O badaniu językowego świata wartości uczniów kończących szkołę podstawową - Jedliński, Ryszard (Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego, 1999)
Autor artykułu przyjmuje założenie, że poznanie niektórych cech języka wartości absolwentów szkół średnich ma istotne znaczenie dydaktyczne, ponieważ, zgodnie z wskazaniami lingwistyki humanistycznej, wzbogaca naszą wiedzę o uczniu jako człowieku, umożliwia udzielenie mu wsparcia w rozpoznawaniu i hierarchizacji wartości oraz podejmowaniu decyzji w różnych sytuacjach życiowych, co w efekcie prowadzi do zwiększenia jego świadomości językowej. Zakrojone na szeroką skalę badania eksperymentalne pozwoliły autorowi ustalić hierarchię wartości akceptowanych przez młodzież oraz określić sposoby konceptualizacji poszczególnych wartości. Autor proponuje rozpatrywanie problemu podejmowania decyzji w ujęciu kognitywnym, ponieważ w definicjach uczniów ujawnia się najczęściej wielokategorialna interpretacja wyrazów wyrażających wartości. Wskazuje również na potrzebę wykorzystania szczegółowej analizy językowej wypowiedzi uczniów, wzorowanej na badaniach J. L. Austina i J. H. Searle’a, umożliwiającej ujawnienie rzeczywistego stanu kompetencji językowej i komunikacyjnej młodzieży. Przedstawione problemy badawcze pociągają za sobą konsekwencje dydaktyczne, które ujawniają się w potrzebie odpowiedniego (opartego na rzeczywistości) planowania i skutecznej realizacji wpływów edukacyjnych (w sensie nauczania) i wychowawczych (w sensie kształtowania wartości) zarówno w szkole, jak i poza nią. Artykuł wyraźnie ukazuje, że wyniki diagnozy dydaktycznej powinny być wykorzystane nie tylko w procesie kształcenia językowego młodzieży, ale również w jej edukacji literacko-kulturowej.