„Z Białegostoku do Kiszyniowa”: inskrypcje nagrobne Dubnowa i ich znaczenie dla rosyjskiej historiografii żydowskiej i badań nad cmentarzami - Szpek, Heidi M. (Iudaica Russica, 2024)
W październiku 1892 roku Simon Dubnow, przedstawiciel ruchu Haskali, opublikował na łamach „Woschodu”, liberalnego żydowskiego miesięcznika wydawanego w Odessie, gdzie pełnił funkcję dziennikarza i redaktora literackiego, list otwarty. Adresatami listu byli zarówno maskilim (intelektualiści), jak i mitnagdim (tradycjonaliści) ówczesnej społeczności żydowskiej. Dubnow zaapelował do nich o podjęcie wspólnego wysiłku na rzecz opracowania historii Żydów rosyjskich, uznając ją za odrębną i wartościową dziedzinę badań, niezależną od ogólnej historii światowego żydostwa. Odpowiedzi na list Dubnowa, stanowiące świadectwo procesu kształtowania się nowej historiografii, zostały zgromadzone w archiwum „The Simon Dubnow Papers, 1632–1938”, będącym częścią cyfrowych zbiorów Edward Blank YIVO Vilna Online Collections. W ramach zespołu akt 87 odnaleziono niedawno dziesięć teczek zawierających korespondencję z żydowskich ośrodków miejskich, rozciągających się na obszarze od Białegostoku po Kiszyniów. Teczki te dokumentują reakcje społeczności z Białegostoku, Homla, Lipowca, Lublina, Łucka, Międzyboża, Mohylewa Podolskiego, Ostroga i Stepana oraz Kiszyniowa. Niniejszy artykuł analizuje inskrypcje zawarte w tych listach, koncentrując się na odpowiedzi na następujące pytania badawcze: Jakie kryteria kierowały osobami dokonującymi transkrypcji epitafiów dla Dubnowa przy wyborze konkretnych inskrypcji? Jaką wartość dla żydowskiej historiografii, zarówno ówczesnej, jak i współczesnej, posiadają te dokumenty nagrobne?