On the limits of verbalization, that is “what” and “to what extent” can be expressed in language? An attempt to formulate the problem

The article is a type of reconnaissance. The author aims at providing a description of the limits of language, including the structure and meaning, focusing particularly on the issues relating to the limitations of speech. The author seeks the answer the following question: what and to what extent can be said? In close relationship with the analyzed problem author explicates selection features of the verbs of speaking. On this basis, the author creates a classification of sentences.

Key words: linguistics, epistemology, verbalization, limit

Contemporary changes in the case government of the verbs as a manifestation of the continual tendency in the history of Polish language (based on the example of genitive and accusative)

The article takes up the subject of the contemporary variations in the case government of certain Polish verbs which result from the replacement of objects in the genitive with objects in the accusative. Contemporarily, this phenomenon is treated as a deviation from the accepted norm, despite it being observed not only in the spoken language, but also in written texts and in different kinds of mass media (press, TV, the Internet). Nevertheless, language normativists do not allow the variance (acc. // gen.) of the object. As it has been corroborated with the use of historical linguistic analysis,the discussed phenomenon is not new in the Polish language, but stems from a constant tendency to optimize the syntax, which in this case results in the unification of the direct object in the form of the accusative. This process, taking place since the 16th century, has led to the change of the case government (from genitive to accusative) of hundreds of Polish verbs. This process was being restrained in the 20th century by quite vigorous normative actions. The continuous conflict between superior directives and the natural tendencies of language causes, on the one hand, considerable problems for native speakers and, on the other, leads to an even bigger discrepancy between written norm and common usage.

Key words: tendencies in language, history of Polish language, object in accusative and genitive, normativity

Digital Tools in the Polish Language Academic Didactics – Applications, Possibilities, Prospects

The aim of the article is to present the selected digital tools for language analysis which may be applied in the academic didactics during course classes in linguistics. In the first part of the article advanced corpus search engines were discussed, for instance, National Corpus of Polish (NKJP), National Photo-corpus of the Polish Language (NFJP), as well as ChronoPress – Press Texts Portal, Spokes – corpora of conversational speech, and corpus search engine Monco PL. The second part is dedicated to the tools and applications for the individual creation of browsable language resources (Korpusomat, Virtual Laboratory of Transcription), as well as for the complex analysis of the relationships between language units (plWordnet) and the measurement of the degree of the text comprehension (Jasnopis).

Key words: digital humanities, digital linguistics, digital tools, academic didactics

About proposals for the classifications of the units of human speech – polemically

The article is a reconnaissance. First, the author discusses with the authors of the classification of language and speech. Second, the author formulates own proposals in question of quality and quantity of units of human speech. The author distinguishes between units who perform functions: representative (propositional) and communication (text) and analyzes it based on different linguistic programs.

Key words: speech unit, metalinguistics, sentence, text

Bo – bowiem – albowiem. Between a conjunction and a particle

The article presents three etymologically related units: bo, bowiem i albowiem. Basing on analysis of the contexts of their use (requirement of a weaker / stronger pause, ability to cooperate with anelliptic sentence, possibility of changing position within a sentence), with particular regard to binding between a rheme of the sentence with which these units coocurate and a preceeding rheme, the possibility of including bowiem and albowiem into the classes of particles and conjunctions is discussed.

Key words: particle, conjunction, connector

Analysis of Semantic Changes on the Example of the Word kwiat [‘flower’]

The article is mainly concerned with issues related to semantic changes in the Polish language. The lexeme kwiat (eng. flower) have been described based on material from historical and modern Polish dictionaries. The word kwiat has been in the Polish language since the 15th century, initially meaning ‘colored stain’. The first definition transformed into a botanical meaning (kwiat as a plant or part of a plant). The pre-Slavic botanical meaning of the word *cvětъ gave rise to the next definitions, which have formed over the years. Kwiat means among others: ‘best thing’, ‘best part of something’, ‘youth’, ‘purity, innocence’, ‘menstruation’, ‘pustules’. However, not all of these meanings have endured to the present time. Nowadays, the potted plant is called kwiat.

Key words: semantics, semantics transformations, historical dictionaries, the history of Polish language

The Linguistic Marriage of Tradition with Modernity. Professor Antonina Grybosiowa (1932–2016)

The text commemorates Professor Antonina Grybosiowa. It provides a succinct coverage of the salient facts from the scholar’s biography and underscores the idiosyncrasy of her scholarly persona, namely, being able to combine reverence for tradition, for the history of language, with a penchant for innovative ideas in the field of linguistics, like at its time: sociolinguistics, or later, cultural linguistics. The said marriage compels the linguistic research conducted by Antonina Grybosiowa to focus on describing the evolution of language and cultural awareness of Poles.

Key words: Antonina Grybosiowa, history of the Polish language, sociolinguistics, pragmalinguistics

Some Issues in the Language Research on Polish Translations of The Story of Alexander the Great

The author presents the research on lexis and style of Polish translations of The Story of Alexander the Great – a manuscript translation by Leonard of Bończa (1510) and an anonymous print publication of 1550 as a comparative source; both sources constitute a series of translations. The manuscript provides an interesting lexical material (especially various synonymic equivalents placed in the glosses), which can broaden our knowledge on the affluence of lexical resource of Old Polish language. The study of translational practice of a medieval author opens up new perspectives of research, because of varied use of Latin in Polish language. The 16th century print publication sheds some light on the stylistic and linguistic characteristics of the manuscript, indicating constant and variable elements of the language.

Key words: The Story of Alexander the Great, history of Polish language, lexis, synonym, Latin

The Twilight of Structuralism in Linguistics?

This article attempts to offer a brief description of the overall situation in contemporary linguistics in the context of the changes taking place. Specifically, it refers to the ongoing discussions in the areias of various contemporary humanist disciplines on the subject of the achievements of structuralism and is future prospects in studies on language. The main theses considered here are: 1. One should not speak of the decline structuralism without indicating how this term should be understood and defining the scope of the teoretical-methodological principles developed by de various structuralist schools. 2. Taking into account the general principles and methods of the description, as given in the majority of contemporary literature on the subject it may reasonably be supposed that as yet no theoretical-methodological counter-proposal has emerged which, opposing structuralism, would discard al its basic premises while at the same time protecting the autonomy of linguistics as a science. The author endeavours to show that it would be more rational to speak of a successive – and broadly enriched – stage of evolution of the idea of structuralism.

Key words: structuralism, linguistics, methodological principles, evolution of studies on language

About the Captions under Visual Materials from a Media Linguistic Perspective – An Attempt of a Typology Based on Polish and German Daily Newspapers

The captions under visual materials located in the press fit into a category, which, against the background of numerous works devoted to the variant of language used by the press, seems to be almost completely unnoticed by researchers of the language used in media. One can ask oneself at this point the question of whether this constitutes a wilful lack of attention by media linguists convinced of the sterility of captions as a potential area of study or is actually a result of a peculiar oversight. Based on the assumption that captions posted by media broadcasters under the photographs can comprise an interesting field of scientific exploration, an attempt will be made of their systematization. The captions coming from a total of six Polish-German newspapers will serve as the basis for the research material.

Key words: captions, paratext, press, typology

The ancient names of the astrology and the astrologers

The article is trying to analyse in a semantic way the former names of astrology and the star gazers. The material gathered from all available wells of information; lexicographical sources containing the texts from the fourteen century to the eighteen one. It is manifested in a way that the astrological vocabulary of the old Polish differed from the contemporary lexicology. The changes which occurred on this level of language had an additional „character of quantity” – from the ample collection of 18 units were left barely 2 lexems – astrologia and astrolog. Beside the point there was another character – “the quality character” (the semantic one). At the beginning “the investigated terrain” was affiliated with the category of ASTRONOMY. That is why a lot of names of astrology and the “star watchers” swerved back and forth for long at the stitch of two lexical fields similar semantically. Overall changes which took place in the investigated word-group are reflections of moving trends in societal and cultural spheres of the years gone by.

Key words: the changes in meanings, the history of Polish language, nomination, semantics

Celem artykułu jest analiza metafor pojęciowych w obrębie nazw pokarmów w języku angielskim, a w szczególności przybliżenie pozajęzykowych czynników mających wpływ na zmiany semantyczne nazw pokarmów w języku angielskim na przestrzeni lat. Często nazwy te odnoszą się do makrokategorii konceptualnej istota ludzka, zarówno do człowieka, jak i do części jego ciała, seksualności i innych aspektów jego życia. Przyczyny i uwarunkowania tych zmian mają charakter pozajęzykowy. Wydaje się, że przyjęcie perspektywy diachronicznej i synchronicznej, określanej w literaturze przedmiotu jako panchronicznej, pozwoli wskazać, że metaforyczne zmiany semantyczne w obrębie kategorii konceptualnej pokarmy nie są przypadkowe, ale możemy mówić o pewnych powtarzających się schematach, w których kluczową rolę odegrały domeny konceptualne, takie jak [smak], [kształt], [wielkość], [zapach] lub [konsystencja]. Są one, wraz z ich komponentami, odzwierciedleniem charakterystycznych cech poszczególnych produktów spożywczych i pokarmów, które możemy uważać za podstawę pozajęzykowych uwarunkowań stojących za metaforycznymi zmianami semantycznymi. Przeprowadzona analiza opiera się na opracowanym przez Kleparskiego modelu, który wprowadzono w celu zbadania zmian znaczeniowych, jakim podlegają wyrazy, w tym wypadku odnoszące się do nazw pokarmów, na przestrzeni czasu w języku angielskim – jego społecznych i geograficznych wariantach.

Quantifying expressions and negation in the Biblical Hebrew

The article discusses Biblical Hebrew realizations of classical quantifiers, general and existential ones, both in assertive sentences and in combination with negation. Particular attention is paid to various quantifying expressions concerning the man and time, whose interpretation depends on a given field of interpretation. The problem of formula emphasizing and category illogicality of the expression ‘everything apart from’ has been highlighted and the major differences between the realizations of quantifier formulas in classical Hebrew and contemporary Polish have been outlined.

Key words: general quantifier, existential quantifier, negation with a quantifier, field of interpretation, emphasis, idiomaticity of the ethnic language

W ramach tekstu przedstawiono wyniki analizy składniowo-semantycznej średnio-dolno-niemieckiego czasownika blîven, który został zapożyczony do języków nordyckich i którego semantyka oraz status składniowy zarówno w języku wyjściowym, jak i w językach docelowych są sporne. Badanie obejmuje szerszy niż dotychczas materiał językowy z okresu między XIII a XV w., a stanowią go teksty dostępne w ramach anotowanego korpusu Referenzkorpus Mittelniederdeutsch/Niederrheinisch (ReN) i teksty korpusu Diachrony of passive voice in North Germanic (DiaPass). Zawężenie czasowe badanych tekstów pozwoliło stwierdzić, że rozwoju peryfrastycznej strony biernej w języku szwedzkim z bli(va) nie można przypisać wpływom dolnoniemieckim. Tenże wniosek potwierdza sporadyczne użycie blîven w połączeniu z imiesłowem biernym w materiale dolnoniemieckim z równoczesnym wzrostem ogólnej częstotliwości występowania tej konstrukcji w języku szwedzkim w XV w. Wykorzystanie obu korpusów pozwoliło wykluczyć różnice w użyciu czasownika blîven między tekstami dolnoniemieckimi spisanymi na obszarze dolnoniemieckim (ReN) a tekstami dolnoniemieckimi z obszaru skandynawskiego (DiaPass).

Niniejszy artykuł ma na celu ukazanie, w jaki sposób decyzje tłumacza dotyczące doboru leksyki wpływają na modyfikację atmosfery tłumaczonego wiersza w porównaniu z oryginałem. Choć każdy autor w sposób zamierzony konstruuje atmosferę swojego dzieła poprzez wybór środków językowych, pojęcie atmosfery dzieła literackiego nie było dotychczas szczególnie analizowane w literaturze przekładoznawczej. Jedynie Baker wspomina o „czymś ulotnym”, co towarzyszy czytelnikowi podczas lektury i dopiero Joanna Wilk-Racięska podaje wstępną definicję tego terminu. W niniejszym artykule przyjmuje się definicję pojęcia atmosfery dzieła literackiego zaproponowaną przez Wilk-Racięską oraz wskazuje się znaczenie tego pojęcia zarówno dla analizy literackiej, jak i dla badań nad przekładem. Badanie koncentruje się na obrazowaniu poety, rozumianym jako środki i procedury językowe, za pomocą których konstruowane są sceny wyobrażonej rzeczywistości. Obrazowanie to zestawione zostaje z obrazowaniem tłumacza, ze szczególnym uwzględnieniem wyborów leksykalnych. Korpus analizy obejmuje dwa fragmenty wierszy Federica Garcíi Lorki oraz jeden fragment wiersza Julio Cortázara. Wykorzystane narzędzia metodologiczne wywodzą się z poetyki kognitywnej, w szczególności z ujęć Cruse’a, Fauconniera, Fauconniera i Turnera oraz Langackera, która, jak zauważa Tsur w Aspects of cognitive poetics, „oferuje teorie kognitywne systematycznie wyjaśniające strukturę tekstów literackich i ich odbierane efekty”.

W artykule poddano analizie konceptualizację prostoty jako cechy ludzkiej. Wstępne badania korpusowe ujawniły różnice uwarunkowane płcią w postrzeganiu tej cechy. Celem pracy jest rekonstrukcja obrazów kognitywnych prostej kobiety i prostego mężczyzny w języku polskim. Badanie osadzone jest w etnolingwistycznych ramach lubelskiej szkoły Jerzego Bartmińskiego, która rekonstruuje językowy obraz świata na podstawie danych systemowych, ankietowych i tekstowych. Analiza obejmuje leksemy prostota, kobieta i mężczyzna, dane z badań ankietowych oraz materiał pochodzący z dwóch narodowych korpusów językowych. Wyniki wskazują, że obie figury wiązane są z wiejskością, niskim poziomem wykształcenia, pragmatyzmem oraz powierzchowną tandetą. Kluczowa różnica dotyczy oceny moralnej: prosty mężczyzna kojarzony jest z cnotami (uczciwością, szczerością), natomiast prosta kobieta przedstawiana jest głównie poprzez role służebne oraz religijność.

Artykuł przedstawia rekonstrukcję ramy interpretacyjnej choroby we współczesnej pol­szczyźnie z wykorzystaniem koncepcji semantyki ramowej Charlesa Fillmore’a. Analizę oparto przede wszystkim na materiale leksykalnym zaczerpniętym ze słowników i z korpusów języka polskiego. Punktem wyjścia jest opis ram związanych z sytuacją choroby opracowanych dla języka angielski­e­go w projekcie FrameNet. W przeciwieństwie do dominującego w nim ujęcia profesjonalnego rama choroby dla polszczyzny została zrekonstruowana z perspektywy osoby chorej jako podmiotu doświadczającego stanu choroby, podejmującego określone działania i wchodzącego w relacje z innymi ludźmi. Wyróżniono trzy elementy jądrowe (obligatoryjne) ramy: podmiot, stan i bycie w stanie, oraz szereg elementów niejądrowych, określających szczegółowo elementy jądrowe (np. rodzaj podmiotu, lokalizacja, przyczyna czy rodzaj stanu). W strukturze ramy wydzielono także dwie subramy: leczenie i otoczenie, które wprowadzają perspektywę medyczną i społeczną.