Folia Philosophica 2028/1

Guest editors: Alicja Pietras and Luis F. Mendoza Martínez

Nicolai Hartmann (1882-1950) pursued one of the most ambitious philosophical projects in the first half of the 20th century: a new philosophia prima, which was named critical ontology (kritische Ontologie). That project implied renewed historical and systematic reflections on cognition, ethics, history, society, reality, ideality, modality, nature, life, psyche, spirit, and aesthetics. Despite their loss, Hartmann also tackled matters of logic, and logical ideas can be easily found in the remaining works. It was a whole-encompassing project, a task to be done, for which Hartmann had offered the basic guidelines, the so-called Grundzüge.

In the aftermath of the Second World War, most intellectuals turned their attention to understanding what had recently happened. Apparently, there was no room for “abstract” ontology. However, Hartmann’s works show that his project is far from detached from real events. His intention was, from the beginning, to grow an ontology from our earthly, living, psychic, and historical conditions, which demanded a deeper understanding of the world as it is. This demand is not perishable but perennial. In this vein, we welcome papers that address Hartmann’s idea of critical ontology, its relevance, its potential, and its limitations. We also welcome papers that reflect on traditional and contemporary philosophical questions through the insights of the Hartmannian project of a critical ontology.

W czasie, gdy edukacja mierzy się z napięciami kulturowymi, ekologicznymi i poznawczymi, filozofia procesu Alfreda Northa Whiteheada pozwala ponownie przemyśleć jej fundamenty. Nie oferuje gotowej reformy, lecz zaproszenie do innego sposobu myślenia: o uczeniu się jako o rytmie wydarzeń, o wiedzy jako formie stawania się, o pedagogice jako praktyce uważności wobec życia. Redaktorzy niniejszego numer Folia Philosophica zapraszają do nadsyłania tekstów pochylających się nad tym, jak kategorie Whiteheada mogą przekształcać współczesną refleksję pedagogiczną — otwierając ją na doświadczenie, wartość, relacyjność oraz powiązania między ludzkim i pozaludzkim światem w kontekście refleksji znakomitego polskiego humanisty, Lecha Witkowskiego.

Punktem odniesienia dla tego tomu jest najnowsza, imponująca książka profesora Witkowskiego Whitehead. Naddania i (w)zrosty dla humanistyki i edukacji, ukazująca, w jak głębokim stopniu filozofia organizmu może ożywić dzisiejsze debaty nad edukacją, kulturą i humanistyką. Witkowski pokazuje, że twórczość Whiteheada — często przywoływana, lecz rzadko odczytywana w pełnej złożoności — może prowadzić do rewizji zarówno teoretycznych ujęć, jak i samej etyki myślenia pedagogicznego. Pod redakcją Bogdana Ogrodnika numer ten zachęca do rozwinięcia tej rozmowy: do twórczego czy krytycznego „przepracowania” Whiteheada w kontekście wyzwań współczesnej edukacji.

W epoce naznaczonej niestabilnością ekologiczną, przyspieszeniem technologicznym oraz postępującą fragmentaryzacją kulturową, procesualna filozofia Alfreda Northa Whiteheada oferuje unikalne i pilnie potrzebne ramy ponownego przemyślenia edukacji, praktyk kulturowych oraz nauk społecznych. Whiteheadowskie przekonanie, że „istnieje tylko jeden przedmiot edukacji — Życie we wszystkich swoich przejawach”, otwiera perspektywę na gruntowną rekonstrukcję wyobraźni pedagogicznej — ekologiczną, relacyjną i kosmologiczną zarazem. Niniejszy numer Folia Philosophica zaprasza do nadsyłania tekstów analizujących, w jaki sposób myślenie procesualne może przekształcać nasze rozumienie uczenia się, nauczania, kreatywności oraz praktyk badawczych w humanistyce.

Whiteheadowska filozofia organizmu wskazuje nowe możliwości kształtowania środowisk edukacyjnych, reinterpretowania uczestnictwa kulturowego oraz rozwijania form wiedzy zorientowanych na stawanie się, a nie na statyczny porządek. Zapraszamy zwłaszcza teksty inspirowane najnowszymi badaniami „wplatającymi” kategorię procesualności w obszar współczesnych nauk humanistycznych i społecznych — teksty, które na nowo podejmują pytania o związek uczenia się z kreatywnością, percepcją, ucieleśnieniem, doświadczeniem oraz złożoną dynamiką wzrastania. Autorów zachęcamy do namysłu nad tym, jak myślenie procesualne umożliwia metamorfozę pedagogiki w czasach, gdy edukacja podlega narastającemu redukcjonizmowi technologicznemu i presjom systemowym coraz bardziej odrywającym ją od samego życia.