Obraz „nowej” i „dawnej” magnaterii polsko‑litewskiejw polskiej literaturze pamiętnikarskiej końca XVIII i początków XIX wieku - Rolnik, Dariusz (Wieki Stare i Nowe, 2014)
Choć magnaci żyjący w dawnej Rzeczypospolitej byli krytykowani po jej upadku, zachowali swój elitarny status w społeczeństwie polskim, zwłaszcza pod panowaniem rosyjskim i austriackim. Potomkowie arystokracji z czasów panowania Stanisława Augusta zachowali swój prestiż w pamiętnikach, podczas gdy ci, którzy aspirując do związania się z magnaterią, nie spotykali się z uznaniem. Takie traktowanie nadawali im pamiętnikarze opisujący czasy Stanisława Augusta. Mniej krytyczne podejście prezentowali pamiętnikarze piszący w XIX wieku i urodzeni po 1795 roku, choć i oni z nostalgią wspominali minione czasy. Dawni magnaci zostali więc generalnie rozgrzeszeni; natomiast ci z XIX wieku byli nadal oceniani surowiej. Może to wynikać z faktu, że pamiętnikarze XIX-wieczni dystansowali się od epoki Stanisława Augusta, przez co pewne cechy mogły zostać łatwo zatarte. Taka potencjalna łagodność nie dotyczyła już magnatów, którzy wówczas dążyli do kontroli nad życiem społecznym i publicznym. Cechy typowe dla magnatów — zarówno pozytywne, jak i negatywne — nie uległy większym zmianom. Niemniej jednak aspekty (bardzo „ludzkie”), które przypisywali im pamiętnikarze, generalnie przypominały te kreowane przez ich zwolenników. Mając na uwadze takie zestawienie cech, można wysnuć wniosek, że choć grupa magnatów się powiększyła (przynajmniej teoretycznie), ponieważ status ten był stosunkowo łatwy do zdobycia po upadku Królestwa Polsko-Litewskiego, zwłaszcza na południowo-wschodnich kresach dawnej Rzeczypospolitej, to liczba cech negatywnych również wzrosła, choć były one mniej skoncentrowane w pojedynczych jednostkach. Nie ulega jednak wątpliwości, że do roku 1830 magnaci stanowili elitarną kategorię szlachty, i tak też byli przedstawiani w literaturze pamiętnikarskiej, w tym przez autorów opisujących czasy Stanisława Augusta.