Cystersi na terenach, gdzie „bez rolników ziemia leżała lesista”. Uwagi o działalności zakonu na tzw. Pograniczach w Czechach, na Węgrzech i w Polsce (XII—XIII wiek)* - Rajman, Jerzy (Średniowiecze Polskie i Powszechne, 2016)
Autor podejmuje zagadnienie relacji opactw cysterskich z pograniczem rozumianym jako ziemie położone wzdłuż granicy, na pograniczu różnych sfer osadniczych, np. ziem osiadłych i nieosiadłych, czy w pobliżu granic państwowych. Ponadto stara się odpowiedzieć na pytanie o silny nacisk na misję cywilizacyjną obecny w wierszu mnicha z Lubiąża. Omawiając proces fundacyjny zakonu cystersów na Węgrzech, w Czechach i w Polsce, autor dochodzi do wniosku, że istnieje spora ilość informacji na temat procesu pozyskiwania przez cystersów niezasiedlonych ziem. Wymienia następujące opactwa uważane za wyjątkowe centra ekspansji: Heiligenkreuz, Zirc, Szentgotthárd, Cârţa (Kerc), Spišský Štiavnik (Savnik), Plasy, Pomuk, Osek, Nížkov, Žďár, Vyšši Brod, Zlata Koruna, Velehrad, Vizovice, Lubiąż, Wąchock, Henryków, Kamieniec Ząbkowicki, Rudy, Doberlug, Zemsko, Ludźmierz. Ponadto podkreśla znaczenie lasów wśród wszystkich ziem nadanych Zakonowi. Las, jako miejsce odosobnienia i dzikości, odgrywa ważną rolę w cysterskich ideałach, jednak istnieją liczne przykłady energicznej kolonizacji lasów przez zakon. Jak zauważa autor, fakt, że opactwo w Lubiążu otrzymało i zaakceptowało rozległe obszary leśne w sześciu różnych lokalizacjach (łącznie siedem tysięcy lenn), nie był podyktowany koniecznością zapewnienia przetrwania opactwa. Wręcz przeciwnie, powodem była chęć dalszej ekspansji i budowy nowych klasztorów. Sukcesy te z kolei pomagały budować mit o znaczącej roli cystersów jako kolonizatorów pogranicza. W przypadku Lubiąża mit ten był dodatkowo wzmacniany przez istnienie słynnych opactw cysterskich założonych w XIII wieku.