Wyniki wyszukiwania

Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

O rozważaniach Haliny Wiśniewskiej na temat edukacji polonistycznej w szkole

Marta Kubarek

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2017 | Abstrakt | s. 303-308

Celem artykułu recenzyjnego jest przedstawienie i omówienie pracy H. Wiśniewskiej Wokół edukacji polonistycznej w szkole. Teoria i praktyka, pod redakcją M. Karwatowskiej i L. Tymiakina. Prezentacja układu tomu oraz zakresu omawianych treści stała się podstawą do wyodrębnienia obszarów, które uzupełniają i porządkują aktualny stan badań związanych z szeroko rozumianą edukacją, edukacją językową oraz kompetencją językową uczniów. Zarys poruszanych przez autorkę zagadnień pozwala również dostrzec, że edukacja polonistyczna ma charakter interdyscyplinarny zarówno w wymiarze językoznawczym, jak i kulturowym.

2017-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Szkoła otwarta na dialog kultur. Przykład twórczości Isaaca Bashevisa Singera

Sylwia Kuraś

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2007 | Abstrakt | s. 53-67

Autorka artykułu porusza problem wielokulturowości i jej związku z edukacją. Edukacja polonistyczna powinna kształtować szacunek dla ludzi o odmiennym pochodzeniu i tradycjach.
Proponuje rozwijanie postawy otwartości i tolerancji poprzez literaturę. Opowiada się za rozpoczęciem rozważań na temat „inności” i „odmienności” od powieści Isaaca Bashevisa Singera. Zwraca uwagę na obecność problematyki żydowskiej w wybranych programach nauczania języka polskiego oraz na szeroki wachlarz możliwości, jakie daje ona nauczycielowi.
Rozważania nad dialogiem dwóch wielkich kultur stanowią zamknięcie koncepcji autorki dotyczącej omawiania twórczości Singera na lekcjach języka polskiego.

2007-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Wokół szkolnej edukacji regionalnej - próba porządkowania pojęć 

Maria Buszman-Szklarska

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2004 | Abstrakt | s. 88-101

Zagadnienia szeroko pojętego regionalizmu budzą duże zainteresowanie i są podejmowane przez specjalnie powołane towarzystwa i środowiska naukowe. W literaturze bezpośrednio dotyczącej edukacji regionalnej można znaleźć opracowania dotyczące metod wykorzystywanych w nauczaniu regionalnym oraz tematów podejmowanych na lekcjach literatury regionalnej.
Aby jednak regionalizm nie stał się jedynie przelotną modą, konieczna jest głęboka refleksja nad pojęciami związanymi z edukacją regionalną, takimi jak „region” czy „regionalizm”, a także nad szerokim spektrum zagadnień związanych z dziedzictwem kulturowym i tożsamością regionalną.
Potrzebne jest również holistyczne podejście do zagadnienia regionu w procesie edukacji. Należy uwzględnić wszystkie wzajemnie powiązane aspekty: geograficzne, historyczne, ekonomiczne, społeczne i kulturowe.
W kontekście edukacyjnym należy pamiętać, że edukacja regionalna nie powinna mieć charakteru okazjonalnego, lecz stanowić przemyślany i kompleksowy proces. Proces ten powinien rozwijać u uczniów poczucie tożsamości regionalnej, poszerzać ich wiedzę o dziedzictwie kulturowym oraz inspirować do działania na rzecz regionu. W toku nauczania należy także odpowiednio dobierać zagadnienia związane z regionem, ojczyzną i Europą.

2004-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

O możliwościach wprowadzania elementów edukacji regionalnej na lekcjach języka polskiego

Ewa Jakubiak

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2012 | Abstrakt | s. 52-61

Edukacja polonistyczna realizuje wiele celów, m.in. naukę umiejętności interpretacji porównawczej, rozpoznawania środków wyrazu artystycznego, dostrzegania cech charakterystycznych dla danej epoki literackiej, rozumienia różnic językowych w dawnych tekstach oraz porównywania funkcjonowania tych samych motywów w różnych dziełach literackich.
Wprowadzenie treści regionalnych na lekcjach języka polskiego daje możliwość realizacji wspomnianych założeń podstawy programowej, poszerzając jednocześnie wiedzę uczniów o kulturze danego regionu i skuteczniej ich motywując.
Na podstawie analizy porównawczej i interpretacji Hymnu Juliusza Słowackiego oraz Hymnu pisanego w lasach macedońskich o wschodzie słońca autorstwa Augustyna Świdra — poety śląskiego — można ukazać związki między wielką literaturą polską a literaturą regionalną.
Oba teksty wykazują wiele cech wspólnych — podobieństwa widoczne są m.in. w sposobie ukazania i kreacji podmiotu lirycznego, sytuacji lirycznej, a także w czynnikach biograficznych stanowiących genezę utworów. Różnice dotyczą przede wszystkim kształtu stylistycznego i realizacji konwencji gatunkowej, co sprawia, że analiza tych tekstów ma nie tylko walor poznawczy, ale i wychowawczy.
Poezja regionalna stanowi wartościowy materiał dydaktyczny, ponieważ podlega tym samym prawidłowościom i tendencjom, co wielka literatura polska.

2012-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Miejsce postpamięci w edukacji międzykulturowej

Małgorzata Wójcik-Dudek

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2018 | Abstrakt | s. 321-334

Artykuł stanowi próbę opisu książki Lekcja (nie)obecności. Dziedzictwo polsko-żydowskie w edukacji polonistycznej autorstwa Agnieszki Kani. Publikacja podejmuje temat miejsca problematyki związanej z Holokaustem na lekcjach języka polskiego oraz sposobów nauczania o przeszłości.
Badaczka proponuje, aby szkolny dyskurs dotyczący postpamięci uwzględniał nie tylko wrażliwość współczesnego ucznia, lecz przede wszystkim wykorzystywał narracje postpamięciowe do opisu zjawisk, które wymagają dziś refleksji i zrozumienia.
Dzięki takiemu podejściu szkoła zyskuje szansę na stworzenie warunków do autentycznego dialogu z przeszłością, a w konsekwencji — do pogłębionej refleksji nad współczesnym światem. Edukacja o Holokauście, jeśli realizowana jest w tym duchu, staje się jednym z fundamentów edukacji międzykulturowej.

2018-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Polonistyczne studia nauczycielskie z przyszłością

Anna Janus-Sitarz , Maria Kwiatkowska-Ratajczak , Grażyna B. Tomaszewska , Magdalena Trysińska , Bernadeta Niesporek-Szamburska , Krzysztof Biedrzycki

Język: PL | Data publikacji: 29-12-2023 | Abstrakt | s. 1-46

Na opracowanie składają się teksty sześciorga autorów. Dotyczy ono różnorodnych wymiarów nowej wizji polonistycznych studiów nauczycielskich, kwestie te zostały wypracowane podczas Konferencji Programowej „Ku Nowej Polonistyce” (Katowice, 17–18.04.2023). Wypowiedzi oscylują wokół diagnozy potrzeb i próby określenia wyznaczników dobrych studiów polonistycznych. Autorzy podkreślają, że dydaktyka polonistyczna ma od lat charakter interdyscyplinarny, to subdyscyplina istniejąca „pomiędzy” (literaturoznawstwem i językoznawstwem, pedagogiką i psychologią, filozofią i socjologią, uniwersytetem i szkołą, teorią i praktyką). Wskazują także na zależności między praktykowaniem różnych form aktywności interpretacyjnej a nadziejami na podniesienie poziomu edukacji polonistycznej, dowodzą jednocześnie, że reguły instytucjonalnej ewaluacji takie nadzieje odbierają. Badacze formułują tezy dotyczące kompetencji i umiejętności, jakie winien mieć polonista czasów kryzysów, i podkreślają wielką wagę badań edukacyjnych współcześnie, gdy przed dydaktyką języka polskiego stają nowe wyzwania cywilizacyjne.

2023-12-29



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Edukacja przez słowo - obraz - dźwięk. Red. Justyna Hanna Budzik, Ilona Copik, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2015

Diana Jagodzińska

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2016 | Abstrakt | s. 185-191

Edukacja przez słowo - obraz - dźwięk. Red. Justyna Hanna Budzik, Ilona Copik, Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, 2015

2016-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Polski system kształcenia nauczycieli – historia i współczesność

Małgorzata Latoch-Zielińska

Język: PL | Data publikacji: 25-08-2023 | Abstrakt | s. 1-16

W artykule omówiono najważniejsze etapy formowania się współczesnego polskiego systemu kształcenia nauczycieli. Analiza sięga wczesnych lat osiemdziesiątych, kiedy to uchwalono ustawę Karta Nauczyciela określającą wymagania wobec osoby wykonującej zawód nauczyciela. Przepisy tej ustawy obowiązują do dziś. Następnie przywołano kolejne akty prawne i opisano ich praktyczne wdrożenia na przykładzie programów studiów z przygotowaniem pedagogicznym. Dokonano porównania różnych rozwiązań wynikających z uwarunkowań prawnych, ze standardów kształcenia nauczycieli i z programów kształcenia realizowanych na Uniwersytecie Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Omówione przykłady ukazują system przygotowania do wykonywania zawodu nauczyciela w Polsce. W podsumowaniu wskazano zalety i mankamenty przedstawionych rozwiązań.

2023-08-25



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Siedem zegarków kopidoła Joachima Rybki — pisarski rachunek sumienia na lekcjach języka polskiego w liceum

Lucyna Sadzikowska

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2016 | Abstrakt | s. 79-100

Powieść Siedem zegarków kopidoła Joachima Rybki Gustawa Morcinka stanowi dla autora swoisty literacki rachunek sumienia. W praktyce szkolnej może być również postrzegana jako droga do lepszego poznania i zrozumienia przez ucznia otaczającej go rzeczywistości. Refleksja nad tekstem śląskiego pisarza może stać się doskonałym środkiem uświadamiania uczniom uniwersalnego charakteru niektórych problemów i wartości. W szafie Joachima Rybki zegary odmierzają czas, stanowiąc pretekst do podróży w przeszłość oraz wspomnień o przygodach i postaciach obdarzonych życiową mądrością. Śląski kopidoł to człowiek zdystansowany i niezwykle szczery. Jego długie i dobrze przeżyte życie daje mu prawo i przywilej do takiej postawy. Widzi rzeczy, których inni nie chcą dostrzegać.

2016-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

O nowej koncepcji kształcenia języka polskiego

Bernadeta Niesporek-Szamburska

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2017 | Abstrakt | s. 295-302

Recenzja przedstawia monografię autorstwa Marty Szymańskiej pt. Między dydaktyką języka a edukacją językową. Koncepcje edukacji językowej na przełomie XX i XXI wieku. Autorka monografii prezentuje rozwój koncepcji w zakresie nauczania języka polskiego, by ostatecznie przedstawić własny paradygmat. W nowej koncepcji Szymańska nie odrzuca dorobku poprzedników, lecz kreśli nowatorską, antropocentryczną propozycję, łączącą wybrane elementy wcześniejszych ujęć oraz składniki zaczerpnięte z innych dyscyplin.

2017-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Dziecko romskie — członek społeczeństwa, uczeń, obywatel. Mniejszości etniczne w prawie i badaniach ankietowych

Diana Jagodzińska , Monika Pakura

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2016 | Abstrakt | s. 61-78

Artykuł dotyczy normatywnych podstaw oraz społecznych stereotypów związanych z edukacją wielokulturową. Autorzy analizują akty prawne dotyczące mniejszości romskiej i konfrontują postulowany stan rzeczy z rzeczywistymi zachowaniami uczniów w szkole, badanymi za pomocą ankiet. Wyniki prowadzą do przedstawienia uwarunkowań edukacyjnych w szkole dwukulturowej oraz odpowiedzi na pytanie, czy pełna tolerancja wobec mniejszości etnicznych jest możliwa wśród polskich dzieci. W końcowej części artykułu zaproponowano rozwiązania do wdrożenia w szkołach, mające na celu poprawę warunków edukacyjnych Romów oraz ich wizerunku w społeczeństwie.

2016-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

W stronę postinteligencji, czyli praktyki poznawcze posthumanistycznej pedagogiki postpiśmiennej

Maciej Michalski

Język: PL | Data publikacji: 14-11-2024 | Abstrakt | s. 1-29

W artykule zaproponowano zmiany współczesnych pedagogicznych praktyk poznawczych, niezbędne ze względu na potrzeby współczesności oraz skuteczne wprowadzanie reform w dydaktyce przedmiotowej. Źródłem inspiracji dla przedstawionej w tekście propozycji są posthumanistyka oraz analiza kondycji postpiśmiennej. Ta pierwsza skłania do położenia większego nacisku na między innymi: praktykowanie wiedzy, partycypację i zaangażowanie oraz rozwijanie sposobów myślenia pomagających przeciwdziałać kryzysowi środowiskowemu, jak na przykład myślenie współzależne i perspektywiczne. Kondycja postpiśmienna wymaga zaś zmiany dominanty w edukacji z kultury pisma na audiowizualną, a także między innymi innego pojmowania roli przeżyć i prawdy. Przemiany dokonane zgodnie z refleksją posthumanistyczną i postpiśmienną doprowadzą do wychowania nowego rodzaju absolwenta, wykształconego w kierunku postinteligencji: dysponującego innymi kompetencjami (między innymi rozwiniętą samoświadomością, rezyliencją i myśleniem krytycznym) oraz współtworzącego nową formację społeczną, charakteryzującą się większymi kompetencjami interpersonalnymi, otwartością na zmiany i zdolnością do radzenia sobie z dynamiką współczesnego świata.

2024-11-14



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Edukacja polonistyczna w szkole średniej w latach 1870-1918 : wybrane uwarunkowania. Cz. 1 / Bronisława Kulka. - Częstochowa, 2005 [recenzja]

Ewa Ogłoza

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2007 | Abstrakt | s. 215-219

Edukacja polonistyczna w szkole średniej w latach 1870-1918 : wybrane uwarunkowania. Cz. 1 / Bronisława Kulka. - Częstochowa, 2005 [recenzja]

2007-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Szkoła otwarta (?) na dialog kultur

Sylwia Kuraś

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2016 | Abstrakt | s. 23-38

Autorka porusza istotny temat wychowania młodego pokolenia w duchu tolerancji oraz szacunku dla prawa drugiego człowieka do bycia innym. Wskazuje, w jaki sposób lekcje języka polskiego mogą uczyć dialogu, otwierać młodzież na inne kultury oraz przygotowywać ją do aktywnego i skutecznego funkcjonowania w rzeczywistości wielokulturowej. Jej zdaniem, relacje polsko-żydowskie, odzwierciedlone w twórczości pisarzy polskich, polsko-żydowskich oraz żydowskich, mogą stanowić wartościowy materiał dydaktyczny. Zauważa, że literatura polska nie jest wyłącznie źródłem negatywnych stereotypów – przeciwnie, postaci żydowskie często przedstawiane są w sposób ciepły, sympatyczny i przyjazny. Jednak, jak podkreśla autorka, polska tradycja literacka nie pozwala na pełne zapoznanie się z kulturą żydowską. Dlatego sugeruje włączenie do zajęć z języka polskiego i literatury tekstów takich autorów jak Isaac Bashevis Singer oraz proponuje konkretne rozwiązania dydaktyczne, m.in. pracę z jego tekstami metodą odwróconej klasy.

2016-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Idee i możliwości — literatura kresowa na lekcjach języka polskiego w liceum (na przykładzie fragmentu epopei huculskiej Stanisława Vincenza)

Elżbieta Dutka

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2009 | Abstrakt | s. 38-49

Praca zwraca uwagę na obecność literatury pogranicza w edukacji polonistycznej w szkołach średnich, analizując wybrane podręczniki. Szczególnie podkreślono celowość integrowania tego zagadnienia z edukacją regionalną.
Następnie, poprzez interpretację fragmentu epopei Na wysokiej połoninie Stanisława Vincenza, zaprezentowano idee związane z nurtem pogranicznym oraz wskazano możliwości realizacji różnych celów dydaktycznych.

2009-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Gustawa Morcinka lekcja pisania literackich listów na przykładzie Listów spod morwy… i Listów z mojego Rzymu

Lucyna Sadzikowska

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2017 | Abstrakt | s. 117-134

"Listy spod morwy" oraz "Listy z mojego Rzymu" Gustawa Morcinka stanowią swoisty zapis doświadczeń życiowych pisarza. Cechuje je gatunkowa dwoistość — są zarówno dokumentem, jak i dziełem literackim. Szczególne znaczenie listów śląskiego pisarza wynika z ich terapeutycznego charakteru. Autorka artykułu ukazuje, w jaki sposób listy Morcinka mogą zostać wykorzystane w edukacji szkolnej. Jej zdaniem refleksja nad tymi tekstami może być doskonałą okazją do uświadomienia uczniom uniwersalnego charakteru pewnych problemów i wartości. To ciekawa i pouczająca lektura dla młodzieży szkolnej.

2017-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Problemy wartości i wartościowania na materiale przysłów w szkole ponadpodstawowej

Olga Przybyla

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2007 | Abstrakt | s. 152-166

Artykuł wpisuje się w nurt badań nad zagadnieniami aksjologicznymi w edukacji polonistycznej. Autor przedstawia wyniki analizy poleceń i ćwiczeń zawartych w podręcznikach dla szkół średnich pod kątem wykorzystania materiału paremiologicznego w rozmowach o wartościach i wartościowaniu w języku.
Materiał językowy (przysłowia) ujawnia zestaw cech i właściwości składających się na stereotypowe wyobrażenia zarówno o ludziach i relacjach rodzinnych, jak i stosunkach społecznych oraz wzorcach zachowań. Same przysłowia dowodzą, że rzeczywistość jest nieustannie postrzegana i oceniana w kategoriach dobra i zła.

2007-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Edukacja na rzecz klimatu przez fotografię i słowo. Przypadek „Gazety Strajkowej” #3

Justyna Hanna Budzik , Magdalena Ochwat , Piotr Skubała

Język: PL | Data publikacji: 16-02-2023 | Abstrakt | s. 1-26

W artykule poddano analizie trzeci numer „Gazety Strajkowej”, poświęcony Młodzieżowemu Strajkowi Klimatycznemu (MSK). Publikacja składa się ze zdjęć wykonanych w latach 2019–2021 przez fotografki i fotografów zaangażowanych w tworzenie Archiwum Protestów Publicznych – cyfrowego repozytorium zdjęć dokumentujących odbywające się po 2015 roku w polskiej przestrzeni społecznej protesty. Przedmiotem analizy i interpretacji uczyniono zdjęcia, grafiki z wybranymi hasłami ze strajkowych transparentów oraz różne formy tekstowe – „wstępniak” Filipa Springera, wypowiedzi aktywistek i aktywistów, informacje o stanie planety oraz postulaty MSK. Stwierdzono, że banery i znaki, którymi posługiwali się strajkujący, symbolizują dążenia młodych do natychmiastowego powstrzymania globalnych zmian klimatu oraz wdrożenia rozwiązań zaproponowanych przez środowiska naukowe. W artykule próbowano sprawdzić, czy przykładowe hasła z transparentów odpowiadają twierdzeniom naukowym. Wspomniano również o kluczowych, a ukazanych na zdjęciach emocjach aktywistek i aktywistów oraz o afektywnym oddziaływaniu tych emocji na odbiorcę. W ostatniej części artykułu zapisano pomysły wykorzystania „GS” #3 w humanistycznej edukacji klimatycznej.

2023-02-16



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

O badaniu językowego świata wartości uczniów kończących szkołę podstawową

Ryszard Jedliński

Język: PL | Data publikacji: 31-12-1999 | Abstrakt | s. 81-93

Autor artykułu przyjmuje założenie, że poznanie niektórych cech języka wartości absolwentów szkół średnich ma istotne znaczenie dydaktyczne, ponieważ, zgodnie z wskazaniami lingwistyki humanistycznej, wzbogaca naszą wiedzę o uczniu jako człowieku, umożliwia udzielenie mu wsparcia w rozpoznawaniu i hierarchizacji wartości oraz podejmowaniu decyzji w różnych sytuacjach życiowych, co w efekcie prowadzi do zwiększenia jego świadomości językowej. Zakrojone na szeroką skalę badania eksperymentalne pozwoliły autorowi ustalić hierarchię wartości akceptowanych przez młodzież oraz określić sposoby konceptualizacji poszczególnych wartości. Autor proponuje rozpatrywanie problemu podejmowania decyzji w ujęciu kognitywnym, ponieważ w definicjach uczniów ujawnia się najczęściej wielokategorialna interpretacja wyrazów wyrażających wartości. Wskazuje również na potrzebę wykorzystania szczegółowej analizy językowej wypowiedzi uczniów, wzorowanej na badaniach J. L. Austina i J. H. Searle’a, umożliwiającej ujawnienie rzeczywistego stanu kompetencji językowej i komunikacyjnej młodzieży. Przedstawione problemy badawcze pociągają za sobą konsekwencje dydaktyczne, które ujawniają się w potrzebie odpowiedniego (opartego na rzeczywistości) planowania i skutecznej realizacji wpływów edukacyjnych (w sensie nauczania) i wychowawczych (w sensie kształtowania wartości) zarówno w szkole, jak i poza nią. Artykuł wyraźnie ukazuje, że wyniki diagnozy dydaktycznej powinny być wykorzystane nie tylko w procesie kształcenia językowego młodzieży, ale również w jej edukacji literacko-kulturowej.

1999-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Pamięć Limanowszczyzny. Lekcja dialogu między literaturą międzywojenną a współczesną antropologią polonistyczną

Katarzyna Maria Pławecka

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2018 | Abstrakt | s. 55-78

Celem publikacji Pamięć Limanowszczyzny. Lekcja dialogu literatury międzywojennej ze współczesną antropologią języka polskiego jest zwrócenie szczególnej uwagi na istotną rolę edukacji regionalnej prowadzonej na początku XXI wieku.
Osią rozważań jest temat wskazany w tytule, czyli Limanowszczyzna (rozumiana szerzej jako region sądecki). Odczytanie tego miejsca zaprezentowano z dwóch głównych, wzajemnie uzupełniających się perspektyw: literatury międzywojennej (w tym prozy Władysława Dunarowskiego) oraz współczesnej antropologii.
Na lekcjach języka polskiego zostały one powiązane w przestrzeni aksjologicznej tekstów literackich, kiedy to nauczyciel wspólnie z uczniami otwiera się na dialog między przeszłością (tradycją kulturową regionu) a teraźniejszością – z odniesieniem do przyszłości. Przyjęto założenie, że lektura tekstów kultury i różnorodnych kontekstów ma sens wówczas, gdy prowadzi do lepszego zrozumienia człowieka.
Rozważania wpisują się w nowoczesną koncepcję humanistyki, w której „czytanie miejsca” ma szczególne znaczenie.

2018-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Szkoły szczęśliwe — architektura edukacji

Małgorzata Wójcik-Dudek

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2016 | Abstrakt | s. 11-22

Artykuł jest próbą przedstawienia przestrzeni szkolnej jako swoistego pola agonistycznego, na którym toczy się nie tylko rywalizacja o ucznia, ale równie często walka z uczniem. Na podstawie realizacji motywu szkoły w literaturze dziecięcej i młodzieżowej autor dowodzi, że projekt przestrzeni szkolnej jest skorelowany z obowiązującymi w danej instytucji ideami edukacyjnymi. Demokratyzacja przestrzeni, widoczna w Akademii pana Kleksa czy opowieściach o Pippi, kreowana poprzez oryginalne i niekonwencjonalne działania nauczycieli oraz uczniów, pomaga wychowankom osiągnąć wolność myśli – nadrzędny cel edukacji.

2016-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Koncepcja teoretycznoliteracka w dydaktyce polonistycznej. Historia i współczesność

Barbara Bogołębska

Język: PL | Data publikacji: 31-12-1995 | Abstrakt | s. 29-37

W artykule podjęto próbę opisania koncepcji nauczania teorii literatury, istotnej ze względu na funkcję, jaką ta dziedzina wiedzy literackiej pełni w szkolnym nauczaniu języka polskiego, a szczególnie w analizie tekstu literackiego. Autor przywołuje tradycję szkolnego nauczania poetyki, a następnie przedstawia jej współczesne miejsce w dydaktyce języka polskiego jako dyscypliny pomocniczej. Umieszcza tę koncepcję przedmiotu w kontekście innych ujęć, wskazując także na elementy sprzyjające obecnie edukacji teoretycznoliterackiej (np. zasady nauczania).

1995-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Dydaktyka literatury i nowe media

Krystyna Koziołek

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2009 | Abstrakt | s. 11-19

Nauczanie literatury podlega zmianom nie tylko w zakresie metod dydaktycznych i zestawu tekstów kanonicznych, lecz także staje się częścią rozwoju technologii komunikacyjnych. Autor artykułu zastanawia się nad tym, w jaki sposób zmienia się status lektury szkolnej oraz w jakich sytuacjach nauczyciel korzysta z takich środków, jak np. multimedialne konteksty historyczne, komentarze tekstowe, muzyczne i ikonograficzne, ścieżki dźwiękowe, pliki wideo dostępne online, słowniki, encyklopedie itp.
Autor stawia pytanie, czy owe „edukacyjne maszyny” wspomagające przebieg lekcji rzeczywiście pozwalają nauczycielowi i uczniom zyskać dodatkowy czas na dyskusję i refleksję. Czy jednak nie jest tak, że ekspansji mediów w dydaktyce towarzyszy wstyd i poczucie winy instytucji edukacji literackiej, że nie nadąża za nowoczesnością — podczas gdy sama literatura jawi się dziś jako medium archaiczne, staroświecka maszyna znaczeń, stary model przekazu?

2009-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Edukacja literacka wobec wyzwań współczesności — próba diagnozy i propozycje rozwiązań

Maciej Michalski

Język: PL | Data publikacji: 25-11-2021 | Abstrakt | s. 21-44

W artykule przedstawiono wyzwania, jakie przed edukacją literacką stawiają pandemia oraz współczesne kryzysy (wspólnoty, środowiska i poznania). Należy zmniejszyć narastający rozziew między treściami nauczania a problemami współczesności. Autor proponuje położyć większy nacisk na kształcenie postaw opartych na wrażliwości, zrozumieniu, tolerancji, odporności, aby pomóc uczniom radzić sobie z lękami i kryzysami współczesnego świata. W edukacji literackiej kluczowe jest odejście od ergocentrycznej perspektywy, wprowadzenie większej liczby tekstów nieliterackich oraz nauka interpretacji rozumianej także jako praktyka społeczna.

2021-11-25



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Obraz szkoły w prozie współczesnej na przykładzie Madame Antoniego Libery i Pustej szkoły Bogusławy Latawiec

Agnieszka Roesler

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2007 | Abstrakt | s. 81-89

Głównym założeniem scenariusza lekcji jest zaproponowanie nauczycielowi tematu bliskiego zarówno jemu, jak i uczniom. „Szkoła” stała się przedmiotem analizy przeprowadzonej na podstawie współczesnych tekstów – powieści Madame A. Libery oraz opowiadania Pusta szkoła B. Latawiec.
Kreacja bohaterów, ze szczególnym uwzględnieniem uczniów i nauczycieli, a także obraz budynku szkoły oraz gry intertekstualne, takie jak aluzje i cytaty, przyczyniają się do wielowymiarowego znaczenia „żywego organizmu”, jakim jest szkoła. Dlatego istotnym zadaniem nauczyciela jest wykorzystanie różnorodnych technik dydaktycznych podczas lekcji (np. mapy myśli, karty pracy itp.), aby zwiększyć aktywne uczestnictwo uczniów.
Analizę porównawczą obu tekstów można przeprowadzić na lekcjach języka polskiego w klasach maturalnych realizujących program rozszerzony.

2007-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Współczesność w szkole — wahania, wątpliwości, dylematy

Ewa Paczkowska

Język: PL | Data publikacji: 31-12-1999 | Abstrakt | s. 27-37

Artykuł przedstawia wnioski z ankiety, którą wypełnili nauczyciele języka polskiego szkół średnich w Toruniu. Ankieta dotyczyła problemu dydaktycznego związanego z odbiorem literatury współczesnej. Autor omawia stosunek nauczycieli języka polskiego do „współczesności”, miejsce literatury współczesnej w programie nauczania, wybór lektur oraz odpowiednie metody nauczania literatury współczesnej. Okazuje się, że nauczyciele poloniści na ogół nie doceniają „współczesności” w edukacji literackiej uczniów. Mają jednak ugruntowaną opinię na temat obecności tej literatury w programie nauczania. Uważają, że lista lektur z zakresu literatury współczesnej jest zbyt długa i mało atrakcyjna, co może powodować przeciążenie i znużenie młodzieży nauką literatury. Przede wszystkim nie akceptują zbyt rozbudowanej listy tak zwanej literatury faktu oraz literatury okupacyjnej i wojennej. W ich opinii na liście lektur powinny znaleźć się najważniejsze dzieła najnowszej literatury. Jeszcze jedna kwestia: nauczyciele języka polskiego nie są pewni skuteczności określonych metod nauczania literatury współczesnej. Niemniej jednak zalecają stosowanie metody śledczej, metody problemowo-kontrowersyjnej oraz metody dramy. Doceniają również rolę refleksyjności.

1999-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Prawda i fikcja w Quo vadis Henryka Sienkiewicza

Magdalena Wiśniowska-Kopeć

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2018 | Abstrakt | s. 9-24

Celem artykułu jest ukazanie, czy i w jakim stopniu fikcja literacka zawarta w Quo Vadis Henryka Sienkiewicza zawiera prawdę historyczną. Analiza źródeł historycznych pozwoli m.in. na poznanie kontekstu epoki oraz odrzucenie stereotypów, takich jak postrzeganie Nerona jako jedynego winnego pożaru Rzymu czy rzezi chrześcijan.
Przeprowadzone badania porównawcze – literackie i historyczne – mogą zostać wykorzystane w pracy z uczniami, a wybrane fragmenty tekstów źródłowych mogą być im zaproponowane do samodzielnego opracowania. Uczeń, który wciela się w rolę badacza, z pewnością stanie się aktywnym i empatycznym czytelnikiem Quo Vadis.

2018-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Jana Twardowskiego (o)czarowanie paradoksami. Źródła paradoksów poetyckich — lektura licealisty

Magdalena Ochwat

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2015 | Abstrakt | s. 19-39

Wszechobecność sprzeczności i paradoksów w poezji Twardowskiego zainspirowała mnie do umiejscowienia tej kapłańskiej twórczości w sieci odniesień i inspiracji filozoficznych, literackich oraz teologicznych – w kontekście edukacji szkolnej. A ściślej – w kontekście intelektualnej podróży ucznia w poszukiwaniu źródła lub źródeł paradoksów obecnych w utworach poety.
Pomysł na cykl lekcji dla szkół ponadpodstawowych zatytułowany Źródła poetyckich paradoksów księdza Jana Twardowskiego nie ma stanowić jedynie instrukcji analizy i interpretacji jego poezji, lecz ma ukazać, jak paradoks i sama poezja są – w szerszym sensie – osadzone w kulturze.
Artykuł pokazuje, że atrakcyjne dla uczniów szkół średnich może się okazać wskazanie kierunków fascynacji poety paradoksem, poszukiwanie jego źródeł, sięganie nie tylko do doświadczenia literackiego Twardowskiego, ale także – szerzej – do jego biografii oraz zainteresowań teologicznych i filozoficznych, o których sam poeta wielokrotnie wspominał.

2015-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Cele kształcenia literackiego w warunkach kultury współczesnej

Piotr Andrusiewicz

Język: PL | Data publikacji: 31-12-1995 | Abstrakt | s. 7-28

Artykuł poświęcony został rozważaniom nad koniecznością uwzględnienia w dyskusjach dotyczących celów edukacji literackiej nowej sytuacji kulturowej, ukształtowanej przez obecność mediów masowych, które stanowią zagrożenie dla kultury słowa pisanego. Autor przedstawia nową wizję procesu edukacji literackiej, w której zasadniczym zadaniem staje się motywowanie uczniów podczas szkolnej interakcji do kontaktu z dziełem literackim – ważniejszym niż wyposażenie ich w techniki interpretacyjne czy encyklopedyczną wiedzę o literaturze. Autor utrzymuje, że jednym z czynników sprzyjających realizacji tak określonego celu edukacji literackiej może być postawa nauczyciela – otwartego na pomysły i interpretacje uczniów, pozwalającego młodzieży na swobodne i nieskrępowane wyrażanie własnych opinii oraz ocen dzieł literackich. Ważne jest również uwzględnianie w pracy pozaszkolnej doświadczeń uczniów w zakresie kontaktu z literaturą oraz przekazami kultury masowej. Według psychologów społecznych taka postawa nauczyciela odpowiada preferowanemu stylowi kierowania, określanemu mianem stylu demokratycznego. Artykuł zawiera także diagnozę niezadowalającego obecnie stanu rzeczy w tym zakresie wraz z próbą wyjaśnienia jego przyczyn.

1995-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

„O czterech terapeutyczno-korygujących opowieściach o świecie, o prze-budowie świata i innych powinnościach dydaktyki humanistycznej w czasach kryzysów”. Z Profesorem Tadeuszem Sławkiem rozmawia Magdalena Ochwat

Tadeusz Sławek , Magdalena Ochwat

Język: PL | Data publikacji: 25-11-2021 | Abstrakt | s. 11-17

Wywiad z Profesorem Tadeuszem Sławkiem jest refleksją na temat współczesnej opowieści o świecie i powinnościach humanistyki w rzeczywistości różnorakich kryzysów, a zwłaszcza klimatycznego, uchodźczego, epidemicznego czy szeroko ekologicznego. Rozważania snute są w kontekście sytuacji społecznej, politycznej oraz etycznej i prowadzą do postawienia pytania o współczesny sposób uprawiania humanistyki w szkole w ogóle, a w polskiej szkole w szczególności. Profesor w rozmowie przywołuje starych mistrzów: Friedricha Schillera, Platona, Barucha Spinozę, by uzasadnić odwieczną ideę edukacji, która polega na tym, że uczniowie stawiani są przed zadaniem opowiedzenia, o czym i jak myślą, a nie zrelacjonowania, co wiedzą. Edukacja jest bowiem procesem ujawniania wątpliwości i stawiania pytań, a nie odtwarzaniem gotowych poglądów i cudzej wiedzy.

2021-11-25



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Serial w szkole (nie)obecny? O różnych sposobach wykorzystania serialu na lekcjach języka polskiego

Anna Sikora

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2016 | Abstrakt | s. 101-111

Celem artykułu jest ukazanie różnych zastosowań seriali telewizyjnych na lekcjach języka polskiego. Podjęto próbę określenia przyczyn popularności gatunków telewizyjnych, ich specyfiki oraz trudności związanych z ich akademickim badaniem. Wskazano powody nieobecności seriali telewizyjnych w edukacji polonistycznej, a także przedstawiono szeroki wachlarz możliwości wykorzystania tego gatunku w nauczaniu literatury, kultury oraz języka polskiego. W końcowej części artykułu zaprezentowano projekt lekcji poświęconej analizie porównawczej dwóch postaci – literackiej Izabeli Łęckiej (Lalka) oraz serialowej Mary Crawley (Downton Abbey).

2016-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

„Jestem, który płaczę" — czyli o nieskończoności i skończoności człowieka w cierpieniu na przykładzie „żebraczych trenów" Tadeusza Różewicza

Monika Witosz

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2007 | Abstrakt | s. 68-80

Artykuł stanowi propozycję lekcji poświęconej dialogowi współczesnej literatury z Trenami Jana Kochanowskiego. Praca składa się z dwóch części. Pierwsza obejmuje zagadnienia teoretyczne, wskazujące na możliwość zestawienia Trenów Kochanowskiego z Dziennikiem gliwickim Tadeusza Różewicza. Druga część ilustruje praktykę dydaktyczną, ukazując możliwość przeprowadzenia cyklu zajęć opartych wyłącznie na analizie fragmentu „żebraczych trenów” współczesnego poety.
W ten sposób przedstawiony materiał daje młodemu człowiekowi szansę na odkrycie struktury współczesnej poezji, w szczególności jej złożonej tkanki gatunkowej. Głównym celem proponowanej lekcji jest próba ponownego odczytania i stworzenia obrazu cierpiącego człowieka – istoty upadającej i odradzającej się, doświadczającej własnych granic.

2007-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

O życiu roślin w Patykach i badylach Urszuli Zajączkowskiej

Barbara Stelingowska

Język: PL | Data publikacji: 27-12-2022 | Abstrakt | s. 1-12

Edukacja humanistyczna dla klimatu wnosi wiele zmian w podejściu do przyrody, do myślenia o naturze oraz człowieku. Urszula Zajączkowska – współczesna polska poetka, biolożka, naukowczyni – w swoich pracach prezentuje nowatorskie podejście do relacji między naturą a człowiekiem, a także ukazuje nowy sposób mówienia o naturze. Analizowany tom esejów Patyki i badyle jest literackim zapisem obserwacji życia i obumierania roślin, pędów i drzew. Zajączkowska stosuje refleksyjną metodę studiowania przyrody, z czułością i emocjonalnie opowiada o życiu zielonych roślin, nazywając je „stworzeniami” posiadającymi „ciała”. Antropomorfizacja w traktowaniu roślin, będąca rodzajem eksperymentu językowego, charakteryzuje całą twórczość poetki. Rośliny dla Zajączkowskiej są wyjątkowe, cechują się prostotą, odczuwają samotność, a człowiek wpisany w naturę powinien uczyć się od nich pokory.

2022-12-27



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

W ogrodzie, na śniegu, z piórem w dłoni. Alternatywa wobec świata cyfrowego i jej dydaktyczne implikacje

Dorota Tałaj

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2024 | Abstrakt | s. 1-16

W artykule wskazano trzy czynności analogowe (niezwiązane ze sferą cyfrową), które są źródłem doświadczeń istotnych egzystencjalnie i odgrywają znaczącą rolę w budowaniu dobra człowieka. Są to: doświadczenie tworzenia ogrodu, doświadczenie zimowego lasu i pisania piórem na papierze. Artykuł opiera się na analizie eksperymentów naukowych oraz na refleksji literaturoznawczej i antropologicznej. Wskazuje także, jak omawianą problematykę można odnieść do praktyki dydaktycznej języka polskiego i edukacji humanistycznej.

2024-12-30



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Rola w rozumieniu słownictwa obcego ćwiczeń frazeologicznych przez uczniów klas I—III

Alicja Kubik

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2001 | Abstrakt | s. 125-139

Autorka zwraca uwagę na wyrazy pochodzenia obcego występujące w podręcznikach i innych książkach używanych w szkole przez dzieci w wieku 7–9 lat. Jednym ze sposobów wzbogacania słownictwa dzieci powinny być odpowiednio dobrane ćwiczenia leksykalne. W pierwszej części artykułu omówiono analizę statystyczną zapożyczeń językowych występujących w książkach przeznaczonych dla klas I–III. Następnie wskazano frazy zawierające leksemy obcego pochodzenia, które stanowią podstawę do opracowania ćwiczeń pomagających dzieciom w zrozumieniu i zapamiętywaniu zapożyczeń.

2001-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Rola filozofii nauczania w kształceniu nauczycielek i nauczycieli polonistów

Karolina Wawer

Język: PL | Data publikacji: 12-12-2025 | Abstrakt | s. 1-22

W artykule przedstawiono filozofię nauczania jako istotne narzędzie pisemnej refleksji nad praktyką dydaktyczną przyszłych nauczycieli języka polskiego. W części teoretycznej przybliżono zagadnienie filozofii nauczania rozumianej jako praktyka refleksyjności skierowana do nauczycieli szkolnych i akademickich, a także studentów – przyszłych polonistów. Omawiana problematyka została osadzona w tradycji Teaching Philosophy Statement (TPS). W drugiej części artykułu zaprezentowano analizę 50 esejów studenckich powstałych w latach 2022–2025. Eseje te zostały zaklasyfikowane według kategorii opisujących współczesne rozumienie nauczania. Analiza pozwala rozpoznać stan wiedzy i świadomości pedagogicznej przyszłych nauczycieli, a także ich potrzeby i oczekiwania. Wskazuje również możliwe kierunki zmian służących poprawie jakości edukacji powszechnej.

2025-12-12



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Tematyka ekologiczna w słowackim Państwowym Programie Nauczania dla szkół podstawowych (drugi etap edukacyjny)

Anita Račáková

Język: PL | Data publikacji: 17-11-2022 | Abstrakt | s. 1-13

Artykuł jest poświęcony analizie słowackiego Państwowego Programu Nauczania dla szkół podstawowych pod kątem uwzględnienia w nim tematów związanych z klimatem, ewentualnie z szeroko rozumianych zagadnień dotyczących środowiska naturalnego i jego ochrony. Celem autorki było ustalenie, czy program zawiera tę aktualną problematykę, a jeśli tak, to w jakich obszarach i przedmiotach jest ona uwzględniana, w jakiej formie i w jakim zakresie. Na podstawie analizy stwierdzono, że tematyka ekologiczna i klimatyczna w słowackich programach nauczania dla drugiego etapu edukacyjnego jest częścią obowiązkowego nauczania ponadprzedmiotowego w obszarach Człowiek i przyroda oraz Człowiek i społeczeństwo lub fakultatywnego przedmiotu przekrojowego edukacja ekologiczna; wpisuje się też w obszary Człowiek i wartości oraz Język i komunikacja, w ramach których jest narzędziem rozwijania osobowości ucznia.

2022-11-17



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Polonistyczne lekcje wrażliwości

Anna Janus-Sitarz

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2012 | Abstrakt | s. 17-27

An inspiration for considerations on the role of a P olish philologist in the period of humanistic bankruptcy is a book by Elżbieta Mikoś entitled Lekcje empatii. The article concentrates on the issue of teacher’s responsibility in developing reader’s axiological sensitivity in his/her contact with a work (W.C. Booth) and boost difficulty as a challenge freeing the reader from the patterns of reading the world (H.‑G. Gadamer, J. Derrida). The author pays attention to the necessity of teaching how to listen to attentively as a basis of a good communication (J. Edgoose), as well as methodological pluralism as a condition of teaching an attitude of openness to new senses and alternative solutions.

2012-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

O potrzebie humanistyki we współczesnej szkole – kilka refleksji

Małgorzata Gajak-Toczek

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2024 | Abstrakt | s. 1-17

W artykule wskazano na potrzebę edukacji humanistycznej w świecie zdominowanym przez technologię. Przywołując spór między Charlesem Percym Snowem a Frankiem Raymondem Leavisem, autorka podkreśla, że rozwój technologiczny powinien odpowiadać za postęp cywilizacyjny, nauki humanistyczne winny z kolei zapewnić osiągnięciom technicznym „ludzką twarz”. W XXI wieku za pomocą wielkich narracji ludzie z jednej strony mają podejmować próby zakorzenienia w świecie przeszłości, interioryzowania ponadczasowych wartości, nadawania sensu swojemu istnieniu, pobierania nauk i przestróg, z drugiej zaś wielkim wyzwaniem, przed którym stoją, jawi się oswajanie przyszłości, technologicznych przestrzeni i interfejsów wiodących do pogłębionego zanurzenia się w wirtualnych środowiskach. W kontekście dwóch wizji świata jutra: technooptymistów i technopesymistów, badaczka nawiązuje do ustaleń technoantropologii. Materiałem egzemplifikacyjnym dla rozważań o przyszłości czyni film Ridleya Scotta Łowca androidów, w sposób szczególny akcentując związki między ludźmi i replikantami. Refleksje końcowe stanowią konkluzję prowadzonych rozważań.

2024-12-30



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Drukowane źródła informacji w samodzielnej pracy ucznia

Anna Grochulska

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2001 | Abstrakt | s. 68-90

Książki informacyjne (podręczniki, encyklopedie, słowniki), gazety i czasopisma stanowią podstawowe elementy samokształcenia uczniów. O poziomie zainteresowania młodzieży tego typu publikacjami decydują przede wszystkim takie czynniki, jak środowisko społeczne, ciekawość świata, aspiracje poznawcze oraz gotowość do zdobywania nowej wiedzy – znacznie silniej stymulowana przez media niż przez szkołę.

2001-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

O lekturze w „Jędrzejewiczowskim" programie nauczania w gimnazjach uwag kilka

Zofia Adamczykowa

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2005 | Abstrakt | s. 7-18

Niniejszy artykuł dotyczy historii nauczania języka polskiego i programu dla polskich gimnazjów w roku szkolnym 1934/1935. Po pierwsze, autor zwraca uwagę, że w procesie kształcenia nauczycieli języka polskiego niewiele czasu poświęca się historii dydaktyki. Niemniej jednak wiele zagadnień, jak np. celibat nauczycielek na Śląsku w latach 1926-1938, może być interesujących dla studentów, a także motywujących zawodowo. Analiza programu nauczania obejmuje: cele edukacyjne, zgodne z ogólnym modelem oświaty okresu międzywojennego, program nauczania, treści kształcenia (lektury), metody i strategie wychowawcze oraz wytyczne do analizy tekstów literackich, które uwzględniają trzy czynniki: teleologiczny, psychologiczny i obiektywny (immanentny). Analiza ta obejmuje niektóre sugestie programu nauczania dotyczące integracji nauczanego materiału, korelacji międzyprzedmiotowej i regionalizacji. W artykule przedstawiono innowacyjność programu nauczania w dziedzinie edukacji literackiej oraz korzenie współczesnych programów kształcenia literackiego dla gimnazjów w praktyce szkolnej okresu międzywojennego.

2005-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Odzwierciedlenie języka i kultury regionu w śląskich pieśniach górniczych

Danuta Krzyżyk

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2009 | Abstrakt | s. 152-165

Artykuł wpisuje się w nurt badań nad opisem językowego i kulturowego obrazu świata utrwalonego w polskiej tradycji ludowej — w hymnach i pieśniach regionalnych. Punktem wyjścia dla autorki jest założenie, że język służy nie tylko komunikacji, lecz stanowi również narzędzie interpretacji świata z perspektywy przeciętnego użytkownika języka.
Na podstawie analizy 145 hymnów górniczych zebranych przez Adolfa Dygacza autorka rekonstruuje językowy obraz górnika utrwalony w ludowych tekstach. Hymny górnicze stanowią odzwierciedlenie rzeczywistego życia społecznego i duchowego górników i bez wątpienia mają dużą wartość poznawczą.
Zawierają one często bardzo konkretne informacje na temat samych górników, ich życia rodzinnego, przeżyć, pasji, marzeń oraz religijności. Utrwalają ważne fakty związane z regionem, przebiegiem wydobycia węgla, wyrażają kult pracy, dokumentują wiele nazw narzędzi i czynności zawodowych. Język analizowanych utworów odzwierciedla charakterystyczne cechy wspólnoty górniczej — zarówno materialnej, jak i społecznej oraz duchowej. Artykuł wpisuje się w nurt badań nad opisem językowego i kulturowego obrazu świata utrwalonego w polskiej tradycji ludowej — w hymnach i pieśniach regionalnych. Punktem wyjścia dla autorki jest założenie, że język służy nie tylko komunikacji, lecz stanowi również narzędzie interpretacji świata z perspektywy przeciętnego użytkownika języka.

2009-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Zielona edukacja filmowa. Studium dwóch przypadków

Justyna Hanna Budzik , Urszula Szeląg

Język: PL | Data publikacji: 27-12-2022 | Abstrakt | s. 1-16

W artykule poruszono problematykę edukacji filmowej w kontekście klimatycznym. Skon- centrowano się na badaniu obecności założeń humanistyki ekologicznej i ekokrytyki w materiałach edukacyjnych, przede wszystkim na analizie dwóch scenariuszy lekcji bazujących na filmach. Pierwsza część artykułu została poświęcona zagadnieniom teoretycznym, druga dotyczy materiałów dydaktycz- nych udostępnionych w programie Nowe Horyzonty Edukacji Filmowej odnoszących się do filmu Ága, natomiast ostatnia, trzecia część zawiera uwagi do filmu Nasze miejsce na Ziemi oraz opartego na analizie i interpretacji filmu scenariusza lekcyjnego udostępnionego przez dystrybutora produkcji na stronie EdukacjaFilmowa.pl.

2022-12-27



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Dydaktyka uniwersytecka jako nowy przedmiot w programie studiów doktoranckich. Wybrane zagadnienia

Magdalena Marzec‑Jóźwicka

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2017 | Abstrakt | s. 277-292

Artykuł przedstawia przykładowy program zajęć z dydaktyki na uczelni wyższej. Autorka krótko charakteryzuje również uczestników procesu edukacyjnego, czyli studentów i wykładowców, zwracając uwagę na ich zachowania oraz role, jakie odgrywają w procesie współczesnej edukacji akademickiej.

2017-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Świadomość nowoczesności w polonistycznej edukacji

Anna Pilch

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2012 | Abstrakt | s. 7-16

Autorka artykułu, definiując współczesną kulturę jako przestrzeń rozproszenia gatunkowego, wskazuje na rolę edukacji humanistycznej, skoncentrowanej na scalaniu wizji „świata kulturowego”.
Scalanie „rozproszonych” rozumiane jest tu jako rodzaj postmodernistycznego dialogu z tekstem, który skupia się bardziej na tym, co niemożliwe niż możliwe, na tym, co nieskuteczne, a nie skuteczne — i tym samym stanowi próbę przypisania interpretowanym zjawiskom systemowego porządku.
Wnioskiem płynącym z artykułu jest konieczność łączenia uznanej współczesności z wiedzą o tradycji w szkole, co prowadzi do pluralizmu i synkretyzmu w nauczaniu.

2012-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Nauka tekstów literackich na pamięć — diagnoza szkolna

Zofia Adamczykowa

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2001 | Abstrakt | s. 28-42

Artykuł rozpoczyna się od omówienia celów i znaczenia uczenia się na pamięć tekstów literackich. Następnie autorka dokonuje przeglądu wybranych programów nauczania języka polskiego dla nowo zreformowanych szkół podstawowych. Na tym tle przedstawia wyniki własnych badań opartych na ankietach skierowanych zarówno do nauczycieli języka polskiego, jak i do uczniów. Badania te pozwoliły na sporządzenie list frekwencyjnych tekstów uczonych się na pamięć, ukazanie motywacji wyboru, preferencji nauczycieli i uczniów oraz sposobów wykorzystywania tych tekstów w praktyce szkolnej. W podsumowaniu autorka stwierdza, że nauka tekstów literackich na pamięć może zachęcić uczniów do częstszego sięgania po lekturę.

2001-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Literatura jako challenge? Media społecznościowe na tapecie — nauczyciele i uczniowie przy tablicy i… tablecie

Mirosław Grzegórzek

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2018 | Abstrakt | s. 303-310

Recenzja stanowi omówienie rozprawy Agnieszki Kulig-Kozłowskiej Facebook na szkolnej ławce. Media społecznościowe a edukacja polonistyczna, która podejmuje tematykę obecności mediów społecznościowych we współczesnej edukacji polonistycznej. Publikacja ta jest interesującą propozycją z punktu widzenia praktyki dydaktycznej.
Autorka oparła swoją pracę na bogatym i zróżnicowanym materiale empirycznym oraz solidnych podstawach teoretycznych, dzięki czemu nauczyciel, który nie posiada dogłębnej wiedzy na temat mediów społecznościowych, może potraktować książkę jako swoisty przewodnik po tym obszarze. Z kolei doświadczeni poloniści, dobrze poruszający się w medialnym labiryncie, z powodzeniem zaadaptują innowacyjne projekty autorki do potrzeb własnych zajęć.
Recenzent zaprasza zatem potencjalnego czytelnika do twórczego dialogu z propozycjami zawartymi w pracy krakowskiej dydaktyczki.

2018-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Katedra — synagoga — meczet. O odczytywaniu symboli religijnych na lekcji polskiego

Magdalena Ochwat

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2016 | Abstrakt | s. 39-60

Artykuł dotyczy obiektów architektury sakralnej, które poruszane na lekcjach języka polskiego mogą stać się punktem wyjścia do refleksji nad innymi kulturami, a przede wszystkim nad tolerancją, szacunkiem dla inności i Innego, przygotowując tym samym uczniów do życia obywatelskiego w wielokulturowej i wieloreligijnej Europie.

2016-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Rozważania nad koncepcją kształcenia językowego w szkole podstawowej

Kordian Bakuła

Język: PL | Data publikacji: 31-12-1995 | Abstrakt | s. 80-92

W artykule poddano krytycznej analizie obowiązującą obecnie koncepcję edukacji językowej w szkole podstawowej. Autor skupia uwagę na strukturze edukacji językowej i związanych z nią problemach integracji, na sposobach nauczania języka w szkołach, zasadach funkcjonalnego podejścia do języka, formach wypowiedzi oraz naukowych podstawach tej koncepcji. Na podstawie przedstawionej krytyki formułowane są następujące wnioski: konieczne jest wyjście poza system językowy w kierunku pragmatyki, odejście od mówienia jedynie o odmianach wyrazów i budowie zdań, na rzecz analizy wypowiedzi, aktu mowy, ukazania, że wypowiedź ma autora i adresata, że stanowi dialog oraz subiektywną formę komunikacji. Należy mówić o zachowaniach językowych i funkcjonalnym charakterze wypowiedzi (dla których bardziej adekwatny jest opis socjolingwistyczny niż czysto językoznawczy), rozwijać kompetencje komunikacyjne, uczyć języka w kontekście, sytuacyjnie i wykonawczo, łączyć naukę języka ze zdobywaniem wiedzy o słowie (poznaniem), a nie ograniczać się jedynie do gramatyki, oraz uwzględniać poza-językowe aspekty porozumiewania się między ludźmi.

1995-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Dyskurs pytajny i jego uwarunkowania w komunikacji dydaktycznej 

Olga Przybyla

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2009 | Abstrakt | s. 114-129

Badania nad komunikacją dydaktyczną dowodzą, że choć rejestr pytań kwalifikacyjnych jest liczny i zróżnicowany, nie stymuluje on w wystarczającym stopniu procesu edukacyjnego.
Artykuł — w dwóch wymiarach: teoretycznym i praktycznym (na podstawie badań autorki) — przedstawia wybrane obszary edukacji polonistycznej, w których kategorie pytania i dyskursu wzajemnie się przenikają. Organizacja procesu dydaktycznego w kontekście dyskursu pytającego nawiązuje do koncepcji współczesnej edukacji polonistycznej, postulującej pobudzanie aktywności twórczej ucznia oraz jego bezpośredni udział w lekcji.
Autorka koncentruje się na następujących zagadnieniach:
1) Zwraca uwagę na uwarunkowania dyskursu pytającego oraz jego powiązania z antropocentryczną orientacją dydaktyki.
2) Przedstawia główne założenia sztuki zadawania pytań.
3) Podkreśla znaczenie umiejętności aktywnego słuchania, z uwzględnieniem jej aspektów zarówno w edukacji językowej, jak i społeczno-kulturowej.
4) Omawia klasyfikację pytań według aktu myślenia oraz przedstawia zasady ich konstruowania i wykorzystywania w praktyce polonistycznej (ćwiczenia z formułowania pytań zgodnie z aktem myślenia).

2009-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Jak edukować w czasach kryzysu klimatycznego i środowiskowego?

Piotr Skubała

Język: PL | Data publikacji: 02-12-2022 | Abstrakt | s. 1-14

Edukacja ma do odegrania kluczową rolę w budowaniu i zapewnieniu bezpiecznego świata dla ludzkości. Dzisiaj nabiera szczególnego znaczenia, gdyż przestrzeń, która dotąd była bezpieczna dla ludzi, przestała taką być. Naukowcy ogłaszają czerwony alarm dla Ziemi. Aby uniknąć najgorszego, trzeba podjąć nadzwyczajne, kryzysowe środki. Konieczna jest między innymi radykalna zmiana w edukacji. Jej nadrzędnym celem musi być ukształtowanie postawy młodego człowieka w poczuciu jedności z przyrodą, zdolnego do troski o inne byty pozaludzkie. W artykule przedstawiono dziesięć wskazówek, które powinny kształtować proces edukacyjny, jeżeli chcemy wychować pokolenie ludzi świadomych, empatycznych, zdolnych do podjęcia skutecznych działań w celu zażegnania kryzysu klimatycznego i środowiskowego.

2022-12-02



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Od „dramatu tematu” do tworzenia okolicy. O górnośląskich antologiach poetyckich w kontekście edukacji regionalnej

Elżbieta Dutka

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2017 | Abstrakt | s. 135-155

Artykuł przedstawia dziesięć wybranych śląskich antologii poetyckich (tematycznych i przeglądowych). Autorka zwraca uwagę na różnorodne funkcje analizowanych publikacji (wskazując na transformację „tematu śląskiego”, świadectwo historyczne, prezentację środowiska, dyskusję o regionie, kształtowanie lokalnego kanonu), ukazując tym samym możliwości wykorzystania tych materiałów w edukacji regionalnej na poziomie szkolnym i akademickim.

2017-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

0 poprawną wymowę w szkole

Maria Wolan

Język: PL | Data publikacji: 31-12-1999 | Abstrakt | s. 160-173

Przedmiotem rozważań w artykule jest problem poprawnej wymowy, a ściślej – ćwiczeń ortofonicznych. Autorka przedstawia sposoby korygowania wad wymowy, wskazując na rolę ćwiczeń treningowych oraz działań korygujących aparat mowy. Proponuje szeroki zestaw ćwiczeń służących poprawie fonicznej strony wypowiedzi w zakresie wymawiania sylab, wyrazów i zdań. W edukacji ortofonicznej istotną wartość koncepcyjną i praktyczną przypisuje się ćwiczeniom artykulacyjnym i dykcyjnym, uznawanym za fundament kultury żywego słowa, bez których niemożliwe jest osiągnięcie prawdziwej ekspresji komunikacyjnej. Autorka uważa, że szczególnie przydatne w pracy nad aparatem mowy (dykcją), a także nad grupami samogłoskowymi i spółgłoskowymi, są ćwiczenia w zakresie wymowy samogłosek ustnych i nosowych, poprawnego akcentowania wyrazów oraz ekspresyjnego czytania całych zdań. Wskazany zestaw elementów techniki głośnego czytania stanowi, zdaniem autorki artykułu, sedno wszelkich prób doskonalenia dykcji mówcy.

1999-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Trudności w czytaniu i pisaniu dzieci z zaburzeniami motorycznymi o podłożu sensorycznym, czyli uczeń z dyspraksją na lekcjach języka polskiego

Olga Przybyla

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2018 | Abstrakt | s. 139-162

Celem artykułu jest przedstawienie problematyki funkcjonowania ucznia z zaburzeniami rozwoju koordynacji (dyspraxią) na lekcjach języka polskiego.
W oparciu o analizę materiału językowego (próba obejmowała wybrane działania z zakresu edukacji polonistycznej: techniki opanowywania umiejętności czytania i pisania, a także kompetencje komunikacyjne i językowe związane z tworzeniem wypowiedzi ustnych i pisemnych) oraz literaturę przedmiotu, zaprezentowano trudności, z jakimi borykają się dzieci z zaburzeniami motorycznymi o podłożu sensorycznym.
Omówione badania kliniczne wskazują na deficyty w przetwarzaniu bodźców wzrokowych i słuchowych, wynikające z ich czasowej desynchronizacji z modalnościami dotykowo-proprioceptywno-kinestetycznymi. Problemy, z jakimi spotykają się osoby z dyspraxią podczas mówienia i czytania, wynikają z niedostatecznego opanowania wzorca dźwiękowego lub wzrokowego wyrazu oraz niewystarczającej pamięci słuchowo-wzrokowo-sensoryczno-ruchowej.

2018-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Problem twórczego odbioru literatury w szkole współczesnej

Aniela Książek-Szczepanikowa

Język: PL | Data publikacji: 31-12-1995 | Abstrakt | s. 38-47

Rozważany w artykule problem dotyczy twórczego odbioru literatury, wychodząc od założeń programowych. Koncepcja „edukacji dla kultury”, wpisana w program nauczania języka polskiego, realizowana jest poprzez aktywne postawy uczniów i nauczycieli. Przedstawiając zwięźle koncepcję „postawy” i odwołując się do podejścia czołowych pedagogów XX wieku, autor opowiada się za „postawą twórczą” wobec literatury (kreatywnością). W praktyce dydaktycznej nadal preferuje się „wiedzę o literaturze” zamiast „odbioru literatury”, który niesie w sobie świadomość literacką. Stan ten wydaje się być zakorzeniony w epoce minionej, która programowała odbiór dzieł literackich w sposób zunifikowany, oraz w audiowizualnym kontekście współczesnej kultury. Dawne przyzwyczajenia i nowe, podporządkowujące warunki powodują pasywne postawy zarówno uczniów, jak i nauczycieli. Uczeń niechętnie sięga po utwór literacki, oczekując gotowej wiedzy, zaś nauczyciel chętnie korzysta z opracowań, uznając je za bardziej użyteczne niż własna aktywna prezentacja tematu lekcji.
W szkole podstawowej i średniej, poprzez edukację dla kultury, stymuluje się rozwój ucznia poprzez percepcję. Celom tym powinny służyć zarówno literatura dydaktyczna, jak i różnego rodzaju podręczniki metodyczne. Przyszłość tego typu publikacji zależy od skuteczności inspiracji, a nie od instruktażu i „karmienia” gotowymi wzorcami. Powinny one wspierać „aktywne postawy” ucznia i nauczyciela, realizując funkcje motywacyjne, inspirujące, twórcze, integracyjne i krytyczne. Nasilenie technicznej stymulacji audiowizualnej we współczesnej kulturze wymusza konieczność rewizji postaw dydaktycznych zarówno w nauczaniu języka, jak i literatury. Racjonalne uzasadnienie tej konieczności stanowi zmiana pozycji literatury we współczesnym świecie, o czym świadczą badania z zakresu socjologii kultury, antropologii oraz psychologii wychowawczej.

1995-12-31



Czasopismo: Z Teorii i Praktyki Dydaktycznej Języka Polskiego

Nie tylko po lekcjach…

Małgorzata Latoch-Zielińska

Język: PL | Data publikacji: 14-12-2021 | Abstrakt | s. 251-262

W recenzowanej monografii Małgorzaty Wójcik-Dudek pt. Po lekcjach opublikowane zostały, poddane uprzednio aktualizacji i w wielu przypadkach poszerzone, rozproszone wcześniej teksty. Lektura kolejnych artykułów uświadamia czytelnikom, jak wiele istotnych wątków i problemów kryją w sobie znane wszystkim lektury, jak wiele może zyskać edukacja polonistyczna z nowego ich odczytania, które jest wynikiem twórczego dialogu, stawiania innych niż zwykle pytań, ciekawego kontekstu interpretacyjnego.

2021-12-14