Utrata wiary w Boga (sekularyzacja i deteizacja świadomości) oraz radykalizm polityczny w Rosji na początku XX wieku - Zubow, Andriej (Przegląd Rusycystyczny, 2006)
UTRATA WIARY W BOGA (SEKULARYZACJA I DETEIZACJA ŚWIADOMOŚCI) ORAZ RADYKALIZM POLITYCZNY W ROSJI NA POCZĄTKU XX WIEKU Streszczenie Proces ten dokonuje się na przestrzeni XVIII i XIX stulecia. Coraz bardziej słabnie aktywność religijna cerkwi wśród ludu, upada autorytet duchowieństwa. Powstają dwie obce wobec siebie subkultury: wykształcona w duchu kultury zachodniej elita kulturalna oraz odcięty od osiągnięć intelektualnych i coraz bardziej zacofany duchowo lud. Lud ten stał się łatwą zdobyczą wulgarnego populizmu agitacji rewolucyjnej, warunkując zwycięstwo bolszewików. Pozytywnym efektem tej tragedii okazał się jednak zanik antagonistycznych subkultur i szansa na odrodzenie religijne Rosji postkomunistycznej. THE LOSS OF THE FAITH IN GOD (SECULARIZATION AND DETEISATION OF THE CONSCIOUSNESS) AND POLITICAL RADICALISM IN RUSSIA AT THE BEGINNING OF THE 20TH CENTURY Summary This process covers the 18th and 19th centuries. Religious activity of the Orthodox Church is gradually getting weak. The collapse of previously recognized authority of clergy is observed. Two hostile towards one another subcultures sprang up: the educated in a spirit of Western culture elite, and cut off from intellectual achievements and spiritually benighted people. Those people gave in to the pressure from populist agitation and paved the way for Bolsheviks’ victory. A positive side of that tragedy was disappearance of the antagonistic subcultures and a chance of religious revival of postcommunistic Russia.