Formování komunistické koncepce řešení tzv. romské otázky v ČSR v letech 1948-1960 - Pavelčíková, Nina (Wieki Stare i Nowe, 2001)
Artykuł analizuje proces kształtowania komunistycznej polityki wobec ludności romskiej w Czechosłowacji w latach 1948-1960. Autorka przedstawia, jak reżim komunistyczny, mimo formalnego zniesienia dyskryminacji (np. zniesienie ustawy o „włóczęgach” z 1927 roku), nie potrafił skutecznie zintegrować Romów ze społeczeństwem większościowym. Kluczowym problemem była niezdolność władz do zrozumienia odmienności kulturowej i społecznej Romów oraz brak realistycznych, spójnych działań. Próby asymilacji (m.in. przez zatrudnianie, edukację, zakazy koczowniczego trybu życia) były nieskuteczne, a często wręcz pogłębiały wykluczenie. Artykuł szczegółowo omawia zarówno politykę centralną, jak i lokalne praktyki na przykładzie regionu ostrawskiego.