis treści

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

Title page and contents of the issue.

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 35 (2/2017) - kanon – ideologia – wartość

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

Full text of the complete issue of the journal

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Ideologia wielokulturowości - kontekst filozoficzny i polityczny

Andrzej Szahaj

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2003 | Abstrakt

Andrzej Szahaj

"The Ideology of Multiculturalism —

a Philosophical and Political Context"

The ideology of multiculturalism was born in the 1980's although its earliest traces go back to Horace Kallen's notion of cultural pluralism introduced in 1925. In the context of multiculturalism Szahaj explores Charles Tay­lor's views with particular emphasis on his notion of "the politics of recognition" — as well as Will Kymlicka's insistence on the necessity to respect and recognise other cultures. Also, Szahaj offers an overview of social, political and educational consequences of multiculturalism in the United States of the 1980's and 1990's. He sees the value of multiculturalism in its exposure of the illusions of assimilationism and its attendant mechanisms of political and economic oppression. However, Szahaj is wary of multiculturalism's pitfalls which include its pro­blematic understanding of culture as such and its underlying assumption of the equality of all cultures (which leads to relativism). Thus he concludes, following Richard ]forty's position presented in his essay "The Unpatrio­tic Academy", that multiculturalism is acceptable only in its moderate version which assumes respect for other cultures and their differences, without antagonising particular social groups and reversing the already existing social hierarchies.

2003-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Biblia Jonasza: dekolonizacja chrześcijaństwa w kontekście północnoamerykańskim

Małgorzata Poks

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

Małgorzata Poks
Institute of English Cultures and Literatures
Faculty of Philology
University of Silesia in Katowice
Poland

The Bible of Jonah: On Decolonization of Christianity in the North American Context

A review of the book: Buffalo Shout, Salmon Cry: Conversations on Creation, Land Justice, and Life Together. Steve Heinrichs (red.). Kitchener, Ontario i Harrisonburg, Virginia, Herald Press 2013, str. 360. Publikacja anglojęzyczna w miękkiej okładce.

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Wcielenie czy maska? O dynamice ontycznej świata przedstawionego w twórczości literackiej i myśli teoretycznej Brunona Schulza

Marcin Michał Hanuszkiewicz

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2018 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down

Marcin Michał Hanuszkiewicz
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Wcielenie czy maska? O dynamice ontycznej świata przedstawionego w twórczości literackiej i myśli teoretycznej Brunona Schulza

Abstrakt: Esej pt. Wcielenie czy maska? O dynamice ontycznej świata przedstawionego w twórczości literackiej i myśli teoretycznej Brunona Schulza stanowi próbę spojrzenia na literaturę Brunona Schulza jako na sprzężony z jego światopoglądem twór wchodzący w interakcję z rzeczywistością, a także ustalenia, jaka jest natura tego oddziaływania. Rozważaniom poddane zostają dwie interpretacje rzeczonej interakcji – jako działania maskującego jakąś rzeczywistość oraz jako aktu manifestującego istnienie jakiejś rzeczywistości. Refleksja odbywa się w formie dyskusji prowadzonej z tekstami literackimi i teoretycznymi Schulza, wspomagana jest również analizami schulzologów oraz elementami semiotyki i współczesnej teorii mitu. Przy pomocy tych narzędzi określona zostaje wzajemna gra kategorii maski i wcielenia, które to kategorie w dziele Schulza przenikają się wzajemnie. Dopiero na płaszczyźnie schulzowsko pojmowanego mitu okazuje się istnieć przewaga kategorii wcielenia.

Słowa kluczowe: Bruno Schulz, maska

A Mask or an Incarnation? On the Ontic Dynamics of the Fictional Universe in the Works and Theories of Bruno Schulz

Abstract: The essay entitled “Mask or Incarnation? On the Ontic Dynamics of the Fictional Universe in the Works and Theories of Bruno Schulz” is an attempt to look at the literature of Bruno Schulz as an entity profoundly connected with his worldview and engaged in a complex interaction with reality. Determining the nature of this interaction constitutes another facet of this essay’s aim. Two interpretations of this twofold influence are considered – one sees it as an operation of masking, while the other perceives it as an act of manifestation or incarnation. The contemplation of the subject matter takes the form of a discussion with Schulz’s literary and theoretical texts, and is supported by analyses performed by schulzologists and by elements from semiotic and mythological theories. With the help of these tools, an interplay of the categories of “mask” and “incarnation” is defined as permeating Schulz’s works. It is only at the level of his understanding of mythology that the category of incarnation triumphs.

Keywords: Bruno Schulz, mask

2018-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2012 | Abstrakt

Er(r)go…,

... it is time to look into the interior(s), although the concept itself seems almost shameful nowadays, evoking the specters of binarity. Let us look, nevertheless, heedless of the phobias of theory. Inside a museum which does not exist, then inside the casket interior of the seventeenth century catalogue of the cabinet of curiosities. And deeper, into the space between the object and its catalogue description, where the Curious is created. And, a little further, other interiors. The authoritarian interior of a gothic cathedral, the essence of the dogmatic and the transcendental, appropriated by the Victorian museum as a didactic and educational illustration of the majesty of knowledge. The interior of the Word, this “catalogue of catalogues”; the interior of the Library – Universum; and finally, the oxymoronic interior of the Web. The interior of a head without the interior, or the phonograph amongst Bushmen. The incarcerating interior of a paralyzed body and the interior of time as a ubiquitous labyrinth. The somatic act of cognition: the interior of the imperial space and the traveler’s body that infiltrates it; thus, the interior as the necessary condition for the other, the alien, and the alien other. The elusive interior of a woman as a mask; the exterior of a skeletal woman as a bodily shell. The interior of the self as the cognitive and ethical space of choice and responsibility. The interior of the consumerized vegetation in the media-framed reality as the ersatz of the interior existence. The interior of the Manuscript as a polyphony of voices and a riddle about the nature of reality. The interior as the essence of the Gothic; the gothic interior as the interior of the mind; the interior of the crypt as a space between the other interior and the exterior. The interior of this issue as the intellectual interiors exteriorizing the necessity of exploring interiors.

And also Amiri Baraka in the interior of Ars Cameralis Silesiae Superioris.

Interiors-Exteriors is a double issue of Er(r)go guest-edited by Zbigniew Białas and Paweł Jędrzejko from the Institute of English Cultures and Literatures of the University of Silesia.

Wojciech Kalaga

2012-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2001 | Abstrakt

Er(r)go,

wie es ist eigentlich gewesen? History: facts, chronology, objectivism, truth, meaning, ideology, profanum, narration, construct, metaphor, representation, interpretation, memory, reflection, manipulation, myth, fiction, magister vitae. Or rather, and maybe in spite of the above, history is a privilege, which makes it possible to remember who one is (Michel de Certeau), since it saturates us with the continuity of the same and the other, and situates the outside within the space of subjectivity. Only paradoxically history seems to be an eschatological domain: it is death after all, that is the condition of historical discourse; and yet, according to the French thinker, "the dead souls resurge, within the work whose postulate was their disappearance and the possibility of analyzing them as an object of investigation." The dis/em/bodied dead - their ashes - elude their dead objectuality and speak to us through (sub)liminal traces of presence (cf. Ewa Domańska). All the more, then - if the multiplying questions fall into chasms between value and fact, politics and morality, objectivity and selfconscious subjectivism, if attempts at historical epistemology remind us of the work of philistines (Frank Ankersmit), if discourse as representation fails the will to truth - should we perhaps take a detour through the path (road?) that gives priority to ontology. At least, if not for other reasons, because it may lead us safe amongst the dictates of the regime of binarity. The third issue of Er(r)go is the first which is devoted to problems from one thematic area. An important "historical" incentive came from the conference organized in Poznań by the Department of History, called Time, space, and the Evidence of Experience. Interdisciplinary Approaches to the Past. Thanks to the collaboration and warm enthusiasm of its animator, Dr. Ewa Domańska, we are able to publish here there papers (by Frank Ankersmit, Georg G. Iggers, Fernando Sánchez-Marcos) delivered at the conference in March 2000.

Wojciech Kalaga

2001-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2011 | Abstrakt

Er(r)go …,
on English studies. And so we submerge into our own spring—since Er(r)go emerged from English studies—and then we follow the arms, the tributaries, the tides. Thus the substantiation of the intellectual mood of the times of the early onset of cultural studies; on the one hand, once a forbidden fruit, on the other, anxieties and fears: it could mean the loss of cultural identity and identity of literary studies; could mean dangerous Marxism, could mean losing aesthetic values and diffusion in egalitarianism. And  a related problem: what is the role of English philologists—professionals in promoting foreign culture and foreign language—towards linguistic identity of their nation? Are they sinking the national ship (that’s Sienkiewicz) pumping in linguistic contamination instead of pumping it out, or are they helping the ship to stay afloat on the stormy seas of change? Thus, the ambivalent myth of the English philologist. The English philologist as Robinson Crusoe on an island overgrown with different contexts, Polish and not Polish. And, of course, the problems of translation. The translator as the third element—the mediator between two realities, which do not yield to mediation; subjectivity in translation and the translator’s leap of faith. 

Desubjectification and the translation industry; a mass fraud. What is there to read, if fools and rogues create reading lists? Thus the fundamental question of canon: equality or elitism? The canon as the foundation and the emanation of identify. Thus away with Dead White European Males! But will the Zulu give us Tolstoy? At least there remains Marquise de Sade’s pornology, but apart from that “nothing, an empty space of the impossibility of identification.” Humanist education as possible salvation? But of what kind? Right-winged, or the search for the only truth, or left-winged, the shaping of intellectual independence? And here the English philologist calls upon Rorty and chooses a compromise, albeit not without hesitations, tensions and polemics. English as Latin of today?

The present issue was prepared under the supervision of Leszek Drong

2011-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Media w mgławicy dyskursów

Tomasz Stępień

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2002 | Abstrakt

Tomasz Stępień's review of "Widzieć, myśleć, być. Technologie mediów," edited by Andrzej Gwóźdź (2001).

2002-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Noty o książkach

Paweł Jędrzejko

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2013 | Abstrakt

Critical notes on books

2013-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Zamknięci w bibliotece, czyli rozważania o metanarracjach i naukowych wizjach świata

Paweł Jędrzejko

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2012 | Abstrakt

Paweł Jędrzejko

Locked in the Library:

Reflections on Metanarratives and Academic Weltanschauungs

The main idea underlying the article is that of the interdependence between the essential notions of the central metanarratives of logocentric cultures and the inventory of concepts available as keywords for academic research. In other words, the argument of this paper is designed to draw the attention of the reader to the fact of the interdependency between the language used to describe the world and the existence (or inconceivability of existence) of entities inhabiting it. The starting point for the musings collected here is Ludwig Wittgenstein’s famous adage, which provided the motto for the present observations. Departing from there, the argument develops into a deepened reflection concerning the limitations of the development of knowledge in a logocentric world. Eventually, it leads to the question of discourses which dictate the characteristics of everyday strategies of library and Internet research, as employed by students and scholars alike. The final part of the text is dedicated to the potential of figurative language in the search for possible solutions to the menace of the vicious circle of recognized methodologies. First and foremost, however, the present musings provide a point of departure for further philosophical and philological debate on the state of knowledge and of its development.

2012-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

C(i)ałopalenie słowa, albo o dwóch metafizykach

Marta Zając

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2003 | Abstrakt

Marta Zając

Meatology

The starting point of these refeclions is the concept of the ,,metaphysics of meat". (developed in an essay by Jolanta Brach-Czaina). Metaphysics of meal draws attention to a certain law of man's existence, which says once you eat, you are also eaten, and thus defines life as .,the cannibals' feast": the process of exchange when body is flesh as much as meat. One can assume then the affinity between eating and other forms of relating ourselves to others, like the act of love and the act of speech (verbal exchange), the affinity whose visible sign is the mouth with its double function of production and consumption. The article points to the traps of individualism, which excludes one from the processes of exchange and, literally or metaphsically. makes one keep one's mouth shut. In meatlogy. (the form of logos whose ground is the metaphysics of meat) the words we utter are treated only as food for other words. their value is purely nutritional. The literary examples for the, failed ol' successful, acts of consumption as an expression of love range from the Marquis de Sade to Lewis Carroll and Patrick Suskind.

2003-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Teoria literatury poza modą

Marek Kulisz

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2004 | Abstrakt

Marek Kulisz's review of "Philosophy of Modern Literary Theory," by Peter V. Zima (1999)

2004-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 33 (2/2016) - dźwięki/pauzy/cisze

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

The complete issue of ER(R)GO No. 33 (2/2016) - sounds/pauses/silences for download.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

(Po)bachtinowska szkoła we współczesnej rosyjskiej teorii literatury

Władimir L. Szunikow

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2015 | Abstrakt

Niniejszy artykuł nakreśla historyczną ewolucję dwudziestowiecznej rosyjskiej teorii literatury, jej związki z Wydziałem Filologicznym Uniwersytetu Moskiewskiego oraz te zachodnie poglądy, takie jak dekonstrukcja czy poststrukturalizm, które często z nimi wchodzą w polemikę. Tym samym, podejmuje on próbę rozpoznania przesłanek jakimi kieruje się teoria rosyjska, wskazując na jej analityczne podwaliny inspirowane dziełami Michaiła Bachtina czy Waleriego Tiupy. Podejście analityczne zaowocowało teoriami komunikacji tekstu literackiego, która zaś doprowadziła do wielu późniejszych teorii narratologicznych i neo-retorycznych.

2015-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

(Wstęp w językach polskim i angielskim/An Editorial in Polish and English)

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 09-03-2021 | Abstrakt | s. 5-11

Er(r)go… ,
… sytuacja staje się trudna: wszędzie panoszą się maszyny, sztuczna inteligencja zadaje nam pytania etyczne, moralne i ontologiczne, rozprzestrzenia się tyrania algorytmów, kapitalistyczny proces kaptuje pragnienia – krótko mówiąc: kruszenie humanizmu. Jak zresztą ktoś powiada, gdyby krokodyle uprawiały filozofię, postulowałyby prawdopodobnie krokodylizm (Józef Bocheński), oczywiście w miejsce humanizmu. Na horyzoncie zaś postmaszyny, biomaszyny z autonomiczną inteligencją etyczną, instytucje eliminujące czynnik ludzki dla dobra ludzkości, alternatywne obiegi wiedzy zasilane przez algorytmiczne silniki, atrofia jednostkowej zdolności do moralnego osądu, prywatyzacja afektów i życia wewnętrznego, maszyna jako wiedza obleczona w ciało, społeczeństwo objęte opieką paliatywną, a gdzieniegdzie szemrana synteza mistyki i nauki.

Osaczeni przez techne szukamy ucieczki w geo, przedzierając się przez rozmaite labirynty: tu technonauka, technokracja, technopoly, technologia, technologiczne artefakty, technologiczne wykluczenie, technologiczne systemy, zwykła techniczność, technicyzacja zachowań ludzkich, techniki siebie, korporacyjno-techniczny habitat, reżim technicznego życia, technocodzienność, a nawet techniczny poeta; tam geologiczny matecznik, geowładza, geontowładza, geowiedza, geontologia, geomorfologia, geomantyka, geoinżynieria, geoperspektywy i wreszcie geo/technoasamblaże. A jeszcze kultura, ideologia i rządy algorytmu. Jak żyć, panie profesorze? Może etyczny anarchizm jako lek na całe zło?

Na domiar złego mnożą się też inne pytania: jak nauczyć maszynę moralności? Czy maszyna ma sumienie? Jak poszerzyć zakres norm moralnych, by w przyszłości objąć nimi inteligentne istoty nie-ludzkie? Jak zagwarantować bezpieczeństwo ludzkości? (Co za mrzonki!) Czy możliwy jest rozkwit poprzez czynną represję nieskrępowanej ekspresji? Czy maszyny uzyskają nad nami kontrolę? Jak osłabić władzę algorytmu? Jak dostosować wnętrze pracownika do wymagań? A co to w ogóle jest wnętrze pracownika? Może każdy powinien postrzegać własne wnętrze jako przedsiębiorstwo? Czy negantropocen jest alternatywą dla wyeksploatowanego pojęcia antropocenu? Ile właściwie jest tych antropocenów? Czy bezcielesna istota musi posiadać płeć? To ostatnie chyba najbardziej dociekliwe.

A w tekstach jak zwykle ciekawostki: chatbot Taylor w parę godzin uczy się w Internecie języka nienawiści, podczas gdy dzieci oświecenia pozostają w cieniu ignorancji, ontologia jakiejś tam teorii staje się epistemologią odbiorcy, nasze kliknięcia z przeszłości kształtują naszą przyszłość, wariantywne technologie cyfrowe dywersyfikują modele intymności, organy płynnie przechodzą w maszynerię, medytacja okazuje się narzędziem reprodukcji mieszczańskiego indywiduum i funkcjonuje według logiki naoliwiania, ostrzenia lub wymiany zużytych części, sfera prywatna traci wykształcone dystynkcje i staje się tworem sieciowym, po-Gibsonowska teoria zastępuje zwierzę agentem, a inny Gibson wałęsa się po Singapurze z karą śmierci, rozmyślając o Disneylandzie oraz szukając rzeczy, które się zepsuły, i w końcu wynosi swój tyłek do Hongkongu, pojawia się antropologia maszynowości, tu i ówdzie w rolach naczelnych autorytetów obsadzone zostają neuronauka oraz buddyzm, uważność staje się nową duchowością kapitalizmu, scjentystyczna retoryka zastępuje rzeczywistą naukę, a ogólnie biorąc, negantropocen wymaga postantropocentryzmu.

Sztuka i literatura skromne niosą pocieszenia. Tu wiersz pracuje w skrajnie asynchronicznym, zautomatyzowanym i zalgorytmizowanym środowisku technologicznym, mierząc się z imperatywami ekologicznymi, tam znów, u-ciszony, podkreśla niemotę bezużytecznego niedopałka; w końcu poetę
poznajemy po tym, jak milczy. Jak to zwykle wśród artystów dzieją się też jednak rzeczy interesujące: zabitemu pająkowi odrastają kończyny, ktoś zachłystuje się potencjalnością bycia nie-sobą, nie-ludzka Sophie nakłuwa widzów swym punctum, byty ludzkie i nie-ludzkie mieszają się ze sobą, bohater musi zabić matkę-potwora, ale matka nigdy nie umiera, organizm ludzki żywi przekonania, ale przyprowadzony pod ołtarze dyskursywnych maszyn staje się ich silnikiem (Bartczak), ostatni i najbrzydszy pies na Ziemi gustuje w piciu whisky, a pisany przez pięćdziesiąt lat wiersz o Ameryce pozostaje nieskończony.

Rozmaite też ekscytacje przenikają umysły twórców i krytyków: afektywne migotanie między ciałami, cisza jako domena opresji, petrologiczna mądrość, przekład z języka prawniczego na język prawniczy, wmyślenie się w samo Bycie, facet z jajami wielkości owoców durianu, miłosne związki między ludźmi a bytami nie-ludzkimi, świadomość niemożliwości pełni rozbuchanej tytaniczności, relacje mężczyn z nie-ludzkimi tworami o cechach niewątpliwie żeńskich, skorporatyzowane i sprekaryzowane środowisko akademickie, wyniosłe bryły z brązu z równie wyniosłymi dziurami, pianole jako muzyczne odpowiedniki sztucznej kochanki, ludzko-nie-ludzkie splątania w historiach miłosnych, liczmany antyfeministyczne wynikające z męskiego solipsyzmu. Pośród tego wszystkiego krążą ludzie, nie-ludzie i postludzie, gynoidy, byty kanapowe, kobiety artyficjalne, wszelki zooproletariat, kochanki cyfrowe, idealne kochanki postludzkie, biocybernetyczne zwierzęta, fembotyczne istoty, animoidy, replikanci, marionety, sztuczne ciała kobiet-maszyn, postludzkie dzieci i cała pozostała posthumanistyczna drabina bytów.

A na końcu i tak nędza symboliczna społeczeństwa kapitalistycznego: bezrefleksyjność, głupota, uległość, infantylizacja, nierozum.

Wojciech Kalaga
https://orcid.org/0000-0003-4874-9734

2021-03-09



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Wrażliwość antropologiczna a świat przedstawiony. Szkic do antropologii literatury.

Wojciech Burszta

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2001 | Abstrakt

Anthropological Sensitivity and the World Presented. An Essay on the Anthropology of Literature Abstract in English Wojciech J. Burszta's essay takes its inspiration from two different sources: it recognises a new, modified attitude to "classical" anthropological texts by Frazer. Malinowski, Mead, Levi-Strauss or Benedict but it also centres round a theory of the literary truth developed by Mario Vargas Llosa. Llosa differentiates between the truth of non-fictional writing (e.g. history, journalism) and the truth of fiction which depends on its power to create illusions and captivate the reader's imagination. Burszta points out that the anthropological discourse is a hybrid form in that respect: it combines a commitment to facts with imaginative recreation of the world, which is characteristic of literature. Thus. according to Burszta, anthropology comes to occupy the no-man's-land in between nonfiction and fiction. Consequently, anthropological imagination will be in close rapport with aesthetic imagination which does not have to rely on the author's actual experiences. .

2001-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Kwestia kultury w nowoczesności, czyli co widać z Olimpu, a czego nie widać (uwagi do Lecha Witkowskiego)

Michał Kruszelnicki , Wojciech Kruszelnicki

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2013 | Abstrakt

Michał Kruszelnicki, Wojciech Kruszelnicki

The Issue of Culture in Modernity:

On What May, and What May Not Be Seen from the Olympus

(A Dispute with Lech Witkowski)

Our essay is a polemic with Lech Witkowski’s philosophy of culture; with his thinking about the essence of the era known as “modernity,” and with the role he assigns to the education and the individually designed spiritual development, conceived of as a search for encounters with cultural authority. By analyzing a number of key themes touched upon in the work of the author of the “Saga of Authorities” and by watching how his central concepts and assumptions operate, we make a series of critical statements of which the common denominator is our suspicion that Lech Witkowski’s theory of culture is too elitist in nature. Moreover, we criticize his paradoxically conservative reaction to the progress of modernity which not only removes the traditional divisions between higher and lower culture, but which above all imposes a necessity to “get one’s hands dirty” through the confrontation with the system of education (including teachers at all levels of education), which imposes the necessity to face the ambivalence (in the sense of understanding the irreversibility of the simultaneous ending of the old and opening of the new ways of being in culture) of the new world and a new type of man characterized by mass syndrome.

2013-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Strona tytułowa i spis treści

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

Title page and the letter of contents.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

summaries in english/streszczenia w języku angielskim

Redakcja w Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2019 | Abstrakt

Streszczenia w języku angielskim tekstów głównych działów numeru.

2019-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech w Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2019 | Abstrakt

Er(r)go...,

czas na lewacką sałatę. Przede wszystkim sprawa zwierzęca, sprawa poważna: zwierzobójstwo, krzywda zwierząt i nasze moralne tchórzostwo, zinstytucjonalizowane zarzynanie, chów wertykalny, hodowla intensywna, żywe nie-życie zwierząt, hekatomba ptaków, w Azji kury palone na stosie, festiwale psiego mięsa w Chinach, deanimalizacja zwierząt i ontologiczna degradacja bytów zwierzęcych, zwierzęcy lumpenproletariat. W tle historyczny marsz zwykłych ludzi po zwierzęce białko i zwierzęta idące na rzeź, wszyscy równym krokiem. A przecież mięso zachowuje całe cierpienie.

Zwierzęta zadają nam pytania: Co jemy, gdy je jemy – Körper czy Leib? A zwierzęta pozaludzkie to „nieosobowe podmioty prawne” czy „rzeczy ruchome”? Ktoś się waha: może tofucznica zamiast jajecznicy? I różne próby odpowiedzi: wegetarianizm, semiwegetarianizm, fleksitarianizm, abolicjonizm, redukcjonizm, ingredientyzm, reduktarianizm, protopijny model postępu moralnego, wystopia, karnizm i neokarnizm, weganizm, cheating vegetarianism, lazy veganism, weganizm tożsamościowy, rewizyjny weganizm polityczny, weganizm bojkotowy, weganizm etyczny, czarny weganizm sióstr Ko, weganizm naiwny i w końcu, a jakże by inaczej, post-weganizm. Wszystko to w ogniu walki: z szowinizmem gatunkowym, z gatunkizmem, z niewolnictwem żywnościowym, z seksizmem, rasizmem, homofobią i klasizmem. Ktoś stwierdza: potrzebna filozofia czująca świat zamiast hermetycznej gadaniny. I oto nowe jest pytanie: bić albo nie bić?

Między tekstami i w nich dzieją się przeróżne rzeczy. Pięknoduchy estetyzują życie, biała klasa średnia zawłaszcza przestrzeń etycznego, w praktykach wegańskich uwidaczniają się etnocentryczne epistemologie ignorancji, mnożą się wege fora, weganie demonstrują moralną wyższość wobec nie-wegan, Realne staje się tym, co zawsze wraca do tego samego miejsca, „ale” dochodzi do głosu, podmiot zmaga się z dosłownością, wiersz walczy z infekcją myślenia zadaniowego, kobiety mieszkające bez partnera jedzą mniej mięsa, wyobraźnia somatyczna zwraca się ku temu, co gorące i suche, zwierzęta, litując się nad nieporadnością człowieka, oddają mu swoje ciało na pokarm, krowy bogatych zjadają chleb biednych, liczba osób niejedzących mięsa wzrasta, ale szympansy wolą owoce z robakiem, zaś w retoryce wegańskiej dominuje podejście postrasowe. Tymczasem Lacan zakazuje czegoś, co i tak jest niemożliwe, Freud dzieli bliźniego na dwie części, Henry Ford inspiruje się sposobem funkcjonowania rzeźni, Deleuze proponuje ideę mięsa uniwersalnego, Marvin Harris walczy o białko, Central Market, parodia wiejskiego targowiska, składa mitologiczną obietnicę, a jeden poeta przygląda się światu toczonemu przez klisze językowe i przebija się przez prozaiczność plastiku, ale ten nie daje się składni. Cotzee w Texasie jeździ na rowerze bez sandałów, nie uprawia socjalizmu ani wolnej miłości, nie bierze zimnych pryszniców i nie je mięsa, nawet żeberek i kurczaka. Ale pyta: cztery łapy z jednego niedźwiedzia: a co z resztą zwierza? I jeszcze: co myśli wół zaliczony bez żadnej konsultacji z nim do gatunku niższego niż niedźwiedź? Jak Hala Mięsna ma iść z duchem czasu?

Sztuka nie pozostaje w tyle. Akcjoniści Wiedeńscy powracają znów, by zjadać ekskrementy, kopulować ze zwierzętami, zarzynać, patroszyć i rozszarpywać. Huan ubrany w mięsny kombinezon przechadza się ulicami miasta, na obrazach kobiety i mężczyźni wiją się na podłodze wśród kawałków mięsa i gryzą surowe kawałki kurczaka, Jana Sterbak szyje sukienkę ze steków, Jannis Kounellis rozwiesza wzdłuż ścian na hakach kawały wołowiny, papież pojawia się na tle przepołowionego wołu, Heide Hatry powiada „Heide, ty świnio!”, a Lucien Freud po prostu jest mięsem. Mięso materiałem sztuki! – a bezdomni nie mają co jeść. Na szczęście w wierszach Bartczaka wyłania się nowa forma życia – szczeźnik – już nie człowiek ani nie zwierzę.

Różne inne byty i nie-byty nam w tym wszystkim towarzyszą: byt pośledni, byt wyklęty, choć nie żołnierz, kolonialność bytów, mięso bezofiarne, mięso czyste, mięso bezmięsne, 101,4 kg mięsa na osobę, kapitalizm ze zwierzęcą twarzą, tajne wojny wegańskie, stosunek babci do jedzenia, mięsne konotacje męskości, wszystkożerca (wszystko?), 100 słynnych czarnych wegan, bawełna – nieetyczny produkt wegański, „okruchy filozoficzne o kotach”, mięsożerność podmiotowości, człowiek etnoklasowy, nieposłuszeństwo epistemologiczne i ontologiczne, owo-lakto-mięsny nadmiar, kobiety – agentki zmiany, technicznie drukowanie mięsa, nasza potencjalna nie nieludzkość, wewnętrzne życie zwierząt, aktywna ignorancja, realistyczne utopie, celebrytyzacja weganizmu, sploty metodologiczne. Może to byty nie-byty wątpliwe, ale jeden fakt nadal pozostaje bezsporny: fakt mięsożerny.

Fakt mięsożerny! Fakt mięsożerny! Fakt mięsożerny!

Wojciech Kalaga
https://orcid.org/0000-0003-4874-9734

P.S. Pragniemy poinformować naszych Czytelników i Autorów, iż począwszy od numeru 40 (1/2020) „Er(r)go” stanie się pismem dwujęzycznym: będziemy publikować materiały w języku polskim i angielskim. Zwiastunem tych nadchodzących zmian jest okładka tego numeru.

2019-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

“Nażywość”, streaming, współobecność Literackie opowiadanie drugoosobowe we współczesnym otoczeniu medialnym

Magdalena Rembowska-Płuciennik

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2025 | Abstrakt | s. 89-107

Artykuł poświęcony jest przyczynom rosnącej popularności narracji drugoosobowej w literaturze druku. Wyjaśnia, dlaczego ta niegdyś uznawana za ekstremalnie eksperymentalną forma opowiadania wydaje się szczególnie kompatybilna ze współcześnie zachodzącymi zmianami w otoczeniu medialnym: zwłaszcza w mediach interaktywnych i cyfrowych. Autorka wymienia te immanentne cechy narracji drugoosobowej, które ewokują wrażenie odbioru i tworzenia na żywo oraz aktywizują odbiorcę, dając mu poczucie bezpośredniej partycypacji w fikcyjnych zdarzeniach.

2025-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2004 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2004-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2009 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2009-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2005 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2005-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2003 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2003-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nowa humanistyka w Polsce: kilka bardzo subiektywnych obserwacji, koniektur, refutacji

(Esej w języku angielskim/An Essay in English)

Ryszard Nycz , David Schauffler

Język: EN | Data publikacji: 30-12-2021 | Abstrakt | s. 315-338

Nycz zarysowuje główne nurty Nowej Humanistyki na świecie – humanistykę cyfrową, humanistykę zaangażowaną, humanistykę kognitywną, posthumanizm, badania oparte na sztuce, a także główne debaty i nieporozumienia, które pojawiły się w ciągu ostatniej dekady w kontekście polskim. Przykładem ewolucji sposobów myślenia oraz prowadzenia badań są studia literacko-kulturowe, KTL. Skrót ten oznacza różne pojęcia, od kulturowej teorii literatury do kulturowo-tekstualnej piśmienności.

2021-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2008 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2008-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2002 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2002-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2010 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2010-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Autonaturografie. Biopoetyki immersyjnego piśmiennictwa przyrodniczego (Zajączkowska, Brach-Czaina, Tsing, Macdonald)

(Artykuł w języku polskim/Article in Polish)

Izabella Adamczewska-Baranowska

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2021 | Abstrakt | s. 229-249

Celem artykułu jest wyodrębnienie nowej, nieantropocentrycznej formy pisania o przyrodzie. Analizując teksty antropolożki Anny Lowenhaupt Tsing, biolożki Urszuli Zajączkowskiej, historyczki nauki Helen Macdoland i filozofki Jolanty Brach-Czainy – wskazuję na chwyty charakteryzujące ich biopoetykę: immersyjność, rizomatyczność, asamblażowość i tentakularność. Nawiązując do formuły gatunkowej “pasażu tekstowego” (rozumianego szeroko, niekoniecznie jako pisanie i czytanie miasta) i wspierając się rozważaniami Rebeki Solnit, pokazuję, jakim ponadgatunkowym doświadczeniem jest dla flanerek wędrówka i włóczęga, które mogą zarazem być ucieczką z laboratorium. Zastanawiam się też, jak bardzo nieantropocentryczny może być tekst literacki.

2021-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2005 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2005-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2007 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2007-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2008 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2008-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2006 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2006-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2003 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2003-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2004 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2004-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2006 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2006-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2000 | Abstrakt

Er(r)go, the inevitability of the inaugurating word which, of necessity, anticipates the future, but also binds us with the past. The space of “ergo” has always been there (given the complexities of the world, it may have been the first word uttered by the demiurge). Unlike “and,” “also,” “as well,” “between,” - “ergo” constitutes a complex space, full of folds and niches, where thought is forced into meandering, and from which it emerges transformed, so that it no longer recognizes itself. As Andrzej Chojecki writes (and we are already anticipating the next issue in which his paper will appear), in the space of “ergo” “the most amazing parallels, identifications and differentiations occur. It is here that the most dramatic ruptures take place. The obvious may appear in the realm of “ergo”, but it may also be doomed to non-existence and non-obviousness.” The space of “Er(r)go” emerged about twenty years ago, when the interdisciplinary seminar of the same name began its activities, which it continued for almost fifteen years. Many people, numerous voices, and numerous texts filled that space. “Er(r)go: Theory – Literature – Culture” reopens that space again, even though without the former innocence of origins. Essays by Tadeusz Rachwał and Tadeusz Sławek nostalgically bridge the now with the past. They join the voices coming from diverse realms of the humanities – that of the Nestor of scholarship, Stefan Morawski, as well as of Agata Bielik-Robson, Ewa Domańska, Ewa Rewers, Krystyna Wilkoszewska. They mix – frequently in polemics and debates – with the voices made accessible by translation or citation: those of Blake, Barthes, Bauman, Derrida, Heidegger, Levinas, Rorty, to mention only some of them. The space of “Er(r)go” absorbs “ergo”, but enriches it with the consciousness of Theory: of theoretical reflexivity and self-reflexivity, of the incessant need to question even the most obvious categories, presuppositions, axioms and criteria. In its methodological principle, it is an interdisciplinary space; it is thus hospitable, but at the same time demanding, because it requires the annihilation of the blind borders separating disciplines and calls for a dialogue of discourses and paradigms – for the listening to the voice of the Other. It is only when these requirements are fulfilled that one may grasp the relations and phenomena invisible to monodisciplinary thinking: to the non-reflexive binarity of self-conceited certainty of the obvious and the stable. Wojciech Kalaga

2000-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2013 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2013-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2002 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2002-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2013 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2013-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)rgo...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2007 | Abstrakt

Er(r)go, (paste the English text) Wojciech Kalaga

2007-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Zmysłowa bezpośredniość i dystans narracyjny w opowiadaniach o duchach M. R. Jamesa

Jacek Mydla

Język: EN | Data publikacji: 30-06-2025 | Abstrakt | s. 127-141

Jacek Mydla omawia widzenie duchów i dystans narracyjny w opowiadaniach o duchach M. R. Jamesa (odnosząc się głównie do utworu „Count Magnus”). Kontekst teoretyczny składa się ze starożytnych (Platon) i współczesnych (Booth, Genette) teorii narracji oraz traktowania przez nie elementu „pokazywania” w „narracji”. Mydla również odnosi się do platońskiej krytyki mimesis w Republice oraz do koncepcji fokalizacji Genette’a. Wzbogacając ten kontekst o odniesienia do najnowszych badań nad wiktoriańskim ghost-seeing (widzeniem duchów; Smajić), Mydla omawia, w jaki sposób M. R. James zmniejsza dystans narracyjny, aby umożliwić zapośredniczone widzenie ducha, równocześnie, poprzez zastosowanie ram narracyjnych, ostrzegając czytelnika przed pułapkami językowo i artystycznie zdobytej bezpośredniości.

2025-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 38 (1/2019) - dyskursy weg(etari)anizmu

Redakcja w Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2019 | Abstrakt

Pełny numer ER(R)GO nr 38 (1/2019) - dyskursy weg(etari)anizmu.

2019-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Wrażliwość antropologiczna i świat przedstawiony. Szkic do antropologii literatury

Wojciech J. Burszta

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2009 | Abstrakt

Anthropological Sensitivity and the World Presented. An Essay on the Anthropology of Literature Abstract in English Wojciech J. Burszta's essay takes its inspiration from two different sources: it recognises a new, modified attitude to "classical" anthropological texts by Frazer. Malinowski, Mead, Levi-Strauss or Benedict but it also centres round a theory of the literary truth developed by Mario Vargas Llosa. Llosa differentiates between the truth of non-fictional writing (e.g. history, journalism) and the truth of fiction which depends on its power to create illusions and captivate the reader's imagination. Burszta points out that the anthropological discourse is a hybrid form in that respect: it combines a commitment to facts with imaginative recreation of the world, which is characteristic of literature. Thus. according to Burszta, anthropology comes to occupy the no-man's-land in between nonfiction and fiction. Consequently, anthropological imagination will be in close rapport with aesthetic imagination which does not have to rely on the author's actual experiences. .

2009-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Strona tytułowa i spis treści

Redakcja w Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2019 | Abstrakt

Strona tytułowa i spis treści ER(R)GO nr 38 (1/2019) - dyskursy weg(etari)anizmu.

2019-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 30 (1/2015) - czech literary theory (guest edited by Libor Martinek)

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2015 | Abstrakt

Full issue.

2015-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Obraz i jego cień. O związkach fotografii, magii i śmierci w kontekście teorii Hansa Beltinga

(Artykuł w języku polskim)

Kamila Żukowska

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2020 | Abstrakt | s. 127-143

Artykuł poświęcony został antropologicznemu znaczeniu fotografii i jej odniesieniom do innych mediów reprezentujących obraz człowieka. Fotografię, jak pisał Hans Belting, zwolennik koncepcji antropologicznego spojrzenia na sztukę, należy rozumieć jako nowy rodzaj maski pośmiertnej. Teoria rozumienia fotografii jako maski ma długą tradycję i została poświadczona w głównych tekstach programowych poświęconych sztuce fotografii (Benjamin, Sontag, Barthes). Perspektywa Beltinga pozwala jednak na wyodrębnienie ukrytych znaczeń i paradoksów wynikających z funeralnych korzeni przedstawienia człowieka. W tekście zostają zrekonstruowane główne koncepcje maski powstałe na przestrzeni dziejów (maska pośmiertna, maska teatralna, maska balowa), dzięki czemu znaczenie fotografii traktowanej jako maska staje się pełniejsze. W ten sposób ujęta zostaje wyjątkowość fotograficznego przedstawienia, łączącego wszystkie konteksty rozumienia maski. Potraktowanie fotografii jako kolejnego w historii medium służącego ludzkiej reprezentacji pozwala na prześledzenie głównych zmian w podejściu do ciała i ludzkiej skończoności. Fotografia okazuje się najbardziej wyjątkową techniką reprezentacji ponieważ sprzeciwia się śmierci i zarazem ją potwierdza – jest świadectwem XX-wiecznej próby ukrycia śmierci i uniwersalnego pragnienia zachowania życia. Fotografia bowiem, wpisując się w zmianę jaka dokonała się w XVIII i XIX wieku, zapewnia fotografowanemu pamięć, która traktowana jest wówczas jako symbolicznie “miejsce” pośmiertnego życia. Koncepcja obrazu i medium Beltinga stwarza kontekst do rozważań o fotografii jako strategii mającej na celu symulację życia.  

2020-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Maszyna–podmiot–kultura. Reprezentacje debat wokół postępu technicznego w Niemczech początku XX wieku

(artykuł w języku polskim, abstrakt w języku angielskim)

Zbigniew Feliszewski

Język: PL | Data publikacji: 25-06-2022 | Abstrakt | s. 125-142

"Maszyna–podmiot–kultura. Reprezentacje debat wokół postępu technicznego w Niemczech początku XX wieku"

Artykuł podejmuje próbę zbadania podejścia literatury i filmu lat dwudziestych XX wieku do postępu technicznego, w szczególności procesu umaszynowienia i jej wpływu na życie społeczne i jednostkowe. Analizy wiersza Bertolta Brechta (700 Intellektuelle beten einen Öltank an) oraz filmów niemieckiego ekspresjonizmu (Student z Pragi, Golem, Metropolis) mają na celu zrekapitulowanie debat wokół postępu technicznego oraz umiejscowienie ich w horyzoncie badań humanistycznych, a także zbadanie ich podejścia do dominującej od XVIII wieku myśli rozróżniającej pojęcia kultury i cywilizacji. Przy zastosowaniu medioznawczych teorii przedłużeń człowieka artykuł stara się określić ich potencjał konstytuujący rzeczywistość. Centralną część analizy stanowią zagadnienia roli intelektualistów i artystów w aparacie życia społecznego, maszyny jako protezy i przedłużenia człowieka oraz maszyny jako sobowtóra.

2022-06-25