Artykuł analizuje działalność białoruskich i rosyjskich środowisk antybolszewickich na terenie Litwy Środkowej w latach 1921–1922, w świetle niepublikowanych dotąd materiałów policyjnych z archiwów litewskich. Szczególną uwagę poświęcono strukturze i aktywności byłych żołnierzy armii gen. Stanisława i Józefa Bałachowiczów oraz rosyjskich monarchistów i zwolenników Borisa Sawinkowa. Artykuł ukazuje niejednorodność ideową tych środowisk – od zwolenników niepodległości Białorusi po monarchistów rosyjskich – oraz ich próby wznowienia działań przeciwko władzy sowieckiej, często pod patronatem polskich służb wywiadowczych. Omówiono również polityczne i dyplomatyczne napięcia wynikające z obecności tych grup na terenie Litwy Środkowej oraz reakcje władz polskich, które balansowały między wspieraniem antysowieckiej konspiracji a zobowiązaniami wynikającymi z traktatu ryskiego. W artykule zwrócono uwagę na różne motywacje uczestników ruchu oporu – od ideowych po oportunistyczne – oraz na ich związki z ruchem białoruskim i zagranicznymi ośrodkami emigracyjnymi. Studium ukazuje skomplikowaną dynamikę polityki polskiej wobec środowisk antysowieckich i ich rolę w regionalnej grze politycznej w pierwszych latach po wojnie polsko-bolszewickiej.
English
Język Polski