Krótka forma wideo stała się jednym z najpopularniejszych środków komunikacji w dobie cyfrowej. Platformy takie jak TikTok, Instagram (Reels) czy YouTube (Shorts) umożliwiają błyskawiczne tworzenie i udostępnianie treści milionom odbiorców. W niniejszych rozważaniach wstępnie omawiam aspekty prawne tej formy wyrazu, zwłaszcza w kontekście prawa autorskiego, ochrony danych osobowych, regulacji dotyczących treści oraz odpowiedzialności platform internetowych. Celem jest ukazanie wyzwań, przed jakimi staje prawo w konfrontacji z dynamicznie się rozwijającym i trudnym do kontrolowania obszarem kultury cyfrowej. Teza badawcza: Rozwój zjawisk społeczno-artystycznych związanych z twórczością short social videos sprawia, że konieczna staje się reinterpretacja tradycyjnych konstrukcji prawa autorskiego, zwłaszcza w zakresie granic dozwolonego użytku, autorstwa oraz ochrony treści remiksowanych i generowanych przez algorytmy. Cel badania: Badanie ma na celu analizę wpływu współczesnych zjawisk kulturowych i technologicznych na kształtowanie prawa autorskiego obejmującego krótkie filmy wideo publikowane w przestrzeni cyfrowej, a ponadto zidentyfikowanie luk prawnych i zaproponowanie kierunków interpretacyjnych lub legislacyjnych. Materiał badawczy: akty prawne Unii Europejskiej i polskie prawo autorskie, dokumentacja i regulaminy platform cyfrowych dotyczące ochrony praw autorskich, materiały odnoszące się do wykorzystania sztucznej inteligencji w tworzeniu treści audiowizualnych, raporty branżowe i opinie prawne. Metodologia: Badanie oparto na analizie przepisów prawa polskiego i unijnego, orzecznictwa, a także literatury naukowej. Dodatkowo w opisie zjawisk artystycznych uwzględniono perspektywę medioznawczą i kulturoznawczą.

Harmonizacja systemu prawa patentowego została zapoczątkowana w 1883 r., kiedy to przyjęto Konwencję Paryską. Kolejnym znaczącym krokiem w tym procesie było zawarcie w 1994 r. Porozumienia w sprawie handlowych aspektów praw własności intelektualnej (Porozumienie TRIPS). Można stwierdzić, że w ostatnim czasie proces ten stopniowo przyspieszał, co jest widoczne na poziomie globalnym, regionalnym i europejskim. Grupa B+ przy WIPO podejmuje próbę przygotowania określonych założeń w zakresie harmonizacji materialnego prawa patentowego. Jednocześnie poszczególne kraje tworzą koalicje gospodarcze w celu zwiększenia znaczenia praw własności intelektualnej. Z kolei Komisja Europejska przygotowała pakiet aż sześciu projektów rozporządzeń odnoszących się do prawa patentowego oraz pakiet farmaceutyczny w celu ujednolicenia prawa patentowego na poziomie unijnym. Nowe technologie, w szczególności systemy sztucznej inteligencji, wydają się również wpływać na proces harmonizacji, tworząc nowe wyzwania prawne. Choć zapoczątkowano już szereg działań, brakuje im ustrukturyzowanego i scentralizowanego charakteru, co może całościowo utrudnić proces harmonizacji, a przynajmniej uczynić go bardziej zawiłym.

Przynajmniej od lat 60. XX w. w dyskursie publicznym wskazuje się na konieczność wprowadzenia prawnej ochrony folkloru przed jego niekontrolowanym, komercyjnym i często niewłaściwym wykorzystywaniem. Dotychczas nie udało się wszakże wypracować regulacji, która z jednej strony zabezpieczałaby słuszne interesy lokalnych wspólnot kulturowych, a z drugiej – nie ograniczała nadmiernie dostępu do szeroko rozumianych dóbr kultury dla całego społeczeństwa. Autor niniejszego artykułu poszukuje właściwego modelu prawnej ochrony folkloru, analizując pod tym kątem przede wszystkim koncepcję ochrony opartą na reżimie prawnoautorskim oraz koncepcję regulacji sui generis.

Gergely Gosztonyi w swojej książce pt. Censorship from Plato to Social Media – The Complexity of Social Media’s Content Regulation and Moderation Practices (Springer, 2023) podejmuje temat ewolucji cenzury, śledząc jej rozwój od czasów historycznych po współczesne platformy cyfrowe. Autor w sposób krytyczny analizuje złożoność regulowania treści w mediach społecznościowych, wskazując na przejście od tradycyjnej cenzury państwowej do bardziej zniuansowanych praktyk stosowanych przez dzisiejszych cyfrowych gigantów. Gosztonyi opowiada się za modelem współzarządzania internetem, podkreślając potrzebę tworzenia polityk, które z jednej strony chronią wolność wypowiedzi, a z drugiej skutecznie odpowiadają na wyzwania związane z moderacją treści w środowisku online. Dzięki tej zwięzłej, a zarazem pogłębionej analizie książka jawi się jako kluczowe źródło, wzywające decydentów, naukowców oraz platformy cyfrowe do zaangażowania się w merytoryczny dialog na temat regulacji treści. Refleksje Gosztonyiego zachęcają czytelników do krytycznego podejścia wobec wyzwań regulacyjnych ery cyfrowej, akcentując konieczność utrzymania równowagi między otwartością, demokracją a efektywnym zarządzaniem przestrzenią cyfrową.