Problem twórczego odbioru literatury w szkole współczesnej - Książek-Szczepanikowa, Aniela (Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego, 1995)
Rozważany w artykule problem dotyczy twórczego odbioru literatury, wychodząc od założeń programowych. Koncepcja „edukacji dla kultury”, wpisana w program nauczania języka polskiego, realizowana jest poprzez aktywne postawy uczniów i nauczycieli. Przedstawiając zwięźle koncepcję „postawy” i odwołując się do podejścia czołowych pedagogów XX wieku, autor opowiada się za „postawą twórczą” wobec literatury (kreatywnością). W praktyce dydaktycznej nadal preferuje się „wiedzę o literaturze” zamiast „odbioru literatury”, który niesie w sobie świadomość literacką. Stan ten wydaje się być zakorzeniony w epoce minionej, która programowała odbiór dzieł literackich w sposób zunifikowany, oraz w audiowizualnym kontekście współczesnej kultury. Dawne przyzwyczajenia i nowe, podporządkowujące warunki powodują pasywne postawy zarówno uczniów, jak i nauczycieli. Uczeń niechętnie sięga po utwór literacki, oczekując gotowej wiedzy, zaś nauczyciel chętnie korzysta z opracowań, uznając je za bardziej użyteczne niż własna aktywna prezentacja tematu lekcji. W szkole podstawowej i średniej, poprzez edukację dla kultury, stymuluje się rozwój ucznia poprzez percepcję. Celom tym powinny służyć zarówno literatura dydaktyczna, jak i różnego rodzaju podręczniki metodyczne. Przyszłość tego typu publikacji zależy od skuteczności inspiracji, a nie od instruktażu i „karmienia” gotowymi wzorcami. Powinny one wspierać „aktywne postawy” ucznia i nauczyciela, realizując funkcje motywacyjne, inspirujące, twórcze, integracyjne i krytyczne. Nasilenie technicznej stymulacji audiowizualnej we współczesnej kulturze wymusza konieczność rewizji postaw dydaktycznych zarówno w nauczaniu języka, jak i literatury. Racjonalne uzasadnienie tej konieczności stanowi zmiana pozycji literatury we współczesnym świecie, o czym świadczą badania z zakresu socjologii kultury, antropologii oraz psychologii wychowawczej.