Od dirhemów do fenigów. Reorientacja bałtyckiego systemu handlowego na przełomie X i XI wieku - Adamczyk, Dariusz (Średniowiecze Polskie i Powszechne, 2007)
Na podstawie analizy skarbów znalezionych w regionie Morza Bałtyckiego autor niniejszego artykułu przedstawia proces spadku napływu arabskich dirhamów i ich zastąpienia przez monety zachodnioeuropejskie, głównie niemieckie i angielskie, na przełomie X i XI wieku. Srebrne monety arabskie, tzw. dirhemy, dominowały od około 800 r. do drugiej połowy X w. w skarbcach znalezionych w Europie Wschodniej (Rosja, Skandynawia, południowe wybrzeża Morza Bałtyckiego i obszar Polski). Sytuacja ta zaczęła się zmieniać od lat sześćdziesiątych X w., kiedy to w Niemczech rozpoczęto bicie fenigów i nastąpił napływ angielskich monet na mniejszą skalę. Proces zastępowania dirhamów zachodnim metalem był związany z trzema wydarzeniami: pierwszym było otwarcie kopalni w Harzu przez Ottona I w 968 roku i rosnący popyt na towary z regionu bałtyckiego w Niemczech (futra, wosk, miód); drugim – grabieżczymi najazdami Skandynawów na Anglię i gromadzeniem tam danin; trzecim – spadkiem napływu dirhamów do Europy, co było związane z wyczerpaniem się złóż srebra w Azji Środkowej i kryzysem politycznym w kraju Samanidów, nękanym najazdami nomadów.