Źródła zgromadzone w Archiwum Państwowym w Łodzi, w Zespole Dyrekcji Szkolnej Łódzkiej, dotyczą początkowego okresu (1872–1881) funkcjonowania w Będzinie żydowskiej szkoły początkowej. Notatki, protokoły, prośby czy podania składane przez nauczycieli, burmistrza lub tzw. gminę żydowską miasta ukazują postawy i działania wyłącznie jednej strony, tzw. wnioskodawców. Były one kierowane do władz Łódzkiej Dyrekcji Szkolnej w Łodzi i zawierają informacje o problemach, z jakimi borykali się Żydzi z Będzina, wzajemnych relacjach między dwoma nauczycielami tej szkoły: I. Goldbergiem i H. Blicherem, a także o stosunku władz rosyjskich do kwestii nurtujących społeczność żydowską. Źródła te potwierdzają również zróżnicowanie społeczne wśród Żydów, ich traumy, możliwości podejmowania decyzji ważnych dla ogółu w zakresie spraw szkolnych, a także sposoby rozwiązywania wielu problemów. Wskazują też na fakt, że niektórzy obywatele wyznania mojżeszowego dzięki sprytowi i zdolnościom potrafili pokonać wiele przeszkód, aby osiągnąć istotny cel w swoim życiu. Autorzy tych próśb, podań i skarg ujawniali również dane dotyczące m.in. liczby mieszkańców miasta, zawodów przez nich wykonywanych oraz poziomu zamożności poszczególnych grup religijno-kulturowych w Będzinie. Prezentację tych źródeł poprzedza krótki wstęp ukazujący okoliczności powstania i pierwszych lat działalności tej żydowskiej placówki. Przed każdym dokumentem znajduje się informacja o treści źródła, jego datowaniu i formie zapisu. Informacje zawarte w dokumentach zostały uzupełnione przypisami wyjaśniającymi znaczenie niektórych nazw i zjawisk oraz wskazującymi na powiązania z wcześniej wspomnianymi kwestiami. Źródła te zostały spisane ręcznie w języku rosyjskim. Tłumacząc je, autor artykułu dążył do tego, aby polski przekład jak najwierniej oddawał zapis oryginału, a więc specyficzne słownictwo i sposób przekazywania różnych problemów władzom szkolnym.
English
Język Polski