Wokół stereotypu magnata czasów stanisławowskich Wizerunek Andrzeja Zamoyskiego (1717—1792) w polskich memuarach - Rolnik, Dariusz (Wieki Stare i Nowe, 2012)
Andrzej Zamoyski nie był zaliczany do grona najbardziej wpływowych magnatów w Rzeczypospolitej. Jego postać zaczęto dostrzegać dopiero po 1795 roku, kiedy został uznany za wzorzec dobrego potentata, stanowiącego przeciwieństwo stereotypowo negatywnego wizerunku panów, którzy doprowadzili kraj do upadku. Dla pamiętnikarzy Andrzej Zamoyski był przykładem magnata pełnego cnót. Tak był przedstawiany we wspomnieniach osób, które były świadkami utraty niepodległości przez Polskę. Ich ocena ukazuje postać magnata daleką od negatywnego stereotypu dominującego w relacjach pamiętnikarskich. Warto jednak podkreślić, że poza kanonem „złych” magnatów wymienianych z imienia, potępiany potentat był zazwyczaj anonimowy. Pamiętnikarze tworzyli również pozytywne postacie panów, którzy mieli być wzorem dla współczesnych. Działania te podejmowano z myślą o przyszłości zniewolonego narodu. Kolejne pokolenie pamiętnikarzy — ci, którzy okres stanisławowski pamiętali jedynie mgliście lub znali go pośrednio — podtrzymywali tendencję do przedstawiania magnatów w opisany wyżej sposób. Pozytywni bohaterowie końca XVIII wieku zyskują na wartości, ale Andrzej Zamoyski rzadko pojawia się w tym kontekście. Jego miejsce zajmują inni — ci, którzy zasłynęli w okresie napoleońskim. Wśród tych autorów grupa „złych” magnatów również przechodzi metamorfozę, ale kanon „zdrajców” wydaje się bardziej trwały. Widoczna jest także chęć ukazania dobrego magnata, który dowodziłby, że współistnienie wszystkich grup społecznych jest możliwe. Choć zniknięcie postaci Andrzeja Zamoyskiego z pamięci potomnych jest zrozumiałe, to pominięcie go w pamiętnikach pisanych przed 1795 rokiem jest zaskakujące, podobnie jak surowa ocena tej postaci w relacjach z tamtego okresu, w których wspomina się go jedynie zdawkowo. Można to tłumaczyć specyfiką tych tekstów. Brakuje w nich dydaktyki moralnej, a jedynie odzwierciedlają działania ich autorów, nie przedstawiając jednoznacznie ani stereotypu „złego”, ani dobrego magnata.