Wyniki wyszukiwania

Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Penitencjaria Apostolska — (nie)nowy obszar badań. Na marginesie ostatnich edycji źródłowych

Monika Saczyńska

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2016 | Abstrakt | s. 263-286

Artykuł koncentruje się na analizie procesu instalacji władzy książęcej w przestrzeni miejskiej Lwowa w drugiej połowie XIV wieku. Bada sposoby symbolicznego i instytucjonalnego zaznaczania obecności władzy zwierzchniej w mieście w kontekście integracji Rusi Czerwonej z Królestwem Polskim po 1349 roku. Szczególną uwagę poświęcono badaniu roli zamku, jako miejsca fizycznego i symbolicznego zakorzenienia nowej władzy, a także relacji między administracją królewską a społecznością miejską. Artykuł przedstawia proces przejmowania przestrzeni Lwowa przez przedstawicieli monarchy, ze szczególnym uwzględnieniem kancelarii królewskiej, sądownictwa, systemu podatkowego oraz urzędów. Podkreślona zostaje rola fundacji kościelnych, w szczególności klasztoru dominikanów i katedry łacińskiej, jako instrumentów władzy symbolicznej i narzędzi wpływu kulturowego. Autor analizuje też, jak władza królewska adaptowała się do zastanych struktur lokalnych i w jaki sposób lokalne elity były integrowane w system administracyjny i społeczny. Przedstawiono również napięcia, jakie pojawiały się na styku nowych i starych porządków, a także mechanizmy ich łagodzenia. Artykuł stanowi ważny głos w dyskusji nad metodami sprawowania władzy w średniowiecznych miastach na pograniczu kultur i tradycji politycznych, podkreślając znaczenie przestrzeni miejskiej jako areny rywalizacji i kompromisu pomiędzy centrum a peryferią.

2016-12-31



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Володислав Опольський в оцінці М. Грушевського [Władysław Opolczyk w ocenie M. Hruszewskiego]

Marta Żuk

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2011 | Abstrakt | s. 54-65

W artykule autorka poddaje analizie ocenę Michajły Hruszewskiego dotyczącą osoby księcia Władysława Opolczyka, uważanego w historiografii ukraińskiej za ostatniego samodzielnego władcę księstwa halickiego przed ostatecznym włączeniem tych terytoriów do Królestwa Polskiego. Czyni to na kanwie dziejów politycznych Europy Środkowo‑Wschodniej, a szczególnie stosunków polsko‑węgierskich. Konfrontując wizję polskich i ukraińskich historyków, analizując dokumenty książęce, przedstawia nie tylko ocenę panowania i historycznej roli księcia opolskiego na Rusi Czerwonej w latach 1372—1379, jaką wypracował klasyk historiografii ukraińskiej M. Hruszewski, ale prezentuje także własne stanowisko w tej kwestii.

2011-12-31



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Nowe źródła do kwestii datacji objęcia rządów na Rusi przez Władysława Opolczyka

Jan Tęgowski

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2009 | Abstrakt | s. 127-137

Jak dotąd w historiografii twierdzi się, że Władysław Opolczyk przejął władzę na Rusi Czerwonej w 1372 roku. Źródła te pochodzą z dokumentu opublikowanego przez Ludwika Węgierskiego, króla Węgier i Polski, w Bratysławie 10 października 1372 roku, w którym władca przywrócił stanowisko gubernatora w Królestwie Ruskim księciu opolskiemu. J. Krochmal jako jedyny przesunął początek jego panowania na Rusi na koniec 1371 roku, opierając się na dokumencie księcia wydanym w Przemyślu 7 grudnia 1371 roku. Wątpliwości co do samej hipotezy wyraził S.A. Sroka, który uznał dokument znany jedynie w formie kopii za błąd kopiarki. Kolejnym badaczem, który poruszył kwestię przesunięcia daty rozpoczęcia panowania Władysława Opolczyka na Rusi, był Jerzy Horwat. Publikując dokument Witka z Groszowic, starosty opolskiego, z 19 maja 1371 roku, zwrócił uwagę na tytuły księcia opolskiego, w których pojawiła się nazwa dominus Russiae. Autor dodał jeszcze jedno źródło, tj. oryginalny list Władysława Opolczyka, opublikowany we Lwowie 7 listopada 1371 roku, w którym tytułował się dux Oppoliensis, Welunensis et dominus Russiae. Te trzy dokumenty razem rozstrzygają powyższą kwestię, dowodząc, że Ruś Czerwona została przekazana Władysławowi Opolczykowi 19 maja 1371 roku, co sformalizowano dopiero w 1372 roku, gdy król opublikował omawiany dokument. Dotychczas akt przekazania Rusi Władysławowi Opolczykowi był postrzegany przede wszystkim jako forma nagrody po utracie przez niego stanowiska palatyna na Węgrzech. Autor artykułu twierdzi, że powodem była próba ochrony rosyjskich terytoriów przed Łotyszami. Powiązuje to z zajęciem przez Kiejstuta i Lubarta ziem w Włodzimierzu wkrótce po śmierci Kazimierza Wielkiego późną jesienią 1370 roku.

2009-12-31



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Rutheni, Armeni, Iudei w średniowiecznych aktach lwowskiego konsystorza. Przyczynek do badań nad wieloetnicznym społeczeństwem Rusi Czerwonej

Renata Trawka

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2024 | Abstrakt | s. 83-124

W artykule omówiono zespół zapisek pochodzących z najstarszej zachowanej lwowskiej księgi konsystorskiej z końca XV wieku, w których – w różnych rolach – występują Rusini, Ormianie oraz Żydzi. Jedynie Żydzi, chociaż nie we wszystkich zapiskach, pojawiają się z jednoznacznie identyfikującym ich predykatem – perfidus. Rozpoznanie konfesji Rusinów i Ormian nie zawsze jest tak oczywiste. Niewielka liczba wzmianek z udziałem niekatolickich Rusinów i Ormian oraz nie-chrześcijan (stanowią one zaledwie ułamek procenta wszystkich 4920 wpisów) nie może dziwić: wynika po części z właściwości samego sądu oficjała, a po części z realiów społecznych i prawnych epoki. Mimo to analizowane mikrohistorie pozwalają uzupełnić znany z innych przekazów obraz wieloetnicznego i wielokulturowego społeczeństwa metropolii lwowskiej. Znaleźć w nich można i echo sporów o dziesięciny z nowo zakładanych ról, do płacenia których zmuszano prawosławnych, i potwierdzenie praktyki rebaptyzacji podczas nie zawsze dobrowolnej konwersji, i egzemplifikację nieufności katolików do ortodoksyjnych Rusinów, których świadectwo kwestionowano ze względu na ich „schizmatyckość” oraz wynikającą z niej rzekomą niechęć do łacińskiego kleryka. Treść niektórych zapisek potwierdza, że religię Ormian uważano za heretycką i pogańską: o swoje dziecko walczy z ormiańskim neofitą
jego „pogańska małżonka”, w innej sprawie Ormianin pozywa duchownego łacińskiego o nazwanie go złodziejem, łotrem, oszustem i „heretykiem”. Swój finał w sądzie oficjała znajdowały też spory Żydów z chrześcijanami o niespłacone długi czy zagrabione mienie. Do wyjątków należał pozew kleryka złożony przeciw starozakonnemu w sprawie o napad i pobicie. Powód domagał się nie tylko pieniężnego zadośćuczynienia, ale także ogłoszenia Żyda „ekskomunikowanym”. Sporadycznie tylko zawierano przed oficjałem zobowiązania finansowe. Innowiercy stawali w konsystorzu nie tylko jako powodowie, domagający się sprawiedliwości i wierzący zarazem w skuteczność wyroku wydanego przez sąd arcybiskupa, lecz również jako pozwani. Akta konsystorskie pokazują, że oficjałowie lwowscy starali się w takich przypadkach procedować zgodnie z prawem kanonicznym. Nie wahali się przy tym wzywać z urzędu do swojego sądu Rusinów i Żydów w przypadku naruszeń prawa i ładu moralnego.

2024-12-30



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Elity osad prawa wołoskiego na Rusi Czerwonej. Przemiany i trwanie (na przykładzie wsi Lubycza w województwie bełskim od XV do połowy XIX wieku)

Grzegorz Jawor

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2011 | Abstrakt | s. 227-239

Artykuł przedstawia historię społeczności chłopskiej zamieszkującej Lubyczę w dawnej polskiej ziemi bełskiej, na obszarze szeroko rozumianej granicy polsko-rosyjskiej, w okresie od XV do XIX wieku. Z rozważań wynika, że w niektórych sytuacjach poszczególne społeczności chłopskie, a dokładniej ich elity, zdołały zachować przywileje sięgające czasów średniowiecza, w tym wolność gospodarczą i prawną, wynikającą z osadnictwa na zasadach prawa wołoskiego, pomimo presji z zewnątrz i trendów gospodarczo-społecznych dominujących w okresie staropolskim. Kolejne badania powinny skupiać się nie tylko na określeniu skali samego zjawiska, ale także na wskazaniu obszarów, na których takie sytuacje jak w Lubyczy zdarzają się częściej. Obecnie można jedynie przypuszczać, że ich istnienie mogło wynikać z położenia takich osad wiejskich na granicach rozumianych nie tylko w sensie etnicznym, ale także cywilizacyjnym. Nie wiadomo również, czy to „doświadczenie” z czasów średniowiecza dotyczyło wyłącznie ziem królewskich, czy też innych kategorii posiadłości.

2011-12-31