Odczuwanie bólu i strachu przez ryby z perspektywy neurokognitywnej - Urbaniak, Marcin (Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies, 2025)
Artykuł stanowi szkicowy zarys aktualnego stanu wiedzy o tym aspekcie doznaniowości i życia wewnętrznego ryb, który wciąż zbyt rzadko jest uwzględniany – generowania wrażeń bólowych, stanów afektywnych i doświadczeń emocjonalnych. Aby wnioskować o możliwości odczuwania przez ryby emocji, należy w pierwszej kolejności udzielić odpowiedzi na pytania o prostsze treści, cechujące rybi system poznawczy: czy ryby są w stanie generować szczególny typ wrażeń fizjologicznych, jakimi są wrażenia bólowe (nocycepty) oraz czy ryby dysponują prostymi stanami afektywnymi – strachem bądź niepokojem – które skorelowane są z odczuwaniem bólu. Rudymentarność tych kwestii wynika z założenia, że najprostsze reakcje behawioralne i wrażenia poznawcze są uznawane za konieczny warunek zdolności konstruowania bardziej złożonych struktur poznawczych, jak doświadczenia sensomotoryczne, reprezentacje mentalne i stany emocjonalne. Zdolność odczuwania bólu i skorelowaną z nim zdolność przeżywania negatywnych afektów, jak strach czy niepokój, można uznać za wskaźniki posiadania przez gatunek nie tylko fizjologicznych potrzeb, ale także mentalnych preferencji. Tym samym zdolność odczuwania bólu, strachu i niepokoju można traktować jako predyktor elastyczności poznawczo-behawioralnej i względnej kontroli poznawczej u ryb. Pozytywna odpowiedź na pytania odczuwanie bólu i strachu stanowi punkt wyjścia dla dalszych analiz nad systemem poznawczym i neurobehawiorem ryb. W pierwszej części tekstu rozważam fizjologiczną zdolność odczuwania bólu przez ryby. W drugiej części tekstu analizuję zjawisko konstruowania negatywnych stanów afektywnych na podstawie neurofizjologicznych i poznawczych elementów składowych doświadczenia strachu. Proponuję stanowisko kompromisowe pomiędzy zwolennikami emocji podstawowych u zwierząt i zwolennikami theory of constructed emotions. Przedstawiam, na czym zatem polega odmienność afektywnego doświadczenia od typowo poznawczych perceptów i jakie są podstawowe funkcje doświadczenia strachu u zwierząt. Całość podsumowana jest uwagami końcowymi, które stanowią zachętę do dyskusji nad społecznymi, etycznymi i prawnymi konsekwencjami, jakie wynikają z intensywnej doznaniowości i bogactwa krajobrazu mentalnego ryb.