Wyniki wyszukiwania

Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Spacer wzdłuż granicy doznania [Recenzja książki Jonathana Bircha The Edge of Sentience: Risk and Precaution in Humans, Other Animals, and AI, New York: Oxford University Press, 2024]

Marcin Urbaniak

Data publikacji: 16-05-2025 | Abstrakt | s. 1-9

Nieustanne spory co do pojęcia doznaniowości wynikają z niezwykle trudnego przedmiotu rozważań, jakim jest porównawcze ujęcie doświadczeń, stanów świadomych i procesów poznawczych ludzi oraz zwierząt pozaludzkich. Brakuje interdyscyplinarnie uzgodnionych stanowisk, które systemy poznawcze uważamy za już odczuwające, a które jeszcze nie. W rezultacie pojawiają się istotne różnice w analizach i definicjach zjawiska sentiencji. Naukowcy i eksperymentatorzy nie wypracowali jednego, wspólnego wyjaśnienia zjawiska doznawania, które obejmowałoby refleksję filozoficzną, eksperymenty neurobiologiczne i obserwacje psychologiczne. Błyskotliwą odpowiedzią na wszystkie wymienione problemy jest książka Jonathana Bircha. Mamy w niej nie tylko pogłębione analizy różnorodnych stanowisk co do sentiencji, ale również odniesienie wniosków do realnych działań politycznych i codziennych praktyk konsumenckich.

2025-05-16



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Literackie odzwierciedlenie niewoli zwierząt. Czytanie Snu Hannah przez pryzmat Foucaulta

Moumita Bala , Smriti Singh

Data publikacji: 26-05-2025 | Abstrakt | s. 1-24

Ogrody zoologiczne to przestrzenie interakcji między ludźmi a zwierzętami. Uważa się, że zapewniają ludziom ograniczony kontakt z dziką przyrodą i dają przebłysk wrodzonej wspaniałości królestwa zwierząt. Pojawiają się jednak pytania dotyczące stopnia, w jakim zwierzęta są faktycznie widoczne w tych środowiskach. Skłania to nas do refleksji nad kluczowym pytaniem: czy zamknięte zwierzę miejskie, oddzielone od swojego naturalnego środowiska, może naprawdę zagwarantować zrozumienie naturalnego stanu gatunku, zachowując jednocześnie jego podmiotowość? Randy Malamud, Bob Mullan i Garry Marvin dokonują krytycznej oceny sposobu przedstawiania zwierząt trzymanych w niewoli w ogrodach zoologicznych, a także badają obecność kultury ogrodów zoologicznych w społeczeństwach miejskich. Bierna obserwacja zwierząt w zoo sprowadza je do zwykłych eksponatów służących celom rozrywkowym, zamiast pozwolić nam naprawdę docenić je takimi, jakie są. W artykule wykorzystano koncepcję biowładzy Foucaulta w celu interpretacji powieści Sen Hannah autorstwa Diane Hammond jako narracji o zoo, w której Hannah jawi się jako odbiorca biowładzy kształtującej jej poczucie siebie w podwójnej roli: zwierzęcia do towarzystwa i zwierzęcia w zoo. Główne badanie koncentruje się na sprawdzeniu, w jaki sposób tożsamość Hannah jest konstruowana przez antropocentryczny dyskurs dominacji i kontroli nad zwierzętami.

2025-05-26



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Przegląd programów resocjalizacyjnych z udziałem psów w zakładach penitencjarnych

Hanna Mamzer

Data publikacji: 09-06-2023 | Abstrakt | s. 1-12

Zaobserwowanie pozytywnego wpływu obecności zwierząt i relacji z nimi na ludzi stało się powodem projektowania programów terapeutycznych i resocjalizacyjnych z ich udziałem. Tego rodzaju programy są więc wdrażane w domach opieki dla seniorów, w ramach terapii zajęciowej dla osób z niepełno sprawnościami oraz mając charakter resocjalizacyjny są także realizowane w więzieniach. Mają na celu wspieranie osadzonych we wzmacnianiu kompetencji społecznych takich jak empatia, odpowiedzialność, sprawna komunikacja, cierpliwość. Uczestnicy tych programów oceniają je pozytywnie wskazując na podniesienie subiektywnie odczuwanego dobrostanu. W tekście przedstawiam krótki rys historyczny wykorzystania relacji ze zwierzętami dla poprawiania stanu psycho-społecznego ludzi, korzyści płynące z takich programów oraz znaczenie tych programów w jednostkach penitencjarnych.

2023-06-09



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Etyka współpracy afirmatywnej. Studium przypadku społeczności kotów w miejskiej przestrzeni publicznej

Luiza Eirini Vergara Kesada

Data publikacji: 30-06-2025 | Abstrakt | s. 1-21

Niniejszy tekst jest próbą włączenia niedawnej instytucjonalizacji relacji człowiek-zwierzę w domenę państwa greckiego, w szersze systemy władzy i technologie współczesnej wojny, które restrukturyzują miejską przestrzeń publiczną Aten. Koncentrując się na trzech rytuałach społecznych kociej społeczności w gaju Nea Philadelphia, przyglądam się etyce afirmatywnej współpracy, która nie została uwzględniona w humanistycznych kategoryzacjach zwierząt towarzyszących czy promowane przez prawo definicje dobrostanu (ustawa 4830/2019). Skupienie się na heterogenicznym zespole opiekunów i kotów oraz życiu społecznym kotów może przyczynić się do zrozumienia sprawczości w relacjach, post-humanistycznej konceptualizacji podmiotów i wyznaczenia społeczności zwierząt, która może dostarczać informacji podczas kształtowania polityki oraz wspomagać tworzenie nowej polityki wykraczającej poza binarność i hierarchizację form życia.

2025-06-30



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Żresz jak świnia! Jedz jak człowiek! – czyli o niektórych stereotypach językowych dotyczących jedzenia

Agnieszka Gasz

Data publikacji: 14-12-2021 | Abstrakt | s. 1-18

Jedzenie (odżywianie się) to czynność (życiowa) właściwa zarówno ludziom, jak i zwierzętom. Wyznacza więc ono pewien wspólny obszar łączący dwie różne perspektywy interdyscyplinarnych badań, określanych odpowiednio jako: food studies i animal studies.  Celem niniejszego artykułu jest omówienie ważniejszych stereotypów językowych dotyczących jedzenia. Na podstawie analizy najczęściej używanych w polszczyźnie frazeologizmów zawierających komponenty jeść i żreć zostanie podjęta próba wykrycia podstawowych składników konotacyjnych ich znaczenia, a zarazem rekonstrukcji wyłaniającego się z nich obrazu jedzenia. W trakcie analizy zgromadzonego materiału językowego zostaną wykorzystane wybrane procedury badawcze wypracowane w obrębie semantyki kulturowej (elementy definicji kognitywnej, metafora pojęciowa, animalizacja).

2021-12-14



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Wegańska socjologia, czyli socjologia biocentryczna zaangażowana w zmianę społeczną

Łucja Lange

Data publikacji: 10-04-2024 | Abstrakt | s. 1-15

Celem artykułu jest przybliżenie paradygmatu związanego z wegańską socjologią i jej obszarem badawczym. Autorka przybliża korzenie wegańskiej socjologii, prezentuje poruszane w ramach badań empirycznych i teoretycznych tematy oraz przedstawia Międzynarodowe Towarzystwo Wegańskich Socjolożek_gów_x wraz z wyszczególnieniem podejmowanych w kolektywie działań i badań prowadzonych przez poszczególne osoby w kolektywie. Następnie wskazane zostały kierunki i nadzieje związane z przyszłością wegańskiej socjologii oraz możliwości faktycznego rozwoju tej subdyscypliny.

2024-04-10



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Lewica i zwierzęta. Śladami krytyki

Dariusz Gzyra

Data publikacji: 26-06-2025 | Abstrakt | s. 1-28

Artykuł jest próbą wstępnego rozpoznania relacji szeroko rozumianej myśli i praktyki lewicowej oraz progresywnej do idei praw zwierząt i postulatów prozwierzęcego abolicjonizmu. Przytoczono i przeanalizowano różnorodne głosy badaczy oraz intelektualistów zajmujących się krytycznie stanem relacji człowieka i innych czujących zwierząt. Opisano podłoże ideologiczne dominujących form myśli lewicowej, a także obecną normę społeczną i wynikający z niej status zwierząt oraz ich wpływ na zdolność klasy politycznej do przyjmowania pozycji radykalnych. Przybliżono strategię zmiany społecznej nazywaną pragmatycznym abolicjonizmem, w ramach której w drodze do osiągnięcia celu ostatecznego akceptowane są niektóre rozwiązania połowiczne. Podano i przeanalizowano zakres postulatów programowych polskich środowisk lewicowych.

2025-06-26



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Ciało (nie)ludzkie. Motyw cielesności w tomiku Anny Adamowicz Animalia

Adriana Joanna Mickiewicz

Data publikacji: 27-12-2022 | Abstrakt | s. 1-18

Celem artykułu jest analiza motywu cielesności w tomiku poetyckim  młodej autorki Anny Adamowicz Animalia. W tekście stosuję metodologię opracowaną na gruncie zookrytyki, subdyscypliny Animal Studies. Wiersze Adamowicz wyrażają niezgodę na traktowanie nie-ludzkiej cielesności jako gorszej, oraz redukowania jej do bezwartościowego, pasywnego „mięsa”. W swojej twórczości Adamowicz dokonuje destrukcji antropocentrycznej hierarchii oraz pokazuje tragiczne konsekwencje ludzkiej działalności dla całości świata zwierzęcego. Autorka porusza także tematykę nieodwracalnych zmian klimatycznych, które posiadają wpływ na świat zwierząt nie-ludzkich.

2022-12-27



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Zwierzęta jako podmioty pamięci. Kulturowe oraz językowe doświadczenie cmentarza dla zwierząt „Tęczowy Most” w Szymanowie

Maja Mańkiewicz

Data publikacji: 07-02-2025 | Abstrakt | s. 1-12

Celem pracy było scharakteryzowanie warstwy tekstowej inskrypcji nagrobnych występujących na terenie cmentarza „Tęczowy most” w Szymanowie pod Wrocławiem, zrekonstruowanie schematów zachowań człowieka współczesnego, który doświadcza śmierci bliskiej jednostki, oraz przedstawienie procesów świadczących o kulturowej transgresji dotyczącej relacji ludzi ze zwierzętami pozaludzkimi. W celu dokładnego zrekonstruowania społeczno-kulturowego wymiaru opisywanego cmentarza badania skoncentrowane zostały zarówno na warstwie językowej inskrypcji, jak i estetyce przestrzeni cmentarnej. Po analizie zebranego materiału wyciągnięto wniosek, że na zwierzęcych grzebowiskach za pośrednictwem różnego typu form ekspresji uwidacznia się niezwykle silna relacja między człowiekiem a jego zmarłym pupilem. Nakreślona została ponadto zmiana dotycząca postrzegania zwierząt pozaludzkich już nie w ramach przedmiotu, a podmiotu.

2025-02-07



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Złapać, wyciąć, powtórzyć – rosnąca populacja kotów i praca uwarunkowana płcią w programie sterylizacji dzikich zwierząt

Kirsten L. Grieve , Stephen L. Muzzatti

Data publikacji: 27-06-2023 | Abstrakt | s. 1-23

Cat overpopulation in Toronto, Canada, is a serious and growing problem. Small, and frequently isolated, groups of volunteers work in a variety of capacities to help mitigate the large numbers of litters produced by stray and feral cats. One such organisation is Toronto Street Cats. This volunteer group works with the help of the Toronto Humane Society to operate a monthly trap/neuter/release (TNR) programme. Groups of caretakers look after registered feral cat colonies and capture cats of breeding age. Once a month these
cats are sterilised, vaccinated, treated for parasites, and microchipped in an evening-long marathon. Volunteers in veterinary medicine (registered veterinary technicians [RVTs], veterinary assistants and veterinarians) comprise the medical staff who provide treatment and perform the assembly-line surgeries. Post-surgery, the cats are taken by the volunteers to a recovery facility and

2023-06-27



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Traktowane jak mięso? Zawłaszczanie krzywdy zwierząt do ukazania opresji kobiet w wybranych horrorach z femmes animales

Leila Słodowicz

Data publikacji: 24-03-2026 | Abstrakt | s. 1-14

Materiał badawczy artykułu stanowią wybrane horrory z femmes animales – postaciami, których, jak wskazała Barbara Creed, zawieszony między człowieczeństwem a zwierzęcością status rzuca wyzwanie andro- i antropocentrycznemu porządkowi. Przyjrzenie się bohaterkom w optyce ekofeministycznej ujawnia, że empowerment wspierany wizualnymi metaforami związanymi ze zniewoleniem zwierząt, nie tylko jest powierzchowny, ale również powiela opresję kobiet i istot pozaludzkich. Filmowe konstrukcje zwierzęcości, motyw bycia przedmiotem oglądu (jako żywy eksponat w zoo lub obiekt male gaze) oraz wyrażanie kobiecej krzywdy obrazami mięsa i klatek umacniają dualistyczno-hierarchiczne myślenie, a także degradują to, co nie-męskie, nie-ludzkie, niewpisujące się w prymat rozumu w ukształtowanym przez zachodnią tradycję intelektualną andro- i antropocentrycznym świecie.

2026-03-24



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Wszystkie zwierzęta są równe… czyli dlaczego zasada etyczna, na której opiera się ludzka równość, wymaga od nas także równego traktowania zwierząt

Peter Singer , Dmitry Kozhevnikov , Magdalena Kozhevnikova

Data publikacji: 29-12-2023 | Abstrakt | s. 1-9

Exctract from the book Animal Liberation Now (Publisher: New York: HarperCollins, 2023), which shows that despite the growing importance of the animal liberation movement, we still abuse animals on an incomprehensible scale. The book returns to the themes of Animal Liberation – Peter Singer’s groundbreaking work from 1975 and examines how the issues of the animal rights movement intertwine with climate change and social justice. The book is also a voice arguing for a new ethics of our relationship with animals. In the quoted passage, Peter Singer argues for animal liberation and equal treatment of the interests of humans and non-humans. He also describes speciesism as prioritizing the interests of one’s own species. The ethical basis for equal treatment of different species is their shared capacity to suffer.

2023-12-29



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

„Praca we krwi”. O języku podmiotu kobiecego i podmiotu zwierzęcego w Mateczniku Małgorzaty Lebdy

Anouk Herman

Data publikacji: 14-02-2022 | Abstrakt | s. 1-16

Celem niniejszej pracy jest przybliżenie ekofeministycznej teorii zwierzęcego podmiotu i jego nieobecnego przedmiotu odniesienia w tomiku Matecznik Małgorzaty Lebdy. Ekofeminizm dostarcza narzędzi do rozbudowanej analizy konceptualnych związków pomiędzy kobietami (a także osobami niebinarnymi) i zwierzętami, może być również stanowić teoretyczne zaplecze ekokrytycznego badania literatury. Ekofeministyczne myślicielki, Carol J. Adams i Marti Kheel, rozwinęły teorie dotyczące relacji ludzkich i nieludzkich fenomenów, zbadały także zagadnienia seksualności i cielesności w kontekście zabijania i polowania na zwierzęta. Wszystkie te problemy są ważnymi motywami w twórczości Małgorzaty Lebdy.

2022-02-14



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Terapeutyczna rola zwierząt na przykładzie koni

Agnieszka Bołdak , Agata Stefanowska

Data publikacji: 09-09-2024 | Abstrakt | s. 1-22

Celem opracowania jest przegląd terapeutycznych oddziaływań zwierząt na zdrowie fizyczne i samopoczucie psychiczne człowieka na przykładzie koni. W artykule omówiono zjawisko zooterapii oraz przytoczono wyniki wybranych badań empirycznych dotyczących terapii z udziałem koni. Przedstawione wyniki potwierdzają pozytywny wpływ terapii z udziałem tych zwierząt na zdrowie pacjentów, niezależnie od wieku i rodzaju dolegliwości. W sferze fizycznej poprawa dotyczy głównie ogólnej kondycji, napięcia mięśniowego i równowagi oraz zdolności motorycznych. W obszarze emocjonalno-motywacyjnym korzyści polegają na wzmocnieniu poczucia sprawczości, podniesieniu własnej wartości oraz regulacji emocjonalnej. W sferze poznawczej notuje się poprawę uwagi, pamięci, mowy oraz percepcji zmysłowej. W aspekcie społecznym rozwija się umiejętność współpracy i budowania bliskich relacji. Przeprowadzenie metaanalizy omawianych badań nie było możliwe z uwagi na ich zróżnicowanie pod względem założonych celów, procedur i doboru grup badawczych.

2024-09-09



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

„Część mnie”. Znaczenie psów dla bezdomnych właścicieli i konsekwencje dla ich dobrostanu

Chelsie Bailey , Jo Hockenhull , Nicola Rooney

Data publikacji: 13-06-2023 | Abstrakt | s. 1-32

The UK homeless population is increasing. Companion animal ownership amongst homeless people is not uncommon, but the positive and negative consequences of this association for both humans and animals are unknown. We conducted semi-structured interviews with homeless dog owners covering how their dog impacted them, and how they met the dog’s welfare needs. Twenty-one homeless dog owners were recruited via a dog welfare charity that works with homeless people and their dogs. The interviews were
transcribed and analysed thematically. Dogs were reported to provide similar benefits to dogs owned in households, but additionally owner believed they helped facilitate routine, assisted them through mental health issues and provided continuous emotional support. Owners noted difficulties accessing long- and short-term accommodation, and services, such as shops, due to their dog, and generally only entrusted other individuals to look after their dog in urgent cases. All the dogs were reported to receive veterinary
care as needed, were treated against parasites, and fed adequately. The main concern expressed by owners was providing somewhere adequately warm and large for their dog to sleep, but we suggest access to a safe place to avoid frightening stimuli may also be important. During the interviews owners used the dog to facilitate discussion about themselves, allowing many to open-up about the difficulties of their past, and potential future. Our findings can be used to help direct how homeless charities can best help dog owners
in the future.

2023-06-13



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Językowy obraz świni w języku hiszpańskim. Analiza na podstawie materiału leksykograficznego

Barbara Mazurek

Data publikacji: 29-12-2023 | Abstrakt | s. 1-15

Celem niniejszego artykułu jest rekonstrukcja językowego obrazu świni w języku hiszpańskim na podstawie materiału językowego pochodzącego ze źródeł leksykograficznych. Analizie zostały poddane konotacje semantyczne utrwalone w definicji słownikowej oraz derywatach leksemu cerdo (‘świnia’) i bliskoznacznych mu chancho, cochino, guarro, marrano oraz puerco. Przedmiotem opisu są również związki wyrazowe zawierające jeden ze wymienionych komponentów. Językowy obraz świni w hiszpańszczyźnie opiera się na konotacjach semantycznych o zabarwieniu pejoratywnym. Ten sposób wartościowania dotyczy zarówno wyglądu, jak i natury tego zwierzęcia. Z zebranych danych językowych wyłania się antropocentryczna postawa człowieka wobec otaczającego go świata, oparta na opozycji człowiek «dobry» – zwierzę «zły».

2023-12-29



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Po co istnieje foka? Teleologia we współczesnej relacji człowiek–zwierzę

Jan Marcin Węsławski

Data publikacji: 29-12-2020 | Abstrakt | s. 77-84

Teleologia – wywodzące się od czasów starożytnych przekonanie, że wszystkie gatunki istnieją w określonym celu (Stwórca powołał je do życia, nadając im role), ma się zdumiewająco dobrze we współczesnej szkolnej edukacji i praktyce zarządzania środowiskiem. Prowadzi to do przyjęcia założenia o człowieku jako „dobrym ogrodniku”, który wybiera gatunki pożyteczne i usuwa szkodliwe, planując i egzekwując ich liczebność oraz obszar występowania. Tego rodzaju podejście jest w sprzeczności ze współczesną wiedzą o plastyczności gatunków i ekosystemów, które zmieniają się na skutek złożonych zjawisk przyrodniczych. W efekcie powstaje konflikt pomiędzy tymi, którzy chcą chronić wybrane gatunki z powodu tego, że spełniają one określoną funkcję, którą my lub Stwórca im nadaliśmy (dostarczają dobra lub usługi ekosystemowe), oraz tymi, którzy chcą chronić Przyrodę dla niej samej.

2020-12-29



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Owady okiem przyrodnika i okiem artysty. Ilustracje entomologiczne w Albumach Anselma de Boodta

Julia Czapla

Data publikacji: 24-09-2025 | Abstrakt | s. 1-20

Artykuł stanowi przedstawienie dwóch różnych praktyk opracowywania przedstawień owadów na przełomie XVI i XVII w. To studium prawie 40 rysunków z Albumów Anselma de Boodta (Rijksmuseum) porównujące artystyczne, iluzjonistyczne miniatury ukazujące niewielkie zwierzęta (rysunki Eliasa Verhulsta według rycin Jorisa Hoefnagla) z naukowymi, nieco uogólnionymi szkicami entomologicznymi (autorskie rysunki de Boodta). Zestawienie ich z wcześniejszymi i współczesnymi ilustracjami pozwoli na określenie zmieniających się w XVI w. oczekiwań wobec ilustracji entomologicznych: od iluzjonistycznych niderlandzkich bordiur i niemieckich drzeworytów ukazujących owady wśród ludzi, poprzez uproszczone rysunki, po drobiazgowe, rysowane przy pomocy lupy przedstawienia gatunkowe. Albumy de Boodta są przykładem próby znalezienia równowagi między iluzjonizmem a standaryzacją ilustracji entomologicznej w końcu XVI w.

2025-09-24



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Utowarowienie tuńczyka błękitnopłetwego w czasach antycznych i współczesnych w ujęciu socjologicznym

Przemysław Andrzej Wechta

Data publikacji: 19-11-2025 | Abstrakt | s. 1-14

Celem artykułu jest zastosowanie socjologicznej koncepcji współczynnika humanistycznego Floriana Znanieckiego do badania różnych typów wartościowania (rynkowego, estetycznego, kulinarnego) tuńczyka błękitnopłetwego. Pytanie o to jakie wartości przypisują mu ludzie to pytanie o stanowiący ich podstawę ład aksjonormatywny, wzory kultury, wzory działań społecznych, systemy ideologiczne. Pierwszym obszarem badawczym jest kultura antyczna i występujące w niej sposoby wartościowania tuńczyka błękitnopłetwego. Drugi obszar to kapitalizm, w którym na plan pierwszy wysuwa się jego wysoka wartość rynkowa. Spojrzenie z perspektywy znaczenia i konsumpcji tuńczyka błekitnopłetwego pozwala odsłonić wiele dylematów, przed którymi staje współczesne społeczeństwo.

 

2025-11-19



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Rój–hybryda–technologia. Transmedialne możliwości stawania-się-owadem

Piotr F. Piekutowski

Data publikacji: 21-06-2023 | Abstrakt | s. 1-21

Zgodnie ze słowami Rosi Braidotti owady determinuje ich bycie po-między i ciągłe stawanie się. W artykule asamblaż owadzich figuracji analizowany jest na dwóch poziomach: nie-ludzkiej technologii oraz nienaturalnej narracji w opowieściach o metamorfozie. Podążając za badaniami z obszaru archeologii mediów Jussi Parikki, stawanie-się-owadem analizowane jest na transmedialnych przykładach z obszarów literatury (Franz Kafka – Przemiana), filmu (David Cronenberg – Mucha), gier wideo i VR (All in! Games – Metamorphosis) oraz mediów usieciowanych. Eksploracja pozaludzkich perspektyw i defamiliaryzacja w narracjach według Jana Albera prowadzi do transformacji ram kognitywnych. Radykalnie Inne owady okazują się przekraczać antropocentryczny paradygmat i w hybrydycznym połączeniu z człowiekiem i maszynami urzeczywistniają posthumanistyczne założenia.

2023-06-21



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Ambiwalentny obraz psa w robotyce

Magdalena Kozhevnikova , Svetlana Karpova

Data publikacji: 29-06-2021 | Abstrakt | s. 1-12

Psa i człowieka łączy szczególny emocjonalny stosunek. Oprócz tego, że pies realizuje dla potrzeb człowieka wiele zadań, jest także, a może przede wszystkim, przyjacielem i towarzyszem. Jednak kojarzy się również z zagrożeniem, wścieklizną, agresją z powodu konotacji z wilczymi przodkami. Taką ambiwalencję w podejściu do psa można prześledzić we współczesnym rozwoju robotyki, w której stworzone maszyny ucieleśniają zarówno pozytywny wizerunek psa jako członka rodziny, jak i negatywny wizerunek niebezpiecznej bestii. Przykładami takich maszyn są roboty komercyjne Aibo firmy Sony oraz stworzony dla wojska przez Boston Dynamics BigDog (wraz z kolejnymi modernizacjami). Oba projekty robotów można uznać za ilustrację niektórych pozornie sprzecznych obrazów psa w kulturze.

2021-06-29



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

“My Pet is More-Than-Animal to Me”: Personality Profiles in the Context of Attachment to Companion Animals [„Dla mnie to więcej niż tylko zwierzę”: profile osobowości w kontekście przywiązania do zwierząt towarzyszących]

Magdalena Agnieszka Kotus

Data publikacji: 12-05-2026 | Abstrakt | s. 1-22

The study aims to explore the configurations of personality traits in the context of attachment to companion animals. A total of 426 Polish participants (aged 18–77; M = 32.08, SD = 10.53) completed online measures of Big Five traits, Attachment to Pets, and demographic data. Cluster analysis identified personality-based groups. The first cluster is characterized by sociability, openness to new experiences, and emotional stability, showing lower pet attachment. The second cluster is characterized by neuroticism, closeness to novelty, and socializing. The third cluster is characterized by low openness to experience, persistence, and a need for predictability. Both latter clusters showed higher pet attachment. Findings indicate that personality profiles differentiate individuals regarding their attachment to nonhuman animals.

 

2026-05-12



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Małże jako bioindykatory: praca, współpraca czy wyzysk? Antropologiczne studium przypadku

Magdalena Kozhevnikova

Data publikacji: 05-09-2025 | Abstrakt | s. 1-23

Z perspektywy etnografii i etyki przyglądam się relacji ludzi i małży słodkowodnych z gatunku skójka zaostrzona (Unio tumidus). Małże są umieszczone w stechnicyzowanym środowisku  wodociągów, gdzie mają za zadanie kontrolować jakość wody przeznaczonej dla ludzi. Zastanawiam się nad tym, czy mamy do czynienia z relacjami pracy (wg kategorii opisanych przez D. Haraway) czy z wyzyskiem (w oparciu o utylitaryzm Petera Singera). Staram się umieścić te relacje międzygatunkowe w szerszym kontekście, w którym każdy gatunek ma inną wiedzę o wodzie, inne umiejętności i potrzeby obcowania z nią. To także, a może przede wszystkim, relacja między konkretnymi jednostkami zaangażowanymi w pracę z wodą. 

2025-09-05



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Interdyscyplinarne podejście do zagadnienia dobrostanu zwierząt na przykładzie badań zaburzeń behawioralno-poznawczych u psów i kotów

Adriana Schetz

Data publikacji: 09-09-2024 | Abstrakt | s. 1-27

Artykuł stanowi próbę zastosowania narzędzia nazywanego za Danielem Dennettem inżynierią odwróconą do próby odpowiedzi na pytanie, jak można opisać umysł zwierząt, wykorzystując pojęcia z zakresu filozofii umysłu i kognitywistyki. W związku z tym, że filozofia umysłu w centrum swoich dociekań umieściła człowieka, może się wydawać, że charakterystyczny dla niej system pojęciowy nie jest adekwatny do opisu stanów mentalnych istot pozaludzkich. Tymczasem, pokazując, jak kategorie stworzone do klasyfikacji ludzkich zaburzeń behawioralno-poznawczych sprawdzają się w wypadku opisu zaburzeń tego rodzaju u zwierząt domowych, a dokładniej psów i kotów, można przyjąć, że uprawnione jest rozszerzenie aplikacji teorii opracowanych na gruncie filozofii umysłu oraz kognitywistyki – jako dziedziny interdyscyplinarnej, w której skład wchodzi refleksja filozoficzna – tak, by obejmowały one swoim zakresem również umysły zwierząt innych niż człowiek.

2024-09-09



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Aristajos i Tanatos. Owadzia poetyka Samuela Becketta

Michał Kisiel

Data publikacji: 25-12-2019 | Abstrakt | s. 211-226

Celem niniejszego artykułu jest próba nakreślenia sposobów, za pomocą których Samuel Beckett wiąże śmierć z figurami owadów, stanowiącymi jeden z najbardziej dopracowanych i konsekwentnych tropów zwierzęcych w jego literackim uniwersum. Jak się okazuje, w przeładowanych antropocentryzmem dziełach irlandzkiego pisarza zwierzęta zaskakują czytelnika tym, jak wiele z ich gatunków oraz okazów zamieszkuje jałowe i martwe przestrzenie Becketta. Owady nie stanowią w tej kwestii wyjątku: w światach Becketta spotykamy muchy, pszczoły, szerszenie, osy czy mrówki. Wychodząc od antropocentrycznego odczytania dzieł autora Końcówki przez Alaina Badiou, autor przesiewa tę interpretację przez maszynę antropologiczną Giorgio Agambena oraz posthumanistyczne rozważania Rosi Braidotti. W odróżnieniu od figur ludzkich, które skazane są na niekończącą się agonię pozbawioną wieńczącego ją wydarzenia, owady zostają odczytane jako byty przynależące w pełni do śmierci, sporadycznie przebijające się poprzez jej mur do świata żywych. Podążając za tym rozpoznaniem, autor stara się ukazać powyższą tezę na kilku różnych planach. W artykule zostaje zinterpretowana rola Worma (dosłownie: Robaka) w Nienazywalnym, a także jego niejasny status ontologiczny. W Molloyu zanalizowana zostaje relacja Morana do jego pszczół: obserwacja ich tańca oraz odkrycie ich śmierci oraz zwłok. W końcu, w dalszych częściach artykułu odczytana zostaje fascynująca Becketta logika roju, a także metonimiczne związki owadów z technologią, których tanatyczne aspekty ujawniają intrygujące związki ludzi i nieludzi w dziełach autora Końcówki.

2019-12-25



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Ogon… Filmowe metafory cielesnych transgresji w świecie ludzi i zwierząt

Andrzej Pitrus

Data publikacji: 29-06-2021 | Abstrakt | s. 1-11

Autor pisze o filmach ukazujących transgresję człowieka w kierunku zwierzęcości. Interesują go ludzko-zwierzęce hybrydy, a także zakazane kontakty seksualne między przedstawicielami różnych gatunków. Wątki te obecne są w kinie, ale stanowią rodzaj tabu, w istocie niezbyt często przekraczanego przez filmowców. Okazuje się jednak, że mogą one skutecznie problematyzować fundamentalne kwestie natury egzystencjalnej, choć nie tylko.

2021-06-29



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Wybrane doświadczenia w realizacji przepisów dotyczących hodowli zawartych w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ochronie zwierząt na przykładzie sprzedaży psów za pośrednictwem Internetu w województwie pomorskim

Lucyna Grzelec , Julia Knak

Data publikacji: 04-06-2025 | Abstrakt | s. 1-15

Poniższy tekst przedstawia badanie jakościowe przeprowadzone przy użyciu metody wielokrotnego studium przypadku, w którym za pomocą niejawnych wywiadów swobodnych próbowano ukazać występowanie nielegalnych praktyk związanych ze sprzedażą psów przez sieć Internet. W celu zobrazowania zjawiska posłużono się zapisami zawartymi w Ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 roku o ochronie zwierząt, która reguluje prawne aspekty sprzedaży zwierząt. Ponadto, odwołano się do zjawiska przedmiotowego traktowania zwierząt i miejsca psa w relacji pies-człowiek. Zdefiniowano pojęcie pseudohodowli jako miejsca nielegalnej i/lub nieetycznej sprzedaży i chowu zwierząt. W ramach badań ujawniono praktyki sprzedaży psów przez Internet: charakterystyczne zachowania, rys ogłoszeń oraz poziom zrozumienia psich potrzeb gatunkowych przez ogłoszeniodawców.

2025-06-04



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Sprawcy agresji i przemocy wobec zwierząt. Od czynników osobowościowych i sytuacyjno-społecznych do psychopatii i antyspołecznego zaburzenia osobowości

Ewa Czerwińska-Jakimiuk

Data publikacji: 14-02-2022 | Abstrakt | s. 1-21

Celem opracowania jest omówienie wybranych aspektów agresji i przemocy ludzi wobec zwierząt. W artykule przedstawiono definicje agresji i przemocy, opisano te zjawiska oraz przytoczono wyniki wybranych badań empirycznych (dotyczących cech społeczno-demograficznych sprawców przemocy wobec zwierząt, występujących u nich najczęściej zaburzeń osobowości, zachowań przestępczych, podejmowanych wobec sprawców przemocy wobec zwierząt działań prawnych, a w wypadku dzieci i młodzieży stosujących przemoc wobec zwierząt przyczyn i korelatów zjawiska, tła motywacyjnego oraz skutków). Poddano analizie czynniki najczęściej korelujące z agresją i przemocą o charakterze osobowościowym (między innymi agresywność, lęk, samokontrolę, empatię) i sytuacyjno-społecznym (między innymi frustrację, relatywną deprywację, społeczne uczenie się) oraz psychopatię i antyspołeczne zaburzenie osobowości.

2022-02-14



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

O szczurach i ludziach III. Pragmatystyczna rekonstrukcja podmiotowości sprawczej drogą aktywnego wnioskowania

Zbigniew Słuszkiewicz

Data publikacji: 30-06-2025 | Abstrakt | s. 1-43

Ostatnia część tryptyku (Of Rats and Men) syntetyzuje całą serię, dążącą do: (1) zakwestionowania fundamentów wybranych założeń tradycyjnego dyskursu filozoficznego odnośnie umysłów ludzkich i nie-ludzkich; (2) zaprezentowania, w jaki sposób narzędzia „zwrotu pragmatycznego” mogą pogłębić rozumienie podmiotowości zwierząt; oraz (3) dostarczenia a posteriori wsparcia dla gradualistycznych kategorii podmiotowości moralnej, takich jak koncepcja „podmiotu motywowanego moralnie” Marka Rowlandsa. Powyższe cele realizowane są poprzez eksplorację charakterystycznych cech zaawansowanej podmiotowości sprawczej. Rozwijając wątki rozpoczęte w Of Rats and Men II, autor wykorzystuje teorię aktywnego wnioskowania (AIN), aby ustalić, w jaki sposób procesy wnioskowania kontrfaktycznego i samo-uwierzytelniania sprzyjają jej emergencji. W tym kontekście teoretyczna analiza Jakoba Hohwy’ego zostaje zestawiona z wynikami eksperymentów na gryzoniach, sugerującymi, że zdolność do doświadczania samo-uwierzytelniania na poziomie psychofizjologicznym wchodzi w zakres poczucia sprawstwa (SoA) i może występować poza naszym gatunkiem. Aby zweryfikować występowanie tego zjawiska, zaproponowano interpretację AIN eksperymentu „wiązania czasowego” zaprojektowanego przez Antonellę Tramacere i Colina Allena. Na koniec, aby zilustrować ontologiczną spójność koncepcji szczurów jako istot zdolnych do osiągnięcia poziomu poznawczo zaawansowanej podmiotowości sprawczej, umieszczono ją w szerszych ramach „poznawczych stożków świetlnych” Michaela Levina.

2025-06-30



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

O szczurach i ludziach II. Wykorzystanie pragmatystycznego podejścia do Zasady Energii Swobodnej

Zbigniew Słuszkiewicz

Data publikacji: 13-06-2025 | Abstrakt | s. 1-37

W drugiej części tryptyku Of Rats and Men zaproponowana zostaje pozytywna odpowiedź na wcześniejsze konkluzje. Z pomocą zasobów konceptualnych pragmatyzmu oraz interpretacji fundamentalnych zasad fizycznych, płynących ze współczesnych nieortodoksyjnych ujęć teoretycznych – metafizyki procesu, rozszerzonej syntezy ewolucyjnej i teorii powiązanych ze „zwrotem pragmatycznym” w naukach kognitywnych, a mianowicie zasady energii swobodnej (FEP) i przetwarzania predykcyjnego (PP) – przeprowadzona zostaje rekonstrukcja podstaw podmiotowości sprawczej. W artykule broniona jest teza, że podmiotowość sprawcza, rozumiana jako zdolność organizmów do działania w odniesieniu do racji, nie jest wyznacznikiem ludzkiej poznawczej wyjątkowości, lecz inherentną własnością procesu życia, której źródłem jest egzystencjalny imperatyw utrzymywania stabilności homeodynamicznej przez organizm. Autor argumentuje na rzecz zasadności stosowania intencjonalnej terminologii w wyjaśnianiu zachowań zwierząt, wskazując, że FEP umożliwia takie podejście, a także że jest ono zbieżne z pluralistycznym stanowiskiem pragmatyzmu i antyredukcjonistyczną linią procesualnej metafizyki w filozofii biologii. Artykuł kładzie podwaliny pod dalszą analizę zaawansowanych form podmiotowej sprawczości, która zostanie rozwinięta w ostatniej części tryptyku.

2025-06-13



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Pro-Animal Agenda or Creative Interest? The Reception of Jerzy Skolimowski’s Film EO [Prozwierzęca agenda czy artystyczna strategia? Recepcja filmu IO Jerzego Skolimowskiego]

Patrycja Chuszcz

Data publikacji: 30-06-2026 | Abstrakt | s. 1-26

Film IO Jerzego Skolimowskiego, który miał premierę na 75. Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Cannes w maju 2022 roku i został nagrodzony przez jury, przyciągnął uwagę mediów oraz środowisk prozwierzęcych. Produkcja oferuje unikalną perspektywę, opowiadając globalną podróż osła i ukazując przygody oraz niesprawiedliwości, których źródłem są ludzie. Skolimowski stosuje rozmaite zabiegi narracyjne i stylistyczne, których celem jest uczynienie z IO bohatera reprezentującego interesy zwierząt pozaludzkich i promującego ekologiczną wrażliwość. 

Media uznały film za manifest praw zwierząt, podczas gdy sam reżyser wyraził chęć wzbudzenia emocji widzów i protestu przeciwko przemocy wobec zwierząt. W przeciwieństwie do tego podejścia, niniejsza analiza koncentruje się na badaniach odbioru, by uchwycić, jak film postrzegany jest przez zwykłych widzów. Artykuł opiera się na triangulacji metod badawczych: analizie filmu, dyskursu krytycznofilmowego oraz odbioru przez widownię niespecjalistyczną. Jego fundamenty teoretyczne czerpią zarówno z filmoznawstwa, jak i studiów nad zwierzętami. Tekst zestawia intencje reżyserskie, medialny odbiór oraz uznanie krytyków z perspektywą dorosłych widzów, badając wpływ takich technik, jak antropomorfizacja, na zaangażowanie emocjonalne. Dwa wywiady fokusowe ukazują różnice w ocenie społecznego znaczenia filmu oraz jego oddziaływania pomiędzy widownią specjalistyczną a ogólną. 

2026-06-30



Czasopismo: Zoophilologica. Polish Journal of Animal Studies

Bukoliczne bestiarium Szymona Szymonowica. Między naturą a kulturą

Krystyna Krawiec-Złotkowska

Data publikacji: 21-12-2021 | Abstrakt | s. 1-23

W artykule są przedstawione i omówione zjawiska związane z fauną występujące w bukolicznej poezji Szymona Szymonowica. Przedmiotem analizy są utwory wydane w zbiorze Sielanki i pozostałe wiersze polskie. Bestiarium z wierszy renesansowego autora, twórcy polskiej sielanki, jest analizowane w kontekście tradycji biblijnej i mitycznej. Zwrócono też uwagę na staropolskie i europejskie dziedzictwo kulturowe, ujęcia konwencjonalne i zrywające z konwencją oraz filiacje z polsko-ruską etnografią. Zbadano naturalny i kulturowy wymiar relacji zwierząt i człowieka. Egzemplifikacja zwierząt występujących w sielankach Szymonowica umożliwiła również określić funkcje, jaką pełnią one w świecie przedstawionym utworów.

2021-12-21