Artykuł podejmuje próbę przedstawienia stosunku Józefa Szujskiego do powstania styczniowego. Jest to zagadnienie interesujące głównie dlatego, że Szujski był konserwatywnym politykiem galicyjskim, a przede wszystkim przywódcą stańczyków, przeciwników romantycznej tradycji walk niepodległościowych. Jednak w przypadku Szujskiego opinie powierzchowne i ogólne nie oddają w pełni złożoności jego poglądów, zwłaszcza historiozoficznych, które niewątpliwie miały wpływ na jego postawy polityczne. Z jednej strony Szujski to postać wielkiego formatu — jeden z najwybitniejszych polskich historyków, a także pisarz, publicysta, współtwórca krakowskiej szkoły historycznej. Początkowo liberał, później (po 1863 roku) polityk konserwatywny, lider polityki ugodowej i stronnictwa stańczyków, współautor Teki Stańczyka, znanego pamfletu politycznego dotyczącego narodu polskiego i jego demokratycznych i powstańczych dążeń. Z drugiej strony był również profesorem historii Polski na Uniwersytecie Jagiellońskim (od 1869 roku), jego rektorem w latach 1878–1879, posłem, a wreszcie — wspominając tylko najważniejsze obszary jego działalności — sekretarzem generalnym Akademii Umiejętności. Bez wątpienia wywierał wpływ nie tylko na środowisko krakowskie. Dzięki temu tym bardziej interesujące staje się przyjrzenie różnym formom jego zaangażowania w powstanie styczniowe oraz jego ocenie tego zrywu. Z jednej strony często wyrażał niechęć do działań rewolucyjnych, z drugiej zaś aktywnie w nim uczestniczył — zarówno osobiście, jak i pisząc o powstaniu. Jego analizy, mające na celu ukazanie przyczyn upadku Rzeczypospolitej, przynajmniej częściowo tłumaczą jego późniejszy stosunek do powstania styczniowego.
English
Język Polski