Wyniki wyszukiwania

Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Co po French Theory? Kłopotliwe dziedzictwo

Michał Krzykawski

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

Michał Krzykawski
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach



What After French Theory? A Troublesome Legacy

The goal of the present article is a critical reading of the legacy of the French theory, which exerted a powerful impact upon the shape of the discourse of contemporary literary studies in Poland. Insofar as “practising theory,” which has, by and large, replaced “practising literature,” indeed revived the Polish humanities in the 1990s, today the real epistemological potential of the poststructural theoretical instruments seems to be fading. The subsequent “turns,” proclaimed in the milieus of the “new” humanities seem to endorse the intellectual status quo, because they take place within the limits of the same paradigm, to which their purely declarative character testifies. The literary scholarship of/in the future will therefore be the scholarship of retreat.

Keywords: French theory, literary scholarship, poststructuralism, theoretical paradigms

Co po French Theory? Kłopotliwe dziedzictwo

Celem niniejszego artykułu jest krytyczne odczytanie dziedzictwa po French Theory, które miało znaczący wpływ na kształt współczesnego dyskursu literaturoznawczego w Polsce. O ile jednak „uprawianie teorii”, które w dużej mierze zastąpiło „uprawianie literatury” jako takiej, było niezwykle ożywcze dla rozwoju polskiej humanistyki w latach dziewięćdziesiątych, o tyle dzisiaj poststrukturalistyczne narzędzia teoretyczne wytraciły swój realny potencjał epistemologiczny. Ogłaszane w („nowej”) humanistyce zwroty pogłębiają jedynie intelektualne status quo, gdyż dokonują się one w ramach tego samego paradygmatu, o czym najlepiej świadczy ich czysto deklaratywny charakter. Literaturoznawstwo (w) przyszłości będzie literaturoznawstwem odwrotu. 

Słowa klucze: French theory, francuska teoria literatury, literaturoznawstwo, poststrukturalizm, paradygmaty teoretyczne

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Kształty czasu: nauka – literatura – rzeczywistość. (Refleksja nad kwantową świadomością Soni Front)

Paweł Jędrzejko

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

Paweł Jędrzejko
Department of American and Canadian Studies
Institute of English Cultures and Literatures
Faculty of Philology
University of Silesia in Katowice
Poland

Shapes of Time: Science – Literature – Reality
(A Reflection upon Sonia Front’s Quantum Consciousness)

Abstract: The article offers a reflection upon Sonia Front’s work oriented towards working out adequate intellectual instrumentarium to address quantum fiction: a phenomenon inspired by the philosophical ramifications of crucial developments in physics in the 20th and 21st centuries. Revolving around her recent monograph titled Shapes of Time in British Twenty-First Century Fiction (2015), the argument of the article aims at shedding light on how Sonia Front arrives at the postulate of a certain order countering chaos within a great hermeneutic circle: w wheel in motion, propelling the constant return from the quantum reality to the reality of discurse, a return in which the overwhelming General impacts the ungraspable Detail and the Detail decides about the shape of the General, the great hologram. Front does it in full awareness of the temporariness of such an order, but despite its transience, she decides to formulate an academic statement, to tell a „truth” about the world, time, and human experience: an experience that inescapably becomes her—and our—share. Presented in such a perspective, quantum consciousness, as postulated by Sonia Front, seems to offer a new promise for the research practice of contemporary scholarship.

Keywords: quantum mechanics, literary studies, quantum fiction, cultural practice, methodology

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

„Wtedy przyjdzie ktoś i przerzuci przez Kłodnicę most z papieru”. Górny Śląsk jako mit i utopia w twórczości Horsta Bienka.

Daniel Juliusz Pietrek

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down.

Daniel Juliusz Pietrek
Uniwersytet Opolski
Wydział Filologiczny
Instytut Filologii Germańskiej

„Wtedy przyjdzie ktoś i przerzuci przez Kłodnicę most z papieru”.  Górny Śląsk jako mit i utopia w twórczości Horsta Bienka

Abstrakt: Horst Bienek był osobą bardzo znaną, wpływową i niezwykle cenioną w środowisku literackim RFN. Jest też autorem szczególnie ważnym dla literatury śląskiej ze względu na jego rolę w wewnątrzniemieckim i niemiecko-polskim dyskursie o ojczyźnie, pamięci i tożsamości. W moim tekście pokazuję strategie poetologiczne i „metodykę”, którą posługiwał się gliwicki pisarz, tworząc swoje mityczne wyobrażenia o Śląsku i (co jest nierozerwalne w przypadku jego twórczości) równocześnie o sobie samym.

Słowa kluczowe: historia literatury, literatura niemiecka, literatura śląska, Horst Bienek, utopia

Upper Silesia as a Myth and Utopia in the works of Horst Bienek

Abstract: Horst Bienek was  a very well known and influential personality in the literary circles in Germany. His works are also important for the history of Silesian literature because of his role in the intraGerman and German-Polish discourse about the homeland, history and identity. In the article the author presents poetical strategies and  methodology which Bienek  used while creating his mythic representations of Silesia and (at the same time) of himself.

Keywords: literary history, German literature, Silesian literature, Horst Bienek, utopia

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Refleksja estetyczna nad opowiadaniem Ryūnosuke Akutagawy W krainie wodników

Przemysław Górecki

Język: PL | Data publikacji: 11-06-2018 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down

Przemysław Górecki
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

Refleksja estetyczna nad opowiadaniem Ryūnosuke Akutagawy W krainie wodników

Abstrakt: Artykuł jest próbą odczytania modernistycznego opowiadania Ryūnosukego Akutagawy, japońskiego mistrza małej formy, pod kątem estetycznym. Przedmiotem analizy czynię polski przekład utworu W krainie wodników, znanego w Polsce również pod tytułem Kappy, dokonany przez Mikołaja Melanowicza. Historia opowiada o fantasmagorycznej wizycie w kraju antropomorficznych istot oraz o trzeźwych obserwacjach niepokojąco nietypowej krainy czynionych przez głównego bohatera. Ze względu na mnogość rozpoznawalnych kulturowo wątków nawiązujących do historii o Guliwerze, utwór nosi znamiona antyutopii. Moja analiza podejmuje wątki opowiadania istotne z punktu widzenia tej gałęzi filozofii oraz jego symboliczny wymiar z jego zanurzeniem w tradycji japońskiej estetyki. Opierając swoją interpretację na krytycznej rewizji podstawowych założeń szkoły japońskiej estetyki i bliskim odczytaniu dwu płaszczyzn utworu (literalnej i symbolicznej), przyglądam się sposobowi filozoficznego funkcjonowania tekstu. Artykuł koncentruje się zarówno na dosłownie estetycznej płaszczyźnie wyrażania (opisy świata przedstawionego) jak i na estetyce narracji oraz sposobu konstrukcji tekstu.


Słowa kluczowe: literaturoznawstwo; komparatystyka; Japonia; modernizm; estetyka; antyutopia

An Aesthetic Reflection on Kappa by Ryūnosuke Akutagawa

Abstract: The article is an attempt of reading the modernistic short story of Ryūnosuke Akutagawa, a Japanese “father of short story”, in terms of aesthetics. The subject of this analysis is the Polish translation of the work Kappa, also known in Poland under the title In the land of Aquarius, made by Mikołaj Melanowicz. The story shows a phantasmagoric visit to the strange country (peopled by anthropomorphic creatures) and some sober observations of this disturbingly atypical land made by the main character. Due to the multitude of culturally recognizable themes referring to the history of Gulliver, the work bears remarkable signs of anti-utopia. My analysis takes on the themes of the story that are important from the point of view of this branch of philosophy and on its symbolic dimension with its immersion in the tradition of Japanese aesthetics. Basing my interpretation on the critical revision of the basic assumptions of the Japanese aesthetics school and on the close reading of the two surfaces of the work (literal and symbolic), I consider how the text functions in a philosophical way. The article focuses both on the literally aesthetic level of expression (descriptions of the presented world) as well as on the aesthetics of narration and the way of constructing the text.

Keywords: literary studies, comparative studies, Japan, modernism, aesthetics, anti-utopia

2018-06-11



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Lewą ręką. Polscy teoretycy poezji konkretnej jako konkretyści (Józef Bujnowski, Tadeusz Sławek, Piotr Rypson)

Piotr Bogalecki

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

For an abstract in Polish, scroll down.

Piotr Bogalecki
Department of Comparative Literature
Institute of Polish Literature
University of Silesia in Katowice

With the Left Hand. Polish Theoreticians of Concrete Poetry as Concrete Poets (Józef Bujnowski, Tadeusz Sławek, Piotr Rypson)

Abstract: The present article, inscribing itself into the field of literary anthropology (as projected by Danuta Ulicka) and attempting at a neo-avant-guard re-interpretation of Polish post-war poetry (inspired chiefly by H. Foster's propositions), is dedicated to the oeuvre of three notable scholars of concrete poetry in Poland. Even though the theoretical propositions put forth by Józef Bujnowski (especially those presented in 1970s), Tadeusz Sławek (1980s) and Piotr Rypson (1990s) would determine the directions of the reception of concrete poetry over three subsequent decades, their intermedial, visual and auditory poetic experiments either remain unknown or have been forgotten. Bringing them back to the forefront of the academic attention and subjecting them to an analysis, the author of this article argues that taking such text into account in the diachronic study of the Polish literary culture does not only enrich the existing narratives oscillating around Polish concrete poetry and allow their reinterpretation, but also makes visible a number of research problems, of which the most important are related to the role played by authors who simultaneously are involved in literary scholarship and in writing, especially in the context of the neo-avant-guard shift of the borders between institutionalized scholarship and art.

Keywords: concrete poetry, essayist literary scholarship, limits of art, limits of scholarship

Piotr Bogalecki
Katedra Literatury Porównawczej
Instytut Nauk o Literaturze Polskiej
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Lewą ręką. Polscy teoretycy poezji konkretnej jako konkretyści (Józef Bujnowski, Tadeusz Sławek, Piotr Rypson)

Abstrakt: Wpisujący się w projektowaną przez D. Ulicką antropologię literaturoznawstwa oraz stanowiący próbę neoawangardowej reinterpretacji polskiej poezji powojennej (inspirowanej głównie propozycjami H. Fostera) artykuł Lewą ręką poświęcony jest artystycznej działalności trzech ważnych badaczy poezji konkretnej w Polsce. Chociaż ich teksty teoretyczne określały kierunki jej recepcji przez trzy kolejne dekady – propozycje Józefa Bujnowskiego zwłaszcza w latach 70., Tadeusza Sławka w 80., a Piotra Rypsona w 90. – podejmowane przez nich intermedialne, wizualne i dźwiękowe, eksperymenty poetyckie pozostają albo nieznane, albo zapomniane. Przypominając je i omawiając, autor artykułu argumentuje, że ich uwzględnienie nie tylko wzbogaca i zreinterpretować pozwala istniejące narracje poświęcone kształtowaniu się polskiego konkretyzmu, ale i uwidocznia kilka niebagatelnych problemów badawczych, spośród których najistotniejsze związane są z rolą autorów uprawiających zarówno pisarstwo literaturoznawcze, jak i literackie, w neoawangardowym przemieszczaniu zastanych granic instytucji nauki i sztuki. 

Słowa kluczowe: poezja konkretna, pisarstwo literaturoznawcze, granice sztuki, granice nauki 

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Miasta (nie)doskonałe. Utopia i dystopia w wybranych reprezentacjach nowoczesnej przestrzeni miejskiej

Marcin Mazurek

Język: PL | Data publikacji: 13-12-2017 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down.

Marcin Mazurek
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Miasta (nie)doskonałe
Utopia i dystopia w wybranych reprezentacjach nowoczesnej przestrzeni miejskiej

Abstrakt: Punkt wyjścia artykułu stanowi założenie o ścisłym związku pomiędzy procesem konstruowania przestrzeni miejskiej a kształtowaniem tożsamości jej mieszkańców. W kontekście architektury późno-nowoczesnej związek ten otwiera dyskursywną przestrzeń dla podbudowanych ideologicznie i nierzadko utopijnych wizji związanych z modernistycznym pragnieniem stworzenia nowego podmiotu wyzwolonego z historycznych zaszłości i społeczno-hierarchicznych uwikłań. Poddane bliższej analizie architektoniczne projekty o utopijnym podłożu – również te obecne w reprezentacjach i literackich i artystycznych – ujawniają jednak swoje totalizujące aspiracje zacierając tym samym granicę pomiędzy utopią a dystopią. Artykuł ilustruje tę ostatnią poprzez analizę historycznych przykładów literackich oraz wybranych postulatów architektury modernistycznej zawartych w Karcie Ateńskiej i w praktyce reprezentowanych wielkomiejskimi projektami budowlanymi jaki stanowi katowickie Osiedle Tysiąclecia, którego omówienie zostaje dokonane w szerszym kontekście współczesnych zmian kulturowych odzwierciedlonych w koncepcji kapitalizmu kognitywnego. W końcowej części artykułu analizie poddane zostaje także zjawisko wirtualizacji przestrzeni miejskiej oraz jej translokacja do sfery wirtualnej, która – podążając tropem myśli zarówno wybranych teoretyków postmodernizmu jaki i badaczy kultury wirtualnej - stanowi nowy model zindywidualizowanej miejskiej egzystencji.

Słowa kluczowe: architektura, blok, utopia, dystopia, miasto idealne, literatura, rewolucja przemysłowa, epoka wiktoriańska, spektakl, symulakrum, kapitalizm kognitywny, miasto wirtualne, tożsamość

(Im)Perfect Cities. Utopia and Dystopia in Selected Representations of Modern Urban Space

Abstract: The article’s departure point is an assumption of a close relationship between the construction of urban space and the projected identity of its inhabitants. Within the context of late-modern architecture this relationship opens up a discursive space for ideologically-motivated and often utopian visions inspired by the modernist desire to produce  a new subject liberated from the socio-historical bias and hierarchical entanglements. Yet upon closer analysis utopian architectural projects – including those represented by literature and the arts – reveal their totalizing aspirations thus blurring the boundary between utopia and dystopia. In the article, the latter is illustrated through a historical analysis of selected literary texts and by particular postulates of modernist architecture included in the Athens Charter and in practical terms represented by large-scale urban housing projects, such as Katowice’s Millennial Housing Estate whose critical evaluation takes place against the background of broader cultural operations reflected in the concept of cognitive capitalism. The last part of the paper is devoted to the phenomenon of virtualization of urban space and its translocation to the virtual sphere, which – following both postmodern critics and virtual culture theorists – becomes a new model of individualized urban existence.

Keywords: architecture, appartment block, utopia, dystopia, ideal city, literature, industrial revolution, Victorian era, spectacle, simulacrum, cognitive capitalism, virtual city, identity

2017-12-13



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nota o książce How Authors' Minds Make Stories

Bartosz Stopel

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

A critical note on the book:


Patrick C. Hogan, How Authors’ Minds Make Stories, New York: Cambridge University Press 2013, pp. 227

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Etyka przekonań

William Kingdon Clifford

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

The first Polish translation of the famous 1878 essay by William Kingdon Clifford, The Ethics of Belief, authored by Marta Dubowska and Adam Dyrda (Jagiellonian University, Kraków, Poland).

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nie do powiedzenia. O głosie u Lacana, Ettinger i Woodman

Anna Kisiel

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

Na zdjęciu zatytułowanym Self-portrait talking to Vince amerykańska fotograficzka Francesca Woodman postanowiła uchwycić swój własny głos. Tym samym to, co wymówione stało się niewymawialne, skutkując niezrozumiałym ciągiem esów-floresów wychodzącym z ust artystki, przerwanym jeszcze w obrębie kadru w swoim staraniu, by dotrzeć do słuchacza. Ta fotografia staje się przestrzenią i przyczyną konfrontacji dwóch psychoanalitycznych ujęć kategorii głosu: Lacanowskiego i Ettingeriańskiego. Podczas gdy u Jacques’a Lacana głos jest przedstawiony jako objet petit a, nierozerwalnie związany z Innym i pragnieniem, Ettinger – twórczyni teorii macierzy [matrixial theory], praktykująca psychoanalityczka, artystka, feministka i potomkini ocalałych z Zagłady – opisuje to pojęcie jako link a, kładąc nacisk na połączenie inspirowane spotkaniem prenatalnym oraz związaną z nim kruchością i intymnością. Zderzenie ze sobą tych dwóch stanowisk oraz twórczości Woodman pozwala nam otworzyć wspomnianą kategorię na studia wizualne i postawić pytanie o związki głosu ze zmysłami. Taka jukstapozycja przesuwa granice zarówno fotografii – medium, zdawałoby się, skazanego na milczenie – jak i teorii, wobec której zdjęcie może stworzyć w swych ramach przestrzeń dialogu, uporczywie opierając się redukcji do wyłącznie jednego punktu widzenia.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Wyjścia. Awangardyzacja jako asumpt do kanonizacji (kazus Różewicza-poety)

Ewa Maria Goczał

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

Ewa Maria Goczał
The Faculty of Philology
Pedagogical University of Cracow 

Exits: Avant-gardisation as an Incentive to Canonization
(the Case of Różewicz the Poet)

Abstract: The article aims at determining the specificity of canonical character of the poetry of Tadeusz Różewicz – one of the most important writers of the Polish literature of the 20th century and the beginning of the 21st century, whose just recently finished work – although there are already numerous studies – is only now subjected to all-embracing summaries. The discussion has been submitted to the concept of continual canonization which corresponds with the diagnosis of multiplicity and dynamism of modern canons as well as conforms with, the basic to the author of Faces of Anxiety, the movement of transgression – constant avant-gardisation, going beyond individual and non-individual norms and established models. The study is divided into four parts corresponding with four aspects of Różewicz's excesses. The first one is a general description of the postulated category of canonical character in the context of the work of the author of Exit; the second one describes a type of avant-garde specific to the author; the third one concerns negative poetics. The fourth part sums up the issue by discussing the newest selection of Różewicz's poetry – Znikanie [Disappearance] edited and commented by Jacek Gutorow, poet and literature scholar. The problem of paradoxical continuation based on variability, poetic tradition, and the strategy of external canonization of the writer will be discussed – through the creation of a new canon of his poems which will be potential, alternative, personal and explicitly submitted to the subject of the sense of writing and the autotelic nature of poetry.

Keywords: avant-garde, canon, contemporary poetry

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Cisza, "diminuendo" i "fermata" w muzyce poezji (na przykładzie Gerarda Manleya Hopkinsa)

Ewa Borkowska

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

Artykuł "Cisza, 'diminuendo' i 'fermata' w muzyce poezji (na przykładzie Gerarda Manleya Hopkinsa)" jest próbą opisania znaczenia dźwięków i ciszy w poezji i muzyce, gdyż właśnie w tych sztukach ich wzajemna współpraca odgrywa wielką rolę. Cisza to nie tylko znużenie artysty i odpoczynek spowodowany ustaniem dźwięków, ale wymowa tego, co niesłyszalne, gdyż glosy ciszy bywają bardziej wymowne niż nieobecność dźwięków. Artykuł jest apologią nieco innej ciszy niż pragnie tego kanadyjski kompozytor R.Murray Schafer; mowa tutaj o tych dźwiękach lub takiej ciszy, którą proklamuje angielski poeta G.M. Hopkins (1844-1889). Hopkins wręcz nakazuje czytelnikowi, by "czytał jego poezję uchem". Tak więc poezja to z jednej strony wymowna muzyka, a z drugiej strony "fermata ciszy", w czasie której albo dojrzewa znaczenie (instress), albo poeta sygnalizuje, iż zmienia retorykę w kierunku kontemplacji. Mamy zatem w poezji dźwięki, ciszę, przemilczanie (Szymborska), rytm (wybuchowy, Sprung Rhythm jak u Hopkinsa), który często jest niemal najważniejszym środkiem wyrażania językowego, ale także całe sekwencje dźwięków, które wyłaniają się z ciszy, jak u T.S. Eliota, i tworzą muzykę języka. Słowa-dźwięki są żywe, w ciągłym ruchu, "napięte, pękają", ciągłe rozedrgane, nie potrafią "znieruchomieć", jak to ujmuje poeta. Poeta nadaje imiona rzeczom, ale stale pozostawia coś, co nie zostanie nigdy nazwane, co ukrywa sie w cieniu ciszy metafory, pozostaje niedopowiedziane lub całkiem niewypowiedziane. Słowa-dźwięki giną w mrokach refleksji i kontemplacji i dlatego medytacje Hopkinsa wedle "ćwiczeń duchowych" Ignacego Loyoli nabierają znaczenia jako rezultat przemyślenia w ciszy. Cisza i pamięć łączą sie ze sobą, gdy nieobecność dźwięku otwiera głębokie pokłady przypominania i owocuje poetyckim wyznaniem. U Hopkinsa cisza zostaje "wypowiedziana" poprzez "niesłyszalny glos muzyki duchowej". Ów moment w biografii poety zbiega się z przejściem od ciszy do dźwięku, swoistej konwersji nie tylko ku wierze, ale nade wszystko w sztuce tworzenia, gdy przerywa ciszę, by skomponować największe swe dzieło "Katastrofa statku Deutschland". W finale pozostaje jednak cisza, pożegnanie z dźwiękiem przy "przejściu zapory" (Tennyson), gdy dźwięk zamiera (diminuendo) i poeta może usłyszeć głos Ciszy. 

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Badanie kultury. Ludzie, projekty, realizacje

Stefan Bednarek

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

Stefan Bednarek's review of the book:
"Badanie kultury. Ludzie, projekty, realizacje" red. Anna Gomóła, Marek Pacukiewicz, Wyd. UŚ, Katowice 2016, pp. 344,

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech w Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

Wojciech Kalaga
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Er(r)go…,

the time of masks we conceal up our sleeves. No, it is rather they who conceal us up their sleeves. And behind them loiter and hide identities: national identity, leprous identity, true identity, madmen’s identity, heroic nationalist-romantic identity, Jewish identity, web identity, multiplied identity, European identity, nomadic identity, own identity, identity from transitory stages, multiple identity, posthumanist identity, player’s identity, probabilistic identity as a result of biomedicalization, doors opening and closing between selves. Inner and outer self. What of death? Death is only a door, too.

Fortunately, there is also the body and common dress-ups—what to cover, what to conceal? The naked body cannot be easily tamed, as it is innately half-closed, capricious and irrational. The military arrives to assist us—perfectly synchronized corporals, experts in vodka, copulation and sudden death. Oh, the fragility of naked, ephemeral military bodies, those military buttocks; yet they are only living archives of learned gestures. Biopolitics and biopower: a private body turns into a public one, and in spite of this, five Cezarys wearing sport clothing face the commission in pursuit of the unreachable A category. All of this is between theater, ballet and military range.

In the meantime, an ongoing debate between the Id and the Superego, the reality ferments to become panmasquarade, and pan-irony emanates from monistic substance, the depth covers the surface, secular humanism scrutinizes and questions itself, making the effort at a non-binary being “in-between,” Tłuja masturbates on the rubbish dump, Pan defecates in the wild garden, and a mentally handicapped peripatetic philosopher wanders among the Drohobian youth, a priest does not believe in his religion and steals his lover’s money to buy vodka, outstanding artists offer empty shells, Schulz as a fluid authorial substance stands against a (broken) mirror, then he writes and covers, here and there rove pathetic carriers of barrel organs, antecedents have their “consequences which crowd thickly, step on one another’s toes, with no space and no gap,” patient no. 23 quietly spins his yarn, then screams something to the scoundrels, fluid substances laugh at the mask, Thoreau plays house, endowment fund of the spirit brings no interest, aesthetic values become polarized, postsecular confessions of faith remain uncertain, scarred and ambiguous, the play of inner beauty and external ugliness continues. And the limits of humanity keep on extending.

Various characters wander among these tales: masked avengers, bats and spiders, constructions of vapours and rags, Thoreau’s avatar, liminal heroes, a circulatory semiotic system, the boundlessness of potential semiosis, cancerous growths of chaotic potentiality and the dark, life-giving womb, Schulz-hereticrat, proud fryers of Jews, Henri Michaux as fuel for argument (ugh!), clones, avatars, self-aware artificial intelligence, genetically modified mutants, a face devoid of gender, individuals separated from their time-space continuum, pointillist mosaic, an insubordinate child of modernism-fascinated Taishō era, a dwarf as a beautiful and fascinating monstrosity, a dwarf within us, Japanese vodyanoys: kappas and uberkappas, a nameless nebula, an avatar of nothing which carries within a promise of everything, a nagging absence of studies on a dwarf (so nagging, indeed!), hybrid psyche, probabilistic subjectivity, souls like clouds, semi-anthropoid creatures, divine pulsations of influx and ebb, a performative mask, the humps of exile, a negative of the righteous man, religious fundamentalism and secular mind, the blackmail of the Enlightenment, a Jew dressed up as a Jew, calumnies, an aged back of a Jewish child, a neurasthenic back crowned with a hump, multimedia diet, downwards and upwards conflation, medicalization of childhood, mixed aphasia as a loss of a mask, a vulpine physiognomy of the father, fanatically dialectical thinking, voluntary eugenics, oppressiveness of history and progress, the archetypal meaning of a basement and uberpuppet.

Such times! Mechanistic time, linear time, human time, physics’ time, evolutionary time, digital time, compressed time, cybertime, the web’s time, digitime, now-time, empty time, messianic time, the mythical time of the Great Return—the return of difference and contingency, and finally, the eternal present. Meanwhile, the subject is naked.

Somebody shouts: “Without a costume I am nothing!” What about us?

Wojciech Kalaga

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 37 (2/2018) - maska/pseudonim/awatar

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

Full issue ER(R)GO No. 37 (2/2018) - mask/pseudonyn/avatar

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

„Rozpinanie wielkiej paraboli”. O procesie pisania jednego wiersza Zbigniewa Herberta

Tomasz Cieślak-Sokołowski

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

Tomasz Cieślak-Sokołowski
Katedra Krytyki Współczesnej
Wydział Polonistyki
Uniwersytet Jagielloński


“Opening the Great Parable”
On Zbigniew Herbert’s Writing of One of His Poems

Abstract 
The main objective of the present article is to offer a reading of Zbigniew Herbert’s manuscripts, drawing upon French and British theories of genetic criticism. The author analyzes the physical shape of the page and the stages of the making of the poem with reference to specific examples based on materials collected in the Zbigniew Herbert archive at the National Library of Poland.


Keywords: genetic criticism, Zbigniew Herbert, manuscript studies, writing process

„Rozpinanie wielkiej paraboli”. O procesie pisania jednego wiersza Zbigniewa Herberta 

Streszczenie 
Artykuł skupia się na próbie opisania problemów związanych z odczytywaniem rękopisów Zbigniewa Herberta. Autor artykułu nawiązuje do francuskich i brytyjskich teorii krytyki genetycznej, by opisać te problemy w odniesieniu do materiałów, które zawiera Archiwum Zbigniewa Herberta zdeponowane w Bibliotece Narodowej.

Słowa kluczowe: krytyka genetyczna, Zbigniew Herbert, badania manuskryptów, proces twórczy

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Czy wszyscy znają Jasia i Małgosię? Problem kanonu baśniowego na przykładzie baśni ze zbioru Kinder- und Hausmärchen Wilhelma i Jakuba Grimmów

Kamila Aleksandra Kowalczyk

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

[for abstract in Polish scroll down]

Kamila Kowalczyk
Institute of Polish
Faculty of Philology
University of Wrocław
Poland

Is Everyone Familiar with Hansel and Gretel?
The Issue of Fairy Tale Canon on the Example of the Fairy Tales from the Kinder- und Hausmärchen Collection
by Jacob and Wilhelm Grimm

Abstract: 

The article considers the problems connected with the idea of fairy tale canon, with attention to the fairy tales from the Kinder- und Hausmärchen (Children’s and Household Tales) collection by Jacob and Wilhelm Grimm. Instead of a primary fairy tale or canonical fairy tale, the author proposes a concept of a fairy tale module – an imaginary structure consisting of multiple versions of a single fairy tale which functions in various registers of production and reception (traditional culture, written culture, technological culture). The article also contains a discussion of the fairy tale re-narration based on the contemporary texts of culture which modify those fairy tales and which are well-rooted in collective imagination. The fairy tales basically work as constructs whose shape is determined by other texts of culture and various media (literature, film, comic books, etc.). The article also notes the economic dimension of Grimm’s fairy tales which have been present in culture for over 200 years and which still remain subject to constant changes – the fact particularly apparent in the area of popular culture.

Keywords: cultural theory, literary theory, fairy-tale theory, genology. postmodernity

Abstrakt: W artykule podjęto rozważania na temat problemów związanych z pojęciem kanonu baśniowego ze szczególnym uwzględnieniem baśni ze zbioru Wilhelma i Jakuba Grimmów Kinder- und Hausmärchen. Celem tekstu jest przedstawienie propozycji badawczej, która na miejsce baśni pierwotnej czy też baśni kanonicznej proponuje pojęcie wzorca baśniowego – struktury wyobrażeniowej ukształtowanej na podstawie różnych wersji jednej baśni, funkcjonującej w różnych rejestrach nadawczych i odbiorczych (kultura tradycyjna, kultura pisma, kultura technologiczna). Ponadto, w artykule znajduje się omówienie zjawiska baśniowej renarracji na podstawie współczesnych tekstów kultury, które modyfikują doskonale zakorzenione w masowej wyobraźni baśnie. Baśnie funkcjonują przede wszystkim jako konstrukty, na których kształt mają wpływ również inne teksty kultury i różne kanały ich przyswajania (literatura, film, komiks, itd.). W pracy zwrócono również problem na wymiar ekonomiczny baśni Grimmowskich, które obecne są w kulturze już od ponad 200 lat i podlegają ciągłym transformacjom, co szczególnie jest zauważalne w przestrzeni kultury popularnej.

Słowa klucze: teoria kultury, teoria literatury, teoria baśni, postmodernizm, genologia

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Przyjemność przed-tekstu. Proces tekstotwórczy jako temat dla polskiego „literaturoznawstwa (w) przyszłości”

Mateusz Antoniuk

Język: PL | Data publikacji: 14-06-2017 | Abstrakt

Mateusz Antoniuk
Jagiellonian University, Cracow
Faculty of Polish
Department of 20th Century Polish Literature



This article concerns the theory and practice of a variety of approaches to the literary creative process. The main thesis is that scholarship of this kind – quite popular outside of Poland – may be seen as interesting proposition and simultaneously as a challenge for contemporary (and future) Polish literary criticism. The author argues that Polish genetic criticism stays in touch with both the “cultural turn” and the idea of  the “return to the philology.” In conclusion, the category of the “trace” and its applicability for the purposes of genetic criticism is discussed.

key words: genetic criticism, creative process, literary draft, cultural turn, philology, trace

słowa klucze: krytyka genetyczna, proces twórczy, brulion utworu literackiego, zwrot kulturowy, filologia, ślad

2017-06-14



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Strona tytułowa i spis treści

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

The title page and the letter of content of the issue.

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 34 (1/2017) – literaturoznawstwo (w) przyszłości (pod redakcją gościnną Adriana Glenia)

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

ER(R)GO nr 34 (1/2017) – literaturoznawstwo (w) przyszłości (pod redakcją gościnną Adriana Glenia) -

ER(R)GO nr 34 (1/2017) – literary studies in/of the future (guest edited by Adrian Gleń) -
complete issue.

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Biblia Jonasza: dekolonizacja chrześcijaństwa w kontekście północnoamerykańskim

Małgorzata Poks

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

Małgorzata Poks
Institute of English Cultures and Literatures
Faculty of Philology
University of Silesia in Katowice
Poland

The Bible of Jonah: On Decolonization of Christianity in the North American Context

A review of the book: Buffalo Shout, Salmon Cry: Conversations on Creation, Land Justice, and Life Together. Steve Heinrichs (red.). Kitchener, Ontario i Harrisonburg, Virginia, Herald Press 2013, str. 360. Publikacja anglojęzyczna w miękkiej okładce.

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nota o książce Artful Species

Bartosz Stopel

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt




A critical note on the book: Stephen Davies, Artful Species (Oxford, Oxford University Press, 2014), p. 301

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

McLuhan. Inna historia literatury

Michał Larek

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

Michał Larek
Zakład Literatury i Kultury Nowoczesnej
Instytut Filologii Polskiej
Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu

McLuhan. Another Literary History

The author of the present article revisits McLuhan’s important, albeit rarely discussed, 1962 monograph The Gutenberg Galaxy. The Making of Typographic Man, in which the father of contemporary media studies manifests himself as a literary scholar, a historian of culture and a critic of the philosophical tradition of the West. Larek re-traces the scholar’s reflection upon the impact of the civilizational transformation triggered by the invention of print not only in terms of the “literary” consequences of the birth of the idea of mechanical reproduction, but – more importantly – in terms of the change in the self-awareness of the western man. The Gutenberg Galaxy is thus an “antibook” by means of which McLuhan plays with – and challenges – patterns of thinking formed as a result of the birth of the new medium, indicating that Gutenberg’s invention has degraded awareness subjugating it to the discipline of the social machinery, whose directives it automatically carries out. Gutenberg’s man is a creator whose most important text-generating tool is montage; yet, the above notwithstanding, the reader’s interaction with a printed page, which gave birth to new formulas of philosophical doubting, underlies the evolution of contemporary criticism. Thus oriented, McLuhan’s alternative literary history avoids interpretation: pragmatic and technologically inclined, such a history understands a text as a material entity, which impacts humankind in more ways than the hermeneutic tradition of literary scholarship would be ready to admit.


Keywords: McLuhan, Gutenberg, criticism, awareness, non-hermeneutic literary history

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Postsekularyzm jako sposób reanimacji lektury postkolonialnej? O granicach i paradoksach secular criticism

Alina Mitek-Dziemba

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down

Alina Mitek-Dziemba
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Postsekularyzm jako sposób reanimacji lektury postkolonialnej? O granicach i paradoksach secular criticism

Abstrakt: Mimo iż trudno wyobrazić sobie zjawisko, które byłoby mocniej splecione z procesami kolonizacji i dekolonizacji niż sekularyzm, liczba odniesień do niego w postkolonialnym pisarstwie i wypracowanej przezeń teorii krytycznej jest raczej szczupła. Ta krytyczna małomówność wydaje się być trudna do uzasadnienia, jeśli zważy się na fakt, że procesy sekularyzacyjne od ponad dekady sytuują się w ogniu najgorętszych polityczno-ideologicznych debat, zaś ich krytyczny ogląd i przewartościowanie jawią się jako nieuchronne w obliczu zakwestionowania historycznego paradygmatu rozdziału religii i tego, co świeckie przez alternatywne sposoby porządkowania przestrzeni publicznej w niezachodnich społeczeństwach, zwłaszcza gdy te ostatnie stają się, wraz z obecnością imigrantów, istotnym czynnikiem kulturowej gry także w krajach Zachodu. Wraz z gwałtownym rozwojem wydarzeń po 9/11, który większości postkolonialnych krytyków narzucił czarno-białą optykę wpisywania demokracji i sekularyzmu w eurocentryczne (a więc kolonialne) ramy, opozycja sekularne-religijne stała się jedną z fundujących postcolonial studies dychotomii, które usiłują one przekroczyć, zdając sobie sprawę z niemożności tego przedsięwzięcia. Określenie „postsekularny” natomiast, mimo wszystkich subtelności, jakie towarzyszyły wprowadzaniu tego terminu w obszarze filozofii, teologii, socjologii i literatury, dla wielu rzeczników postkolonializmu zaczęło po prostu sygnalizować postawę krytycznej niechęci wobec sekularystycznego porządku, uznanego za kwintesencję zachodniej nowoczesności i programu Oświecenia, a opowiadającego się za dokonaniem gwałtownego cięcia pomiędzy publicznym rozumem i potrzebą wiary. Celem artykułu jest zatem zbadanie znaczeń przypisywanych postsekularyzmowi i duchowości postsekularnej w myśli postkolonialnej, oraz ocena prób literaturoznawczego zastosowania tych kategorii.

Słowa kluczowe: postsekularyzm, postkolonializm

Postsecularism as a Way of Reanimating Postcolonial Reading Practices. On the Limits and Paradoxes of Secular Criticism

Abstract: Even though it is difficult to imagine a phenomenon more closely intertwined with the processes of colonization and decolonization than secularism, there are scant references to it in the postcolonial writing and accompanying critical theory. The critics’ reticence seems hardly justifiable considering the fact that secularization processes have been in the centre of the hottest political and ideological debate for more than a decade now, while their critical examination and evaluation appears inevitable due to the ongoing process of undermining the historical view of the religious – secular divide by alternative ways of ordering the public space in non-Western societies, especially as the latter have also become, on the immigrants’ arrival and vocal presence, a powerful factor in the political game played out within Western countries. As the violent course of events after 9/11 has prompted most of the postcolonial critics to perceive Western democracy and secularism in the black-and-white mode by inscribing it in the Eurocentric and colonial framework, the secular-religious opposition has become one of the postcolonial studies’ fundamental dichotomies that it seeks to transgress and overcome, even though the attempt may well be in vain. Consequently, the term “postsecular,” despite all the subtlety with which it was introduced into the fields of philosophy, theology, sociology and literature, has come to indicate a posture of critical aversion to the secularist order as quintessential of the Western modernity and Enlightenment project and opting for the radical division between the public reason and the need for faith. The aim of the article is thus to examine the meanings ascribed to the terms such as “postsecularism” and “postsecular spirituality” in postcolonial theory, as well as to evaluate the attempts at their application to the field of literary studies.

Keywords: postsecularism, postcolonialism

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Informacje dla Autorów

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

Information for potential authors and other contributors to Er(r)go.

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nota krytyczna o książce Sanctuary for All Life: The Cowbala of Jim Corbett

Małgorzata Poks

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

A critical note on the book:
Jim Corbett, Sanctuary for All Life: The Cowbala of Jim Corbett (Berthoud, Co: Howling Dog Press, 2005), pp. 328. 

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Zmieniający się kanon literatury amerykańskiej a kwestia amerykańskiej tożsamości: ponad pół wieku debat i kontrowersji

Ilona Dobosiewicz

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

[for abstract in Polish, scroll down]

Ilona Dobosiewicz
University of Opole

The Changing Canon of American Literature
and the Question of American Identity:
Over Half a Century of Debates and Controversies

Abstract: The article discusses the ways in which political and cultural revolution in the 1960s together with such social practices as university open admissions and affirmative action have changed the canon of American literature. It presents the factors that have led to the broadening of the canon and argues that the evolving canon of American literature no longer constructs a teleological meta-narrative of a unified tradition but instead reflects the ways in which multiple traditions and cultures engage in a dialog and influence one another.

Keywords: literary theory, cultural theory


Abstrakt: Artykuł omawia zmiany jakie zachodziły w postrzeganiu pojęcia kanonu literatury amerykańskiej w wyniku rewolucji politycznej i obyczajowej lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku oraz takich praktyk społecznych jak uniwersytecka polityka otwartych drzwi i akcja afirmatywna. Pokazje jakie czynniki doprowadziły do rozszerzenia kanonu i wskazuje, że obecny kanon literatury amerykańskiej nie konstruuje już teleologicznej meta-narracji dotyczącej jednolitej tradycji, ale pokazuje w jaki sposób różnorakie tradycje i kltury wchodzą ze sobą w dialog i wzajemnie na siebie oddziaływują.

Słowa klucze: teoria literatury, teoria kultury

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Przemyśleć nowoczesność jeszcze raz – i jeszcze raz. Wokół książki Jakuba Momry, Widmontologie nowoczesności

Krzysztof Hoffmann

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

Krzysztof Hoffman
Adam Mickiewicz University
Poznań, Poland

Re-thinking Modernity Again – and Again 
Reflections on Jakub Momra’s Book
Widmontologie nowoczesności [Spectrontologies of Modernity]

Tekst jest krytyczną lekturą książki Jakuba Momry, Widmontologie nowoczesności. Artykuł problematyzuje  kluczowy dla publikacji problem genezy, uwypukla zawarte w książce związki późnej fazy dekonstrukcji z jej wcześniejszymi odczytaniami Freudowskiej psychoanalizy, stawia wreszcie pytanie o przyszłe rozwinięcia zarysowanego projektu.

Keywords: cultural theory, deconstructions, spectrontology, modernity

Przemyśleć nowoczesność jeszcze raz – i jeszcze raz. Wokół książki Jakuba Momry Widmontologie nowoczesności

Tekst jest krytyczną lekturą książki Jakuba Momry, Widmontologie nowoczesności. Artykuł problematyzuje  kluczowy dla publikacji problem genezy, uwypukla zawarte w książce związki późnej fazy dekonstrukcji z jej wcześniejszymi odczytaniami Freudowskiej psychoanalizy, stawia wreszcie pytanie o przyszłe rozwinięcia zarysowanego projektu.

Słowa kluczowe: teoria kultury, dekonstrukcja, widmontologia, nowoczesność

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 36 (1/2018) - utopie/iluzje/pragnienia (pod redakcją gościnną Beaty Wojewody)

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

The complete issue of ER(R)GO nr 36 (1/2018) - utopie/iluzje/pragnienia (guest edited by Beata Wojewoda)

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Metryczka

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

The colophon of the present issue.

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Panmaskarada. Maski i maskowanie u Brunona Schulza

Paweł Tomczok

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

For and abstract in Polish, scroll down

Paweł Tomczok
Institute of Polish Literature
Faculty of Philology
University of Silesia in Katowice
Poland

Panmasquerade. Masks and Masking in Bruno Schulz’s Fiction 

Abstract: The author of this article analyses different meanings of mask in Bruno Schulz’s fiction and non-fiction. In his critical statements Schulz contrasts mask with substance, the latter capable of assuming various masks. Taking into account the context of Cinnamon Shops, this can be read as a commentary on Schulz’s writing practice and as a strategy thus to mask his own biography. Another theme discussed in this article is that of the relation between mask and face in Schulz’s short stories. This discussion focuses on the social context of the different representations of the face and on the elimination of dialogues from the narratives: the narrator treats the characters’ facial features as source of knowledge about the world, rather than conversations with them. 

Keywords: Bruno Schulz, mask, autobiography
For abstract in English, scroll down.

Panmaskarada. Maski i maskowanie u Brunona Schulza

Abstrakt: Celem artykułu jest omówienie różnych znaczeń maski w prozie i eseistyce Brunona Schulza. W wypowiedziach krytycznych pisarz wprowadza opozycję między maską a substancją – substancja przyjmuje różne maski. Te wypowiedzi odnoszą się także do praktyki pisarskiej autora Sklepów cynamonowych, który dokonuje zamaskowania własnej biografii. W artykule omawiam także relację między maską a twarzą w opowiadaniach Schulza – a szczególnie kontekst społeczny różnych przedstawień twarzy oraz zagadnienia eliminacji dialogu z opowiadań. Narrator nie czerpie informacji o świecie z rozmów z bohaterami, lecz raczej opisuje ich fizjonomię.

Słowa kluczowe: Bruno Schulz, Bruno Schulz, maska, autobiografia

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Christophe Bonneuil, Jean-Baptiste Fressoz, The Shock of the Anthropocene (Nota o książce)

Michał Kisiel

Język: PL | Data publikacji: 25-09-2017 | Abstrakt

[Scroll down for the Polish version of the Abstract]

Michał Kisiel
Institute of English Cultures and Literatures
Faculty of Philology
University of Silesia in Katowice, Poland

Christophe Bonneuil, Jean-Baptiste Fressoz, The Shock of the Anthropocene (A Critical Note)

Abstract: The present critical note concerns the recent book by Christophe Bonneuil and Jean-Baptiste Fressoz, The Shock of the Anthropocene, which offers a detailed study of a contemporary dominant narrative regarding the epoch of anthropocene. The authors attempt at deconstructing this narrative, proposing a dispersed map of supplementary narratives.

Keywords: ecocriticism, historiography, anthropocene, narrative

Christophe Bonneuil, Jean-Baptiste Fressoz, The Shock of the Anthropocene (Nota o książce)

Niniejsza nota traktuje o książce Christophe'a Bonneuila oraz Jean-Baptiste'y Fressoza, The Shock of the Anthropocene. Książka jest szczegółowym studium współczesnej dominującej narracji dotyczącej epoki antropocenu. Autorzy podejmują próbę dekonstrukcji tej opowieści oraz proponują rozproszoną mapę supplementarnych narracji.

Słowa kluczowe: ekokrytyka, historiografia, antropocen, narracja

2017-09-25



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nota o książce Art as Compassion: Bracha L. Ettinger

Anna Kisiel

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

Przedmiotem niniejszej noty jest Art as Compassion: Bracha L. Ettinger pod redakcją Catherine de Zegher i Griseldy Pollock. Książka ta składa się z sześciu esejów traktujących o różnych aspektach działalności artystycznej i teoretycznej Brachy L. Ettinger - artystki, psychoanalityczki, członkini Drugiego Pokolenia po Holokauście i twórczyni teorii macierzy.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

Wojciech Kalaga
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Er(r)go… ,

ou-topos, a non-place, or perhaps, eu-topos, a good place? In any case, utopia, or contra-utopia, anti-utopia, dystopia, techno-utopia, uchronia, metatopia, allotopia, and finally, computopia. And also ecotopia, a world only potentially good, but this is not the end yet, as there is also multimedia simulation as utopia—humanity’s closed mental circuit, locked into utopothesia, non-places, non-time, vacuum,
infinity and limitlessness, in other words, computerized narcotization. Such is our everyday technoreality: ontological shifts, traverse osmosis of virtuality and reality, a lack of desire to exit creation, deterritorialization of utopia. And earlier, utopian futuro-spasms of the futurists: sempre in avanti, the beauty of speed, a roaring car racing along the ammunition belt of a machine gun, insatiable train stations, broad-breasted locomotives and the gliding flight of aeroplanes. And then anthropologically uncertain Baudrillard asking: “am I a human or a machine?”

Fundamentalist, usurping, toxic utopism (do not, please, mistake it for utopianism) and its two Insufferables. The institutionalization of morality, tracking of enemies and closing of ranks. And what of the utopist? A ludicrous tailor who cuts the client, not the fabric.

Scientific thinking hits culture, and Lem takes advantage of this: an amplifier of intelligence, a gnostic machine, a phantomatic generator and the maker of worlds, teleactor, allplanetarysuperphantomaton, cyberdictatorship, but not of the proletariat, phantomatic debauchery: centrifugal onanism and the technology of facilitated pleasure, and, in consequence, a phantomatized society—stroking one’s ego, eradication of enemies, the abuse of subordinates, bloody dictatorship and the self-destruction of an avatar or relocating into another body, correcting, retouching, falsifications of brain, cerebromatic homicides, and, amongst all of this, Mr. Smith. Corporative utopias—what jerks! Corpomen, Purebloods, Consumers, Fabricants, Adams and Eves, prolerats, Gardeners. Evilpresent World, castes and strata, Prolepolis and Complexes, waterless deluge, corpocide, recycling of clones, and the female Fabricants consuming Amnesiad and Stimulin.

A dangerous matter—HE (human enhancement)—someone wants to improve us! Ontological tinkering: what could we improve in ourselves, what could we correct? It is those transhumanists who tell us to wind our springs, to screw in ourselves. A registered human-cyborg hears colours, and where is the posthuman dignity? Great visions or pragmatism? Theory of salvation, extra-temporal world, a non-place which exists, the pedagogy of virtuous life, eschatological sanction, eternal life, escapist mentality, autosalvation. Or perhaps particle engineering let us create an active, critical, curious citizen, capable of resisting authority and environmental pressure and let us estimate our impotence. We are hungry. What of liberty? “Liberty! You cannot eat that!”

We are entering Silesia, and the re a mythologized cultural symbol—tenement barracks of familoks—but also Arcadia: human, hygienic utopia of Giszowiec, a utopia made real, everyday proletarian happiness (although lonely men get pushed out into a bachelor house), nature, reason, order, harmony and convenience. But even Arcadia must be cleaned, craphouse, dunghill and all. And the (re)constructing of Silesia: the biography of Horst Bienek as distillate. Bienek amongst metaphysical landscapes and protocols from Auschwitz, Bienek’s poetological workshop, modernist textual universe and textualizing strategies, polyphonically open textures, illusions of referential authenticity, poetic realism, the telling of untellable Shoa, kapo, the wheezing of a dying man and the smell of jasmine. Heimatliteratur and professional exiles. Bienek (sur)faces in self-writing and homoerotic titillation escapes into the third person. Aut(h)o(r)biographical (de)scriptions and a narrative game of errors.

In America, already deceased Fuller, the architect of things in motion, duplicates the soul of the universe, dymaxion houses and their cosmic consciousness, dymaxion map and the sacred triad: sacred geometry, sacred technology and the sacred secularity of the world.

And also, here and the re: counterfinality of reason, blessed truth, blindness of technical utopia, personality without body, homo fantomaticus, homo hierarchicus, Human-us. And today’s fashion for ethics: the utopianism of the ethics of value, ethics of virtue, utopian ethical heroism, axiological totalism, hedonistic imperative, the power of values, autonomous conscience, twenty-five visions of a perfect society, liberated captivity, the yoke of slowness, architecture of oppression, the shadow of a ghost city, cognitive capitalism, virtual habitats, obscene surplus of visibility.

The insufferable utopianism of utopism.

Wojciech Kalaga

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Raport o stanie dyskursu krytycznoliterackiego w Polsce

Adrian Gleń

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

Adrian Gleń
Zakład Literatury Współczesnej i Teorii Literatury
Uniwersytet Opolski

A Report on the Condition of the Critical Discourse in Poland

Abstract:


The article is an attempt to describe the condition of the discourse of literary criticism as practiced in Poland. The author investigates the process of gradual impoverishment and despecification of the language of literary criticism, which reveals itself via diverse socio-literary phenomena, such as the demand for shortenings and evaluative character of literary criticism, the places where literary criticism appears, the disappearance of the quality of the dialogue, and the way literary criticism functions in the Polish contemporary publishing market. A separate part of these considerations is devoted to the overview of the critics’ approaches to the condition of the discourse of literary criticism and the discussion of the postulate of the “privatization” of literary criticism.

Keywords: literary criticism, Poland, critical discourse, scholarly publishing, academic dialog




Raport o stanie dyskursu krytycznoliterackiego w Polsce

Tekst stanowi próbę opisu stanu dyskursu krytycznoliterackiego w Polsce. Autor śledzi proces stopniowej pauperyzacji i despecyfikacji języka krytyki literackiej, ujmując owe zjawiska przez pryzmat zjawisk socjoliterackich (określone zapotrzebowanie na skrótowość i ewaluacyjny charakter krytycznoliterackiego pisania, miejsca ujawniania dyskursu krytycznoliterackiego, zanik dialogowości w tymże dyskursie, funkcjonowanie krytyki literackiej na współczesnym rynku wydawniczym w Polsce). Osobną część rozważań stanowi przegląd stanowisk krytyków wobec kondycji dyskursu krytycznoliterackiego oraz dyskusja na temat postulowanej tzw. „prywatyzacji pisania” krytycznoliterackiego.

Słowa kluczowe: krytyka literacka, Polska, dyskurs krytyczny, wydawnictwa akademickie, dialog akademicki

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Powroty do close reading we współczesnych lekturach literatury XX wieku

Tomasz Cieślak-Sokołowski

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

Tomasz Cieślak-Sokołowski
Katedra Krytyki Współczesnej
Wydział Polonistyki
Uniwersytet Jagielloński


The Return of Close Reading in Contemporary Interpretations of 20th Century Literatures

Abstract 

The present article offers an insight into contemporary discussions concerning the category of close reading. It is in such a context that the author is able to shed light upon the special status of such forms of contemporary literary criticism that do not attempt to change paradigms, but rather are organized by gestures of corrections and reconfiguration. Postulating the “return of close reading,” the author departs from the basic tenets of New Criticism to illustrate some of the more recent concepts of what close reading is today and how they affect the interpretation of contemporary works of literature and, by extension, texts of culture.

Keywords: close reading, New Criticism, interpretation, 20th century literature

Powroty do close reading we współczesnych lekturach literatury XX wieku 

Streszczenie 
Artykuł skupia się na próbie opisania współczesnych dyskusji na temat kategorii close reading. Jednocześnie autor tekstu zwraca uwagę na szczególny status współczesnych badań literackich, którym nie tyle zależy na zmianach paradygmatów, ile dynamice rewizyjnych korekt, przesunięć i rekonfiguracji.

Słowa kluczowe: close reading, Nowa Krytyka, interpretacja, literatura XX wieku.

 

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Wcielenie czy maska? O dynamice ontycznej świata przedstawionego w twórczości literackiej i myśli teoretycznej Brunona Schulza

Marcin Michał Hanuszkiewicz

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2018 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down

Marcin Michał Hanuszkiewicz
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Wcielenie czy maska? O dynamice ontycznej świata przedstawionego w twórczości literackiej i myśli teoretycznej Brunona Schulza

Abstrakt: Esej pt. Wcielenie czy maska? O dynamice ontycznej świata przedstawionego w twórczości literackiej i myśli teoretycznej Brunona Schulza stanowi próbę spojrzenia na literaturę Brunona Schulza jako na sprzężony z jego światopoglądem twór wchodzący w interakcję z rzeczywistością, a także ustalenia, jaka jest natura tego oddziaływania. Rozważaniom poddane zostają dwie interpretacje rzeczonej interakcji – jako działania maskującego jakąś rzeczywistość oraz jako aktu manifestującego istnienie jakiejś rzeczywistości. Refleksja odbywa się w formie dyskusji prowadzonej z tekstami literackimi i teoretycznymi Schulza, wspomagana jest również analizami schulzologów oraz elementami semiotyki i współczesnej teorii mitu. Przy pomocy tych narzędzi określona zostaje wzajemna gra kategorii maski i wcielenia, które to kategorie w dziele Schulza przenikają się wzajemnie. Dopiero na płaszczyźnie schulzowsko pojmowanego mitu okazuje się istnieć przewaga kategorii wcielenia.

Słowa kluczowe: Bruno Schulz, maska

A Mask or an Incarnation? On the Ontic Dynamics of the Fictional Universe in the Works and Theories of Bruno Schulz

Abstract: The essay entitled “Mask or Incarnation? On the Ontic Dynamics of the Fictional Universe in the Works and Theories of Bruno Schulz” is an attempt to look at the literature of Bruno Schulz as an entity profoundly connected with his worldview and engaged in a complex interaction with reality. Determining the nature of this interaction constitutes another facet of this essay’s aim. Two interpretations of this twofold influence are considered – one sees it as an operation of masking, while the other perceives it as an act of manifestation or incarnation. The contemplation of the subject matter takes the form of a discussion with Schulz’s literary and theoretical texts, and is supported by analyses performed by schulzologists and by elements from semiotic and mythological theories. With the help of these tools, an interplay of the categories of “mask” and “incarnation” is defined as permeating Schulz’s works. It is only at the level of his understanding of mythology that the category of incarnation triumphs.

Keywords: Bruno Schulz, mask

2018-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 35 (2/2017) - kanon – ideologia – wartość

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

Full text of the complete issue of the journal

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

summaries in english/streszczenia w języku angielskim

Redakcja w Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

English-language abstracts of the feature texts of the present issue.

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Piękna karlica i żydowski nochal z kartonu

Anna Maria Bielak

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2018 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down.


Anna Maria Bielak
Wydział Neofilologii
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
WSD


Piękna karlica i żydowski nochal z kartonu

Abstrakt: Niniejszy artykuł podejmuje próbę dekonstrukcji poszczególnych znaczeń, do których odsyłać może obecność żydowskiej karlicy w powieści Oblubienicy Pana Alberta Cohena. Kluczowy moment narracji, w którym pojawia się karlica, nie pozwala na jej zignorowanie. Jej obecność jest na tyle zagadkowa, a scena na tyle oniryczna, że niezbędne okaże się się odnalezienie intertekstualnych powiązań, sięgnięcie do kontekstu literackiego i historycznego samej figury. 

Słowa kluczowe: Albert Cohen, Belledu Seigneur, karzeł, kobiecość

A Beautiful Dwarf and a Jewish Paper Nose

The purpose of the following article is to deconstruct multiple meanings of the presence of a jew female dwarf in Albert Cohen's Belledu Seigneur novel. The key moment of the narrative, where the female dwarf appears, does not allow us to ignore this character. Her presence is enigmatic enough, and the scene oneiric itself, to force us to find the intertextual connections, seeking a wider historical and literary context of the figure.

Keywords: Albert Cohen, Belledu Seigneur, dwarf, femininity

2018-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Kulturowe studia nad prawem autorskim

Maciej Jakubowiak

Język: PL | Data publikacji: 31-10-2016 | Abstrakt

Maciej Jakubowiak
Uniwersytet Jagielloński,
Wydział Polonistyki,
Katedra Antropologii Literatury i Badań Kulturowych

Cultural Studies on Copyright Law

The goal of the article is to present and analyze the key problems of cultural studies on copyright law – a relatively new area of literary and cultural research, developed mostly in the United States since 1980s. The main objective of thus oriented research is to introduce an alternative perspective to studies traditionally carried out by copyright lawyers – a perspective allowing one to recognize the complexity of ways in which legal solutions may impact cultural practice. The article chronologically discusses the most important publications representing this subdiscipline, including text by such authors as Martha Woodmansee, Mark Rose, Paul K. Saint-Amour and Caren Irr. The critical presentation of the material focuses on ways of defining relations between copyright law and literature, on the impact of analyses carried out within this model upon our understanding of the cultural phenomena under discussion, and – last but not least – on research methods within the area. Additionally, the argument presented in the article serves the purpose of deriving a more general formula of thinking about literature from the existing research and of confronting it with other modes of reflection about the relations obtaining between various disciplines of academic research.

Keywords: cultural studies on copyright law, copyright, authorship, impact of legal solutions upon cultural practice


Kulturowe studia nad prawem autorskim

Artykuł poświęcony jest prezentacji i analizie najważniejszych problemów formułowanych w ramach kulturowych studiów nad prawem autorskim – nurcie badań literaturo- i kulturoznawczych rozwijających się głównie w Stanach Zjednoczonych od lat 80. XX wieku. Głównym celem tych badań jest wprowadzenie odmiennej perspektywy do zarezerwowanych tradycyjnie dla prawoznawców studiów nad prawem autorskim, pozwalające na odsłonienie złożonych sposobów, na jakie rozwiązania prawne przekładają się na praktyki kulturowe. W artykule analizowane są w porządku chronologicznym najważniejsze publikacje tego nurtu badawczego, autorstwa m.in. Marthy Woodmansee, Marka Rose’a, Paula K. Saint-Amoura i Caren Irr. Krytyczna prezentacja materiału bierze pod uwagę takie kwestie, jak: sposoby definiowania relacji między prawem autorskim a literaturą; efekty prowadzonych analiz dla rozumienia omawianych fenomenów kulturowych; projektowane metody badawcze. Dodatkowym celem artykułu jest próba wypreparowania z przedstawianych badań ogólniejszej formuły myślenia o literaturze i skonfrontowanie jej z innymi sposobami myślenia o relacjach między dyscyplinami naukowymi.

Słowa kluczowe: kulturowe studia nad prawem autorskim, copyright, prawo autorskie, autorstwo, wpływ rozwiązań prawnych na praktykę kulturową

2016-10-31



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Jakim prawem toną statki? Rzecz o Etyce przekonań W.K. Clifforda

Marta Dubowska , Adam Dyrda

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

[abstrakt po polsku poniżej]

Marta Dybowska and Adam Dyrda
Jagiellonian University
Poland

By What Right do Ships Sink?
On W. K. Clifford’s The Ethics of Belief

Abstract: The article contains an introduction to the Polish translation of William Kingdon Clifford’s famous essay The Ethics of Belief. It focuses on the Victorian origins of Clifford’s thought and its relations to other major figures of the time. The historical elements are followed by a reconstruction of Clifford’s main points, including his major evidential thesis according to which “it is [morally] wrong always, everywhere, and for anyone, to believe anything upon insufficient evidence.” The most fierce critic of Clifford was William James; his arguments are presented and briefly commented upon with regard to their contemporary relevance. Clifford is usually accused of radicalism by uncharitable readers and critics; the article proposes possible defence against such accusations.

Keywords: British philosophy, epistemology, William Kingdon Clifford, The Ethics of Belief, philosophical criticism, cultural practice

Marta Dubowska i Adam Dyrda
Uniwersytet Jagielloński

Jakim prawem toną statki?
Rzecz o Etyce przekonań W.K. Clifforda

Abstrakt: Niniejszy artykuł stanowi wprowadzenie do lektury polskiego tłumaczenia słynnego eseju Williama Kingdona Clifforda pt. Etyka przekonań. Skupia się on na wiktoriańskich korzeniach jego myśli, a także na określeniu relacji w jakiej ta myśl pozostaje do pewnych innych poglądów prezentowanych przede wszystkim w tradycji nowożytnej filozofii anglosaskiej. Po przedstawieniu wybranych aspektów historycznych następuję rekonstrukcja głównych ewidencjalistycznych tez Clifforda, z których ta najważniejsza (i najsłynniejsza) brzmi: „Zawsze, wszędzie i bez względu na osobę niesłusznie jest żywić przekonania oparte na niedostatecznym świadectwie”. Ponieważ najbardziej zażartym krytykiem tezy Clifforda był William James, to jego argumenty są przede wszystkich omawiane. Prezentacji argumentów tych towarzyszy komentarz, wskazujący na ich współczesne filozoficzne znaczenie. Zważywszy na to, że Clifford jest oskarżany przez nieżyczliwych krytyków (do jakich należał niewątpliwie James) o przesadny radykalizm, w artykule zostają zasugerowane też pewne linie obrony twierdzeń Clifforda.

Słowa kluczowe: filozofia brytyjska, epistemologia, William Kingdon Clifford, Etyka przekonań, krytyka filozoficzna, praktyka kulturowa

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nieznośna lekkość pisania

Małgorzata Szumna

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

[Scroll down for the Polish version of the Abstract]

Małgorzata Szumna
Faculty of Polish
Jagiellonian University, Poland

Unbearable Lightness of Writing

A review of the book: Ryszard Koziołek, Dobrze się myśli literaturą, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2016. (Publication in Polish).

Keywords: a book review, Ryszard Koziołek, Dobrze się myśli literaturą

Nieznośna lekkość pisania

Abstrakt: Recenzja książki: Ryszard Koziołek, Dobrze się myśli literaturą, Wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2016.

Słowa kluczowe: recenzja, Ryszard Koziołek, Dobrze się myśli literaturą

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Strona tytułowa i spis treści

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

Title page and contents of the issue.

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Homo hierarchicus w nowoczesnej utopii (na przykładzie Roku potopu Margaret Atwood i Atlasu chmur Davida Mitchella)

Maria Anna Banaś

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down. 

Maria Anna Banaś
Kolegium Języków Obcych Politechniki Śląskiej


Homo hierarchicus w nowoczesnej utopii
(na przykładzie Roku potopu Margaret Atwood
i Atlasu chmur Davida Mitchella)

Abstrakt: W eseju autorka podejmuje próbę  opisu  hierarchicznego  modelu społeczeństwa ukazanego w dystopijnej powieści kanadyjskiej pisarki Margaret Atwood Rok potopu oraz w jednej z narracji Atlasu chmur – Anyfonie Sonmi 451 brytyjskiego pisarza Davida Mitchella. Celem autorki jest  wskazanie elementów wspólnych dla  tych konstrukcji świata społecznego ze szczególnym uwzględnieniem roli hierarchicznego porządku przedstawionego we wspomnianych przedmiotach analizy, a następnie zwrócenie uwagi na różnice w funkcjonowaniu wybranych zbiorowości działających w obrębie szeroko rozumianego świata społecznego. W analizie autorka odwoła się do teorii  francuskiego socjologa i antropologa Louis Dumont, dla którego hierarchia stanowi fundamentalną zasadę organizującą życie społeczne, typową w społeczeństwach tradycyjnych  a postrzeganą za anomalię i odstępstwo od normy w społecznościach nowoczesnych a także do schematu struktury świata społecznego autorstwa Jacka Szmatki, istotnego dla  uchwycenia i zrozumienia procesów zachodzących w obrębie danej zbiorowości i relacji tej zbiorowości z resztą społeczeństwa.

Słowa kluczowe: socjologia literatury, utopia, stratyfikacja społeczna

Homo Hierarchicus in Modern Utopia
(on the Basis of The Year of the Flood by Margaret Atwood and The Cloud Atlas by David Mitchell)

Abstract: The paper explores the hierarchical model of society as shown in the dystopian novel The Year of the Flood by Margaret Atwood and in one of the narratives of Cloud Atlas – Orison of Sonmi 451 by David Mitchell. The chief aim of the paper is to identify both similarities and differences  manifested in the construction of the social world. A special emphasis has been placed on  the role of a hierarchical order present in these narratives which has a direct impact on the structure of  communities operating within  the social world. In the analysis the author refers to the theory of a  French sociologist and anthropologist Louis Dumont, who sees hierarchy as a fundamental principle organizing social life typical of traditional societies and  perceived as an anomaly and deviation  in Western culture, and to the model of social structure as shown by Jacek Szmatka, who sees it as an indispensable tool in grasping and understanding processes taking place within the community.

Keywords: sociology of literature, utopia, social stratification

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nota o książce Michael Naas, The End of the World and Other Teachable Moments: Jacques Derrida’s Final Seminar (New York: Fordham University Press, 2015)

Michał Aleksander Kisiel

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

Przedmiotem noty jest książka Michaela Naasa The End of the World and Other Teachable Moments: Jacques Derrida’s Final Seminar poświęcona ostatniemu seminarium ojca dekonstrukcji. Rekonstruując dwie ostatnie lektury Derridy: Robinson Crusoe Daniela Defoe oraz seminarium Martina Heideggera z lat 1929-1930, Naas prowadzi czytelnika przez jego najpóźniejsze rozważania o suwerenie oraz świecie, a zarazem stale lokuje je w innych tekstach francuskiego filozofa, zacierając popularny podział na "wczesnego" i "późnego" Derridę.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Maski Batmana. Kostium jako element narracji superbohaterskiej w komiksie

Tomasz Żaglewski

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2018 | Abstrakt

Celem artykułu jest zaprezentowanie problematyki maski oraz kostiumu w komiksowych narracjach superbohaterskich, jako kluczowego elementu nie tylko w zakresie konstruowania wizualnego aspektu superbohaterów, ale także ich psychologicznego tła. Posługując się wybranym przykładem tego typu narracji – komiksem „Batman: Ego” Darwyna Cooke’a – autor stara się przedstawić figurę maski oraz kostiumu jako „upodmiotowione” w dziele Cooke’a twory, które mogą stać się punktem wyjścia dla konstruowania konkretnych fabuł komiksowych, stawiających w swoim centrum niejednoznaczne zależności pomiędzy za-maskowaną a zde-maskowaną osobowością wybranego bohatera.

Masks of Batman. The costume as an element of a superhero narratives in comics

The main goal of the article is to present the theme of mask and costume in the superhero comic’s narratives as a key element not only for visual aspects of superheroes but also theirs psychological background.  Using an example of Darwyn Cooke’s “Batman: Ego” comic book, the author presents  a mask and  a costume as “subjectified” creations in Cooke’s work.  They become a starting points for a comic book’s stories which concentrate on the multilayered dependence between the mask-ed and un-mask-ed personality of a hero.

2018-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Rozsypanka? Układanka? Synteza (nie)możliwa

Anna Pekaniec

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

Anna Pekaniec
Uniwersytet Jagielloński,
Wydział Polonistyki,
Katedra Krytyki Współczesnej

A Jisgaw Puzzle? An (Im)Possible Synthesis
The goal of the present text is to present a critical analysis of Polskie pisarstwo kobiet w wieku XX: procesy i gatunki, sytuacje i tematy [The Polish Writing by Women in the 20th Century: Processes and Genres, Situations and Themes], a publication which has emerged as a result of the work of a team of literary historians attempting to sketch out the map of Polish literature by women. The developmental trajectories thereof, evidently indicating its evolutionary path, follow the rhythm of the evolution of the emancipatory discourse, the transformations in poetics, and changes within the limits of particular literary forms.

Keywords: woman writing, literary history, literature by women, Polish literature, anthology, review

Rozsypanka? Układanka? Synteza (nie)możliwa

Celem niniejszego tekstu jest krytyczna analiza Polskiego pisarstwa kobiet w wieku XX: procesów i gatunków, sytuacji i tematów, publikacji będącej efektem pracy zespołu historyków literatury, starających się nakreślić mapę polskiej literatury tworzonej przez kobiety. Trajektorie rozwoju wyraźnie wskazują na jej ewolucję, przebiegającą zgodnie z rytmem rozwoju dyskursu emancypacyjnego, przekształceń poetyk, zmian w obrębie poszczególnych rodzajów literackich. W tekstach zgromadzonych w tej antologii, spotykają się zróżnicowane punkty widzenia, nierzadko kontradykcyjne, ale też uzupełniające się. Dzięki gruntownym szkicom zostaje zakreślona przestrzeń literatury kobiet, korespondująca z licznymi publikacjami rekonstruującymi herstorię polskiego literaturoznawstwa, ciągle domagającą się pogłębionych studiów.

Słowa kluczowe: pisarstwo kobiece, historia literatury, literatura tworzona przez kobiety, literatura polska, antologia, recenzja

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Carlo Ginzburg’s Reflections on Distance

Marek Zasempa

Język: PL | Data publikacji: 01-10-2004 | Abstrakt

Marek Zasempa's review of "Wooden Eyes: Nine Reflections on Distance," by Carlo Ginzburg (2001)

2004-10-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Kanon - ideologia i mechanika. Problematyka kanonu w rozrywce interaktywnej.

Tomasz Gnat

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

 

[abstrakt po polsku poniżej]

Tomasz Gnat
Institute of English Cultures and Literatures
University of Silesia in Katowice
Poland

Canon – Ideology and Mechanics
The Question of Canon in Interactive Entertainment

Abstract: The analysis conducted in the paper focuses on the role, the reason, and interpretations of canon in the medium of interactive entertainment. The notion of canon is analysed from two perspectives. In the first part, the author interprets canon as an ideological foundation and investigates the influence of such a structure on the problem of digital preservation. In the second part, the mechanical application of canon (understood as overarching narrative structure) is examined. The discussion focuses on the analysis of attempts at reconciling this fixed structure with the necessity to introduce interactivity, an innate characteristic of the medium in question. The author does not encourage or discourage any attempts to form a video game canon; he is rather interested in the actual results and reasons for forming such constructs. The aim of the analysis is not only to emphasise certain specific circumstances concerning the question of canon in this medium, but also to improve our understanding of the issue of canon in post-modern media.

Keywords: interactive entertainment, narration, preservation and protection of cultural heritage, canon

Tomasz Gnat
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach



Kanon - ideologia i mechanika.
Problematyka kanonu w rozrywce interaktywnej

Abstrakt: Przedstawiona w niniejszej pracy dyskusja skupi się na roli, racji bytu i interpretacjach pojęcia kanonu w rozrywce interaktywnej. Kanon będzie tu postrzegany z dwóch perspektyw. W pierwszej części, autor interpretuje kanon jako fundament ideologiczny i bada wpływ takiej struktury na problematykę zachowania dóbr kultury cyfrowej. W części drugiej, autor przyjrzy się kanonowi z perspektywy mechanicznej, jako nadrzędnej strukturze narracyjnej. Dyskusja skupi się na analizie prób pogodzenia sztywnych ram wyznaczonych przez kanon z koniecznością wprowadzenia interakcji, charakterystycznej dla omawianego medium. Ważnym jest by zaznaczyć, że autor nie podejmuje się tutaj obrony konieczności istnienia kanonu gier, ale też nie nawołuje do zaprzestania prób jego formowania. Wnioski płynące z przedstawionych tu rozważań mają raczej na celu zwrócenie uwagi na specyfikę medium rozrywki interaktywnej i, być może, będą mogły przyczynić się do lepszego zrozumienia tematyki kanonu w szerszej perspektywie dóbr kultury współczesnej.

Słowa kluczowe: rozrywka interaktywna, narracja, ochrona dóbr kultury, kanon

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Komplementarna interdyscyplinarność, interdyscyplinarna komplementarność

Tomasz Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

Book review: Makoto Katsumori Niels Bohr’s Complementarity. Its Structure, History, and Intersections with Hermeneutics and Deconstruction, Boston Studies in the Philosophy of Science, Springer, 2011, 178 s. Publikacja anglojęzyczna

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

summaries in english/streszczenia w języku angielskim

Redakcja w Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2019 | Abstrakt

Streszczenia w języku angielskim tekstów głównych działów numeru.

2019-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Cisza, która brzmi inaczej. O przyjaźni Bataille'a i Blanchota

Michał Krzykawski

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

Celem niniejszego artykułu jest uczynienie z ciszy głównego wyznacznika przyjaźni, która łączy Georges’a Bataille’a i Maurice’a Blanchota, a w kontekście współczesnej myśli francuskiej może być uznana za fundament literackiej przyjaźni rozwijanej, między innymi, przez Jacques’a Derridę i Jeana-Luca Nancy’ego. Ponieważ cisza jest tutaj traktowana na dwa sposoby – jako milczenie i przemilczenie, przyjaźń jawi się jako efektem przerostu komentarza i może być rozpatrywana jako mitologem. Jego kształt został uformowany w dużej mierze przez komentarze Blanchota, a następnie za sprawą kolejnych komentatorów, którzy się na nie powoływali. W wyniku tego mechanizmu, wyjęte z myśli Bataille’a pojęcie przyjaźni uległo desemantyzacji i stało się terminem pustym, który mógł następnie nabrać dowolnych znaczeń, nie wyłączając znaczeń przeciwnych. Przyjaźń Bataille’a i Blanchota zaczyna się w momencie, w którym fakt biograficzny zmienia się w fakt literacki, by następnie wrócić pod postacią myśli. Dzisiaj pozostaje nam jednak zrewidować jej filologiczną wartość, by dostrzec to, co skrywa cisza.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

summaries in english/streszczenia w języku angielskim

Redakcja w Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2018 | Abstrakt

English summaries of the feature texts of the issue.

2018-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Jakiego literaturoznawstwa potrzebujemy? Uwagi wstępne

Adrian Gleń

Język: PL | Data publikacji: 15-06-2017 | Abstrakt

An introductory reflection upon the literary scholarship of the future.

2017-06-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nota o książce: Judith Butler, Zeynep Gambetti, Leticia Sabsay Vulnerability in Resistance

Anna Kisiel

Język: PL | Data publikacji: 06-02-2018 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down.

Anna Kisiel
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Wydział Filologiczny
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Nota o książce: Judith Butler, Zeynep Gambetti, Leticia Sabsay Vulnerability in Resistance

Abstrakt: Nota poświęcona jest książce Vulnerability in Resistance pod redakcją Judith Butler, Zeynep Gambetti, oraz Leticii Sabsay. Na pozycję składa się trzynaście rozdziałów, z których każdy opowiada zgoła inną historię, ale wszystkie łączą powracające tytułowe słowa-klucze - resistance (opór) oraz vulnerability, który to termin w języku angielskim posiada szerszą gamę znaczeń, mieszcząc w sobie bezbronność, narażenie, podatność na zranienie, ale i swoistą kruchość. Redaktorki i autorki tego tomu próbują przemyśleć relację między tymi dwoma pojęciami.

Słowa kluczowe: opór, bezbronność, kobiecość, protest, Turcja

A Critical Note on Vulnerability in Resistance by Judith Butler, Zeynep Gambetti and Leticia Sabsay (eds.)

Abstract: The present note is dedicated to the book Vulnerability in Resistance edited by Judith Butler, Zeynep Gambetti, and Leticia Sabsay. The volume consists of 13 chapters, of which each tells an altogether different story, yet what connects all of them are the ever-returning keywords: resistance and vulnerability. In the English language, the latter term covers a broader gamut of meanings than its Polish equivalent (bezbronność), comprising in itself such concepts as helplessness, exposure, proneness to harm, but also fragility. The editors of the volume and the authors of the contributions alike attempt to revisit the relation between these two central terms.

Keywords: resistance, vulnerability, femininity, protest, Turkey

2018-02-06



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Oczywistość

Andrzej Chojecki

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2001 | Abstrakt

The Evident Abstract in English In "The Evident" Andrzej Chojecki sets out to illuminate the eponymous category through recourse to its etymology which demonstrates that the evident is a matter of visual perception in the first place. His project of demarcating the semantic boundaries of the category prompts him to discuss Aristotle"s views in the light of their subjectivisation of the evident: what is evident for one person, does not have to be evident for another. As the absolutely primary determinant of the evident. We must recognise God, which is conveyed by means of the formula Ego sum qui sum (I am that I am). In what follows Chojecki refers to the views of such philosophers and writers as Hegel, Heidegger. Husserl, Schopenhauer, Shestov and Nietzsche in the context of the relationships or encounters of the category of the evident with the categories of truth, certainty. understanding, identity. perceptibility, representation. Finally, he elaborates on the association of the evident with the Cartesian "ergo." .

2001-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Nota o książce: Brian Massumi, Ontopower: War, Powers and the State of Perception

Michał Kisiel

Język: PL | Data publikacji: 06-02-2018 | Abstrakt

For an abstract in English, scroll down

Michał Kisiel
Instytut Kultur i Literatur Anglojęzycznych
Wydział Filologiczny"
Uniwersytet Śląski w Katowicach

Nota o książce: Brian Massumi, Ontopower: War, Powers and the State of Perception

Abstrakt: Nota poświęcona jest książce Briana Massumiego pt. Ontopower: War, Powers and the State of Perception. Massumi, wpisując się w w wzrot nowomaterialistyczny we współczesnej teorii, podejmuje się próby analizy tytułowej ontowładzy: paradoksalnego porządku, który stara się uprzedzać istnienie obiektu swojego działania. Okazuje się ona zatem figurą stawania się, swoją własną przyczyną oraz czynnikiem podtrzymującym swój własny pęd. Zdaniem Massumiego, wzorcowym wydarzeniem kształtującym model ontowładzy jest wypowiedzenie wojny z terroryzmem przez Geogre'a W. Busha.

Słowa kluczowe: Onto-epistemologia, wojna z terroryzmem, Gilles Deleuze, uprzedzanie

A Critical Note on Ontopower: War, Powers and the State of Perception by Brian Massumi

Abstrakt: The note is dedicated to Brian Massumi's book Ontopower: War, Powers and the State of Perception. Massumi, representing the new-materialist trend in contemporary theory, attempts an analysis of the eponymous ontopower: a paradoxical order, which strives to predate the existence of the object of its own actions. Ontopower thus reveals itself as a figure of becoming, its own cause and the means of its own propulsion. According to Massumi, a typical example of a phenomenon shaping the model of the ontopower as he describes is George W. Bush's declaration of war on terrorism.

Keywords: Onto-epistemology, war on terrorism, Gilles Deleuze, precedence

2018-02-06



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Strona tytułowa i spis treści

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

Title page and the letter of contents.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Cały ten elektroniczny zgiełk. Formy diegetyczne/niediegetyczne oraz nowe wymiary dźwięku w rozrywce interaktywnej.

Tomasz Gnat

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

Niniejsza analiza skupi się na przedstawieniu jak rozwój muzyki i dźwięku w grach komputerowych kształtował się wraz z takimi konceptami jak imersja, tworzenie doświadczenia gry, budowania narracji, nastroju, czy nawet samego procesu gry. W pierwszej części zbadane zostaną elementy diegetyczne i niediegetyczne, oraz sytuacje gdy obydwie formy przeplatają się, tworząc nowe wymiary dźwięku: reprezentacje przestrzenne i meta-reprezentacje. Analiza tu przedstawiona ma wiele cech wspólnych z analizą dźwięku w kinematografii. Ważnym jest jednak by zaznaczyć, że myślą przewodnią badań przedstawionych tutaj jest ukazanie znaczących różnic jakimi cechuje się przestrzeń foniczna gier. Tworzenie jednoznacznych równoważników pomiędzy dźwiękiem w kinie a rozrywce interaktywnej, może prowadzić do nieefektownych i niesłusznych wniosków dotyczących roli dźwięku w grach komputerowych. Druga część rozważań tu przedstawionych ma na celu zapoznanie czytelnika z mniej znanym aspektem dźwięku i muzyki w grach komputerowych – aspektem który można (bardzo uogólniając) określić jako gry muzyczne/rytmiczne. Te gry wychodzą poza dychotomię diegezy/niediegezy tradycyjnej taksonomii dźwięku i, jako takie, stanowi nową wartość, charakterystyczną niemal wyłącznie dla rozrywki interaktywnej. Wnioski płynące z tej dyskusji mogą rzucić nowe światło na mało zbadany i często lekceważony wymiar dźwięku i muzyki w grach komputerowych. Mogą również zwrócić uwagę na konieczność ukonstytuowania nowego podejścia do badań i analizy wspomnianego tematu.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Weganizacja akademii i nowa humanistyka, czyli o weganizmie w kontekście badań literacko-kulturowych

Marzena Kubisz

Język: PL | Data publikacji: 13-12-2018 | Abstrakt

Weganizacja akademii i nowa humanistyka, czyli o weganizmie w kontekście badań literacko-kulturowych

Zaproponowane przez autorkę pojęcia „weganizacji akademii” i „wegańskiego zwrotu” odnoszą się do rosnącego zainteresowania badaczy – literaturoznawców, kulturoznawców, filozofów czy też psychologów – weganizmem postrzeganym zarówno jako praktyka jak i filozofia. Artykuł omawia historię tego zainteresowania oraz skupia się na kulminacyjnym momencie w historii naukowej refleksji nad weganizmem wyznaczonym przez publikację przez Laurę Wright The Vegan Studies Project. Food, Animals and Gender in the Age of Terror, monografii, która tworzy fundamenty dla studio nad weganizmem. Artykuł podejmuje próbę określenia specyfiki studiów nad weganizmem w kontekście studiów nad zwierzętami, ekokrytyki i ruchów na rzecz zwierząt oraz miejsca, jakie zajmują na mapie współczesnej humanistyki ze szczególnym uwzględnieniem wprowadzonej przez Ewę Domańską koncepcji humanistyki prefiguratywnej. Widziane w tym ujęciu studia nad weganizmem mogą stać się platformą debaty na temat możliwości stworzenia alternatywnej wizji przyszłości.

 

2018-12-13



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Niemożliwy kanon Jhumpy Lahiri

Patrycja Austin

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

[abstrakt po polsku poniżej]

Patrycja Austin
Institute of English
University of Rzeszów
Poland

Jhumpa Lahiri’s Impossible Canon

Abstract: The article aims at examining the canonical categorization of Jhumpa Lahiri’s works, the trajectory of which makes such a categorization difficult if not impossible to establish. The author also focuses on the positive and negative aspects of the emergence of the ethnic canon in the United States, especially on the political and economic facets of literary production. The analysis begins with the theories by Gayatri Chakravorty Spivak, Edward Said, and Homi Bhabha, and proceeds to a more detailed examination of the ethnic canon by David Palumbo-Liu and Graham Huggan.

Keywords: literary theory, literary canon, postcolonial cultures, ethnicity, Jhumpa Lahiri

Patrycja Austin
Instytut Filologii Angielskiej
Uniwersytet Rzeszowski

Niemożliwy kanon Jhumpy Lahiri

Abstrakt: Ten artykuł ma na celu zbadanie przynależności kanonicznej twórczości Jhumpy Lahiri, której trajektoria służy ukazaniu trudności czy wręcz niemożliwości ustanownienia takowej przynależności.  W swoich rozwazaniach autorka skupia się na pozytywnych i negatywnych skutkach formowania się kanonu literatury etnicznej w Stanach Zjednoczonych ze zwróceniem szczególnej uwagi na uwikłanie owej twórczości w polityczny i ekonomiczny wymiar kultury. W swojej analizie autorka wychodzi od rozważań nad kanonicznością Gayatri Chakravorty Spivak, Edwarda Saida i Homiego Bhabhy, by skoncentrować się na bardziej szczegółowym spojrzeniu na kanon etniczny, zaproponowanym przez Palumbo-Liu oraz Grahama Huggana. Ważną pozycją w analizie był również zbiór esejów z 2012 roku pod redakcją Laviny Dhingry oraz Floyd Cheung, poświęcony w całości problemowi kanoniczności twórczości Lahiri.

Słowa kluczowe: teoria literatury, kanon literacki, kultury postkolonialne, etniczność, Jhumpa Lahiri

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 28-10-2016 | Abstrakt

Wojciech Kalaga
Institute of English Cultures and Literatures
Faculty of Philology
University of Silesia in Katowice
Poland

Er(r)go...

failure of speech – please be silent, because silence is the treasure hold of sounds, their saturation, the accumulation of tones. And further: active silence, the energy of silence, poetic language as the music of silence, the landscape of sound, silence of the plants, performativity of silence. Penetrating the silence, we reach the world of sound and of whatever is not silence: intonarumori – rumorarmonio, ululatori, rombator, scoppiatori, sibilatori. Murmurs, humming, noises, knocking, grinding, howling, groans, laughs, human and animal sounds, drones, clatter, din, boom, crash, creaking, scraping, rubbing, wheeze, hiss, gasp, ping, pop, machine music, tonal cords of words, the harmony of murmurs, vibrations and resonances, unwanted sounds.  Reversing presence and absence – internal physiology, mute dramatization of the heart and the breath: noises, moaning, breathing in and breathing out, periodic cadence. Moans, grunts, billing, whizzing, blowing, quiet strikes of the upper and lower lips of the diva, quiet rubbing of the body of the instrument.

Silence turns to thunder. Industrial noise: machines whizz, howl, boom, crash, groan, hiss, whistle, toll, hammer, clatter, grate, grind, beat, whir, hiss. Music as the effect of silence – it is the silence that gives the sounds their strength, makes the darkness less still, when the tiniest noise becomes a wraith. A silent piano – the art of noise and 4’33”.  And several figures: Gerard Manley Hopkins, Salvatore Sciarrino, John Cage, Jacques Lacan, Arnold Schoenberg, Wassily Kandinsky, Maria Pappenheim, Anna O., Georges Bataille, Maurice Blanchot, Michel Leris, Colette Peignot, Francesca Woodman, Bracha L. Ettinger, Tres, Dan Geva,  Noit Geva, Gillian Wearing. Muzak. The audiosphere of communism: the singing, mystical body of the collective, the trumpet in the hands of a young ZMP zealot, the buzzing of flies, the jabber of the enemy. In addition, the voice as an incestual object. The transcendence of the sounds of the surrounding, the ringing in the ears, tinnitus, the musical rollercoaster, the funeral march at the burial of the deaf, a second so full that it does not fit into half an hour, cord as discord, the soundness of our bodies, the hum of a gesture, the noise of  an object, electronic clatter and clamor, musical loops, drumming of fingers, recital of re-playing, The Banquets of Changing Moods, and, finally, embalming with sound.

Friendship as silence; silence that speaks in order to hide better, a muted, ashen sweater, nonverbal torrent of words, reading with the ear, listening to the difference, hearing oneself. One must go beyond the staff. Muteness and dissemblance. Silence as power and a form of shaping bodies, the muting of buildings, the sucking out of sounds.

Tacet. Silence does not exist. “In absolute silence, everyone will eventually hear something.” What do I hear?

Wojciech Kalaga

2016-10-28



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go...

Wojciech w Kalaga

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2019 | Abstrakt

Er(r)go...,

czas na lewacką sałatę. Przede wszystkim sprawa zwierzęca, sprawa poważna: zwierzobójstwo, krzywda zwierząt i nasze moralne tchórzostwo, zinstytucjonalizowane zarzynanie, chów wertykalny, hodowla intensywna, żywe nie-życie zwierząt, hekatomba ptaków, w Azji kury palone na stosie, festiwale psiego mięsa w Chinach, deanimalizacja zwierząt i ontologiczna degradacja bytów zwierzęcych, zwierzęcy lumpenproletariat. W tle historyczny marsz zwykłych ludzi po zwierzęce białko i zwierzęta idące na rzeź, wszyscy równym krokiem. A przecież mięso zachowuje całe cierpienie.

Zwierzęta zadają nam pytania: Co jemy, gdy je jemy – Körper czy Leib? A zwierzęta pozaludzkie to „nieosobowe podmioty prawne” czy „rzeczy ruchome”? Ktoś się waha: może tofucznica zamiast jajecznicy? I różne próby odpowiedzi: wegetarianizm, semiwegetarianizm, fleksitarianizm, abolicjonizm, redukcjonizm, ingredientyzm, reduktarianizm, protopijny model postępu moralnego, wystopia, karnizm i neokarnizm, weganizm, cheating vegetarianism, lazy veganism, weganizm tożsamościowy, rewizyjny weganizm polityczny, weganizm bojkotowy, weganizm etyczny, czarny weganizm sióstr Ko, weganizm naiwny i w końcu, a jakże by inaczej, post-weganizm. Wszystko to w ogniu walki: z szowinizmem gatunkowym, z gatunkizmem, z niewolnictwem żywnościowym, z seksizmem, rasizmem, homofobią i klasizmem. Ktoś stwierdza: potrzebna filozofia czująca świat zamiast hermetycznej gadaniny. I oto nowe jest pytanie: bić albo nie bić?

Między tekstami i w nich dzieją się przeróżne rzeczy. Pięknoduchy estetyzują życie, biała klasa średnia zawłaszcza przestrzeń etycznego, w praktykach wegańskich uwidaczniają się etnocentryczne epistemologie ignorancji, mnożą się wege fora, weganie demonstrują moralną wyższość wobec nie-wegan, Realne staje się tym, co zawsze wraca do tego samego miejsca, „ale” dochodzi do głosu, podmiot zmaga się z dosłownością, wiersz walczy z infekcją myślenia zadaniowego, kobiety mieszkające bez partnera jedzą mniej mięsa, wyobraźnia somatyczna zwraca się ku temu, co gorące i suche, zwierzęta, litując się nad nieporadnością człowieka, oddają mu swoje ciało na pokarm, krowy bogatych zjadają chleb biednych, liczba osób niejedzących mięsa wzrasta, ale szympansy wolą owoce z robakiem, zaś w retoryce wegańskiej dominuje podejście postrasowe. Tymczasem Lacan zakazuje czegoś, co i tak jest niemożliwe, Freud dzieli bliźniego na dwie części, Henry Ford inspiruje się sposobem funkcjonowania rzeźni, Deleuze proponuje ideę mięsa uniwersalnego, Marvin Harris walczy o białko, Central Market, parodia wiejskiego targowiska, składa mitologiczną obietnicę, a jeden poeta przygląda się światu toczonemu przez klisze językowe i przebija się przez prozaiczność plastiku, ale ten nie daje się składni. Cotzee w Texasie jeździ na rowerze bez sandałów, nie uprawia socjalizmu ani wolnej miłości, nie bierze zimnych pryszniców i nie je mięsa, nawet żeberek i kurczaka. Ale pyta: cztery łapy z jednego niedźwiedzia: a co z resztą zwierza? I jeszcze: co myśli wół zaliczony bez żadnej konsultacji z nim do gatunku niższego niż niedźwiedź? Jak Hala Mięsna ma iść z duchem czasu?

Sztuka nie pozostaje w tyle. Akcjoniści Wiedeńscy powracają znów, by zjadać ekskrementy, kopulować ze zwierzętami, zarzynać, patroszyć i rozszarpywać. Huan ubrany w mięsny kombinezon przechadza się ulicami miasta, na obrazach kobiety i mężczyźni wiją się na podłodze wśród kawałków mięsa i gryzą surowe kawałki kurczaka, Jana Sterbak szyje sukienkę ze steków, Jannis Kounellis rozwiesza wzdłuż ścian na hakach kawały wołowiny, papież pojawia się na tle przepołowionego wołu, Heide Hatry powiada „Heide, ty świnio!”, a Lucien Freud po prostu jest mięsem. Mięso materiałem sztuki! – a bezdomni nie mają co jeść. Na szczęście w wierszach Bartczaka wyłania się nowa forma życia – szczeźnik – już nie człowiek ani nie zwierzę.

Różne inne byty i nie-byty nam w tym wszystkim towarzyszą: byt pośledni, byt wyklęty, choć nie żołnierz, kolonialność bytów, mięso bezofiarne, mięso czyste, mięso bezmięsne, 101,4 kg mięsa na osobę, kapitalizm ze zwierzęcą twarzą, tajne wojny wegańskie, stosunek babci do jedzenia, mięsne konotacje męskości, wszystkożerca (wszystko?), 100 słynnych czarnych wegan, bawełna – nieetyczny produkt wegański, „okruchy filozoficzne o kotach”, mięsożerność podmiotowości, człowiek etnoklasowy, nieposłuszeństwo epistemologiczne i ontologiczne, owo-lakto-mięsny nadmiar, kobiety – agentki zmiany, technicznie drukowanie mięsa, nasza potencjalna nie nieludzkość, wewnętrzne życie zwierząt, aktywna ignorancja, realistyczne utopie, celebrytyzacja weganizmu, sploty metodologiczne. Może to byty nie-byty wątpliwe, ale jeden fakt nadal pozostaje bezsporny: fakt mięsożerny.

Fakt mięsożerny! Fakt mięsożerny! Fakt mięsożerny!

Wojciech Kalaga
https://orcid.org/0000-0003-4874-9734

P.S. Pragniemy poinformować naszych Czytelników i Autorów, iż począwszy od numeru 40 (1/2020) „Er(r)go” stanie się pismem dwujęzycznym: będziemy publikować materiały w języku polskim i angielskim. Zwiastunem tych nadchodzących zmian jest okładka tego numeru.

2019-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 33 (2/2016) - dźwięki/pauzy/cisze

Redakcja Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 15-11-2016 | Abstrakt

The complete issue of ER(R)GO No. 33 (2/2016) - sounds/pauses/silences for download.

2016-11-15



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Strona tytułowa i spis treści

Redakcja w Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2019 | Abstrakt

Strona tytułowa i spis treści ER(R)GO nr 38 (1/2019) - dyskursy weg(etari)anizmu.

2019-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Wstęp

Katarzyna Bazarnik

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2016 | Abstrakt

Wstęp autorstwa redaktorki gościnnej wprowadzający kluczowe zagadnienia dla liberatury, współczesnej teorii literatury i komentujący zagadnienia, którym poświęcony jest niniejszy numer.

2016-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Edukacja kobiet w XVII i XVIII-wiecznej Anglii i próby przezwyciężenia obowiązującego kanonu

Agnieszka Szczap

Język: PL | Data publikacji: 30-11-2017 | Abstrakt

[abstrakt po polsku poniżej]

Agnieszka Szczap
Institute of Philosophy
The University of Zielona Góra
Poland

Women’s Education in the 17th- and 18th-century England
and the Attempts at Surmounting the Canon

Abstract: The paper focuses on the opinions of two women thinkers: Mary Astell (1666–1731) and Mary Wollstonecraft (1759–1797), whose modern views have been influential since the second half of the 20th century. The aim of the paper is to foreground the originality in their way of thinking against the background of philosophical views as well as social and cultural situation in the 17th- and 18th-century England.

Keywords: feminism, education, Mary Astell, Mary Wollstonecraft, cultural practice of 17th and 18th century England



Agnieszka Szczap
Instytut Filozofii
Uniwersytet Zielonogórski

Edukacja kobiet w XVII i XVIII-wiecznej Anglii i próby przezwyciężenia obowiązującego kanonu

Abstrakt: W prezentowanym artykule skupiłam się na poglądach dotyczących edukacji kobiet, a szczególnie na poglądach dwóch myślicielek: Mary Astell (1666-1731) i Mary Wollstonecraft (1759-1797), których nowoczesne poglądy były kontynuowane w XX wieku. Ich poglądy polemizowały z dominującymi opiniami na temat sytuacji i roli kobiet w XVII i XVIII-wiecznej Anglii. 

słowa kluczowe: feminizm, edukacja, Mary Astell, Mary Wollstonecraft, praktyka kulturowa Anglii XVII i XVIII wieku.

2017-11-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

ER(R)GO nr 38 (1/2019) - dyskursy weg(etari)anizmu

Redakcja w Er(r)go

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2019 | Abstrakt

Pełny numer ER(R)GO nr 38 (1/2019) - dyskursy weg(etari)anizmu.

2019-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

(Nie)znane, (nie)chciane, (nie)obecne. Ruiny powojennej Warszawy w polskiej literaturze reportażowej

Katarzyna Anna Frukacz-Lewandowska

Język: PL | Data publikacji: 18-12-2025 | Abstrakt | s. 107-123

Artykuł ma na celu problematyzację sposobu ujmowania ruin powojennej Warszawy w wybranych utworach polskiej literatury reportażowej. Analiza ogniskuje się wokół archiwalnych tekstów dziennikarskich Mirona Białoszewskiego, powstałych w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej, a także współczesnych reportaży Magdaleny Grzebałkowskiej i Beaty Chomątowskiej. Motyw gruzu w wymienionych utworach omawiany jest kolejno przy użyciu trzech antynomii: obcości i udomowienia, niechęci i aprobaty oraz braku i obecności. Kategorie te pozwalają uwypuklić ambiwalencję społecznych postaw wobec zrujnowanej stolicy Polski, zniszczonej w efekcie działań hitlerowskiego okupanta.

2025-12-18



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Ukryty, jawny, zdystansowany: Richarda Shustermana The Adventures of the Man in Gold: Paths Between Art and Life. A Philosophical Tale

(Recenzja w języku polskim)

Anna Budziak

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2020 | Abstrakt | s. 203- 215

Proponowane tu omówienie książki Richarda Shustermana koncentruje się głównie na jej wymiarze literackim, stawiając pytania o gatunek tego tekstu i jego usytuowanie w kontekście tradycyjnych motywów tematycznych. Ową publikację można bowiem odczytywać jako przykład nie tylko opowiastki filozoficznej, lecz także fotoeseju ożywiającego tradycję paragone (rywalizacji obrazu ze słowem), bajki, romansu opartego na motywie poszukiwania i opowiadania fantastycznego, wykorzystującego motyw doppelgängera. Ten ostatni wątek został  zinterpretowany (między innymi) w kontekście eseju literaturoznawczego Shustermana "Wilde and Eliot” i jego spostrzeżeń na temat sposobów kształtowania własnego wizerunku publicznego przez obu autorów. Ponadto w przedstawianym omówieniu rozważa się relacje pomiędzy autorem tekstu, jego narratorem i bohaterem, podkreślając znaczenie ironii jako strategii, która zapobiega wzajemnemu utożsamieniu tych trzech postaci – pomimo tego, że sam tekst zawiera jawne wątki autobiograficzne. W konkluzji niniejsza interpretacja proponuje, by spojrzeć na postać człowieka w złocie – literackiego ingénu – jako na filozoficzne przeciwieństwo Rortiańskiej ironistki.

2020-12-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Zasady estetyczne ekspresjonizmu i jego losy w literaturze rosyjskiej

Agnieszka Ścibior , Naum Lejderman

Język: PL | Data publikacji: 16-12-2019 | Abstrakt | s. 203-2014

W artykule rozpatrywany jest wpływ zasad estetycznych ekspresjonizmu na literaturę rosyjską XX wieku w oparciu o wybraną twórczość takich autorów jak m. in. Aleksiej Riemizow, Andriej Bieły, Jewgienij Zamiatin, Borys Pilniak. Zwrócenie uwagi na utwory pisarzy pierwszego popaździernikowego dziesięciolecia pozwala autorowi artykułu wykazać, że ekspresjonizm de facto uformował się jako strategia artystyczna determinująca rozwój ówczesnych kierunków i prądów literackich.

Summary

The aesthetic principles of the expressionism and its destiny in Russian literature

The influence of expressionism on the Russian literature is considered in this article, which is designated by a number of authors: A.Remizov, A.Belyj, E.Zamjatin, B.Pil'njak. Addressing to the works of the writers of the first post-October decades allows the researcher to state that expressionism became an artistic intention, which influenced trends of the literature of those years.

 

2019-12-16



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Refleksje artystyczne w polskiej liryce emigracyjnej. Przypadek Anny Frajlich

Justyna Budzik

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2025 | Abstrakt | s. 185-204

Tekst poświęcony jest refleksji artystycznej w liryce Anny Frajlich, polskiej poetki emigracyjnej. Głównym przedmiotem analizy jest jej osobisty namysł nad przestrzenią egzystencji ludzkiej, dla którego pretekstem staje się szeroko pojęta sztuka. Autorka szkicu skupia się na kilku wybranych wierszach pochodzących z dwóch okresów emigracyjnych Frajlich – włoskiego i amerykańskiego, w których dostrzega się symboliczne, ale znaczące w kontekście osobistej refleksji egzystencjalnej poetki, inspiracje sztuką. W centrum zainteresowania badawczego znalazły się utwory, w których można wskazać pikturalny kontekst, choć nie zmierzają one w kierunku werbalnej rekonstrukcji dzieła sztuki, więc nie wpisują się w klasyczną definicję ekfrazy.

2025-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Świński trucht nachtkastlika. Śmieciopisanie Doroty Masłowskiej

Izabella Adamczewska-Baranowska

Język: PL | Data publikacji: 22-12-2025 | Abstrakt | s. 161-178

Autorka proponuje odczytanie twórczości Doroty Masłowskiej przez pryzmat krytyki śmieciowej, inspirowanej interdyscyplinarnymi waste studies/garbologią. Osadzając swój wywód w kontekście antropologii życia codziennego Rocha Sulimy oraz krytyki fantazmatycznej Marii Janion, pokazuje, że odpady i wysypiska są nie tylko dekoracją i metaforą, lecz fenomenem twórczości autorki Magicznej rany.

2025-12-22



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Alegoria ironii w „Objawieniu Bogini-Świni" Marcina Czuba

Jan Potkański

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2025 | Abstrakt | s. 163-183

Artykuł zestawia powieściowy debiut Marcina Czuba, Objawienie Bogini-Świni, z drugą częścią eseju Paula de Mana Retoryka czasowości, poświęconą ironii, wskazując na zaskakujące zbieżności głównych motywów w tych tak odmiennych i odległych czasowo tekstach. Zestawienie to pozwala zinterpretować powieść Czuba jako utwór skrycie metafikcjonalny, refleksyjnie podsumowujący dorobek literacki pokolenia, do którego należy bardzo późno debiutujący autor, a zarazem pogłębić rozumienie jawnej i stricte współczesnej warstwy tekstu jako głosu w dyskusji o relacjach ludzi ze zwierzętami, zwłaszcza rzeźnymi.

 

2025-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Entropia–Kłącze–Metamodernizm: Ruina w Same Bed Different Dreams Eda Parka

Mateusz Naporowski

Język: EN | Data publikacji: 22-12-2025 | Abstrakt | s. 233-247

Artykuł analizuje Same Bed Different Dreams Eda Parka używając konceptu kłącza, co prowadzi do eksploracji wielości entropii i utopii. Pozwala to na zbadanie dynamik i komponentów książki, które wskazują na paradygmat metamodernizmu. Dodatkowo, zastosowanie w powieści fragmentacji i intertekstualności umieszcza ją poza dialektyką albo/albo oraz myślą ujednolicającą. Artykuł przedstawia zatem Same Bed Different Dreams jako przykład współczesnej powieści eksperymentalnej, która ani nie akceptuje, ani nie neguje stałych idei, lecz znajduje własne środki wyrazu, zmierzając do tworzenia przez i mimo ruiny wpisanej w jej konstrukcję i tematykę.

2025-12-22



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Marvellous Cognition: Why Fictional Worlds Are Incoherent (And Why It’s Good)

Bartosz Stopel

Język: EN | Data publikacji: 30-06-2025 | Abstrakt | s. 71-87

It is well-established in cognitive narratology that all fictional worlds are necessarily incomplete and are only modelled in more detail by the story consumer’s mental operations. In addition, I argue that the mental models prompted by narratives are typically incoherent, too. Interestingly, neither poses a serious problem for cognition or appreciation of narratives, but contrary to popular belief, this does not happen due to conventional suspension of disbelief. Since our cognitive capacities for creating representations and drawing inferences involve the same processes for cognizing fiction and for mapping the real world, appealing to conventions is a hasty answer underneath which are hidden certain facts about human cognition: that in both cases the constructs tend to be similarly illusory and incoherent and that cognition itself tends to be messy and limited to the most important tasks at hand, guided by a narrowly understood practicality. I argue that in the end, we do not really have to imagine the fictional fantastic in detail, because the fantastic (or the marvellous) enters all cognition.

2025-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

“Czy przekroczyliśmy granicę?” Kilka uwag o ekologii postlacanowskiej

Anna Turczyn

Język: PL | Data publikacji: 18-12-2025 | Abstrakt | s. 69-86

This article attempts to analyze Jacques Lacan’s reflections on the ethics of desire and the subject’s relation to the object, with particular emphasis on the object of anxiety, juxtaposed with contemporary French post-Lacanian thought on ecology and climate crises. It demonstrates how ecological thinking intertwines with reflection on language and enables the creation of a new discourse, capable of addressing the effects of both capitalist and scientific models of knowledge, while fostering forms of social bonds that support the transformation of existing existential and ecological practices.

2025-12-18



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

“Nażywość”, streaming, współobecność Literackie opowiadanie drugoosobowe we współczesnym otoczeniu medialnym

Magdalena Rembowska-Płuciennik

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2025 | Abstrakt | s. 89-107

Artykuł poświęcony jest przyczynom rosnącej popularności narracji drugoosobowej w literaturze druku. Wyjaśnia, dlaczego ta niegdyś uznawana za ekstremalnie eksperymentalną forma opowiadania wydaje się szczególnie kompatybilna ze współcześnie zachodzącymi zmianami w otoczeniu medialnym: zwłaszcza w mediach interaktywnych i cyfrowych. Autorka wymienia te immanentne cechy narracji drugoosobowej, które ewokują wrażenie odbioru i tworzenia na żywo oraz aktywizują odbiorcę, dając mu poczucie bezpośredniej partycypacji w fikcyjnych zdarzeniach.

2025-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Oczywistość

Andrzej Chojecki

Język: PL | Data publikacji: 01-01-2009 | Abstrakt

The Evident Abstract in English In "The Evident" Andrzej Chojecki sets out to illuminate the eponymous category through recourse to its etymology which demonstrates that the evident is a matter of visual perception in the first place. His project of demarcating the semantic boundaries of the category prompts him to discuss Aristotle"s views in the light of their subjectivisation of the evident: what is evident for one person, does not have to be evident for another. As the absolutely primary determinant of the evident. We must recognise God, which is conveyed by means of the formula Ego sum qui sum (I am that I am). In what follows Chojecki refers to the views of such philosophers and writers as Hegel, Heidegger. Husserl, Schopenhauer, Shestov and Nietzsche in the context of the relationships or encounters of the category of the evident with the categories of truth, certainty. understanding, identity. perceptibility, representation. Finally, he elaborates on the association of the evident with the Cartesian "ergo." .

2009-01-01



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Wolny w Buchenwaldzie. Ślady Sartre’owskiej fenomenologii egzystencjalnej w Wielkiej podróży Jorge Semprúna

Łukasz Świercz

Język: PL | Data publikacji: 02-02-2024 | Abstrakt | s. 249-265

Celem artykułu jest nowe odczytanie najbardziej znanej powieści francusko-hiszpańskiego autora Jorge Semprúna zatytułowanej Wielka podróż pod kątem koncepcji filozoficznych zawartych w Bycie i nicości Jean-Paula Sartre’a. Jak pragnę wykazać, w opowiadającym o doświadczeniu deportacji utworze Semprún inspiruje się nie tylko – jak wielokrotnie wskazywano – ideologią marksistowską, także ideami francuskiego egzystencjalisty, które w sposób krytyczny łączy je i przekształca. W oparciu o nie, autor Wielkiej podróży, tworzy wielopoziomową narrację autobiograficzną, poszukiwaniu wolności i egzystencji autentycznej człowieka doświadczonego wojną i pobytem w obozie koncentracyjnym.

2024-02-02



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Z innej beczki. O „Utopku" Leszka Libery

Marek Mikołajec

Język: PL | Data publikacji: 30-06-2025 | Abstrakt | s. 143-161

W artykule, omawiając powieść Leszka Libery, autor dowodzi, że po pierwsze debiut pisarza zasługuje na większą uwagę badaczy i czytelników, a po drugie, pokazuje, że skandalizującego, brudnego, zanurzonego w niskości cielesnych utrapień Utopka można czytać w kontekście subtelnej gry autotematycznej, opowieści o opowieści, która wyraża się w krytyce idei fundamentalnych, stereotypów, a także narracji na opak o etnicznych animozjach na terenie Śląska. Opowieści przede wszystkim kompletnej, artystycznej - tym bardziej ciekawej, że napisanej w duchu wolnomyślicielskiej anaidei (bezwstydu). Będącej tylko maską, za którą skrywa się doniosła, kulturowa i terapeutyczna rola literatury jako medium, które generując historie, sublimuje najciemniejsze energie i daje język do wyrażenia – niewyrażalnego.

2025-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Er(r)go

Wojciech Kalaga , Marcin Mazurek

Język: PL | Data publikacji: 18-06-2025 | s. 5-11

2025-06-18



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Jadąc do… kina w Solcu: Uwagi o ruinach w prozie Andrzeja Stasiuka

Adrian Artur Gleń

Język: PL | Data publikacji: 18-12-2025 | Abstrakt | s. 141-159

Autor artykułu, pisząc o sposobach przedstawiania ruin w prozie podróżnej Andrzeja Stasiuka, koncentruje się na modelach ich obecności, wyróżniając dwa główne typy obrazowania ruin (postindustrialne i antropiczne). Drugim istotnym aspektem staje się problem funkcji ruin i motywacji podmiotu dotyczących aktów percepcji i opisu – w artykule omówiony zostaje zarówno najszerzej obecny w recepcji dzieła autora Wschodu wątek melancholijności ruiny, jak i rzadziej podejmowane doświadczenie mistyczne, dla którego ruina staje się katalizatorem (w tej mierze, w duchu  analizy przypadku, namysłowi poddany zostaje kluczowy fragment Jadąc do Babadag poświęcony ruinie kina w Solcu).

2025-12-18



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Resztki, odpady i śmieci w eseju Pudło ojca. Historia o dziedziczeniu Lukasa Bärfussa

Dorota Masiakowska-Osses

Język: PL | Data publikacji: 22-12-2025 | Abstrakt | s. 219-232

Artykuł jest analizą eseju Pudło ojca (Vaters Kiste) autorstwa Lukasa Bärfussa, uchodzącego dziś za jednego z najważniejszych i najbardziej produktywnych współczesnych pisarzy szwajcarskich. Prywatna historia dotycząca zmarłego bezdomnego i zadłużonego ojca łączy się w nim z refleksją na temat socjologii, ekonomii, prawa i języka. Artykuł odpowiada na pytanie, w jaki sposób w badanym dziele funkcjonuje tematyka resztek, odpadów i śmieci, ujętych zarówno w sensie dosłownym, jak i przenośnym. Szczególne ważne są w tym kontekście praktyki wytwarzania i usuwania materialnych i niematerialnych odpadów, de- i rewaluacji rzeczy i ludzi, z punktu widzenia systemu i porządku uznanych za zbędnych i potencjalnie szkodliwych, a także konsekwencje tych działań.

2025-12-22



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Zmysłowa bezpośredniość i dystans narracyjny w opowiadaniach o duchach M. R. Jamesa

Jacek Mydla

Język: EN | Data publikacji: 30-06-2025 | Abstrakt | s. 127-141

Jacek Mydla omawia widzenie duchów i dystans narracyjny w opowiadaniach o duchach M. R. Jamesa (odnosząc się głównie do utworu „Count Magnus”). Kontekst teoretyczny składa się ze starożytnych (Platon) i współczesnych (Booth, Genette) teorii narracji oraz traktowania przez nie elementu „pokazywania” w „narracji”. Mydla również odnosi się do platońskiej krytyki mimesis w Republice oraz do koncepcji fokalizacji Genette’a. Wzbogacając ten kontekst o odniesienia do najnowszych badań nad wiktoriańskim ghost-seeing (widzeniem duchów; Smajić), Mydla omawia, w jaki sposób M. R. James zmniejsza dystans narracyjny, aby umożliwić zapośredniczone widzenie ducha, równocześnie, poprzez zastosowanie ram narracyjnych, ostrzegając czytelnika przed pułapkami językowo i artystycznie zdobytej bezpośredniości.

2025-06-30



Czasopismo: Er(r)go. Teoria - Literatura - Kultura

Ruina i genealogia historii (Schelling, Simmel, Benjamin)

Monika Tokarzewska

Język: PL | Data publikacji: 19-12-2025 | Abstrakt | s. 11-27

Tylko na pierwszy rzut oka związek ruiny z problemem czasu jest jednoznaczny: ruina to jakoby po prostu ślad przeszłości. W oparciu o wnioski płynące z polemiki Friedricha Wilhelma Josepha Schellinga z Immanuelem Kantem, w której Schelling twierdził, że czas historyczny nie jest aprioryczną formą naoczności, ale zawarty jest w przedmiotach, niniejszy artykuł proponuje odczytanie ruiny jako cezury generującej czas historii. W szczególności interpretacje motywu ruiny w twórczości Georga Simmla i Waltera Benjamina pokazują, że kreowany przez ten motyw czas doświadczenia historycznego może stanowić korektę zbiorowej świadomości w epokach, którym zagraża utrata takiego doświadczenia.

 

2025-12-19