Od prokuratora w Kurii Rzymskiej do przeciwnika procesowego. Rola Pawła z Kłodawy w sporze o dziesięciny kościoła czernięcińskiego

Jakub Turek

doi:10.31261/SPiP.2018.14.05

Published: 2018-12-31

Vol. 10 (2018)

From a Prosecutor in the Roman Curia to an Adversary. The Role of Paweł of Kłodawa in the Dispute Regarding the Tithes of the Czernięcin Church

Jakub Turek

Section: Artykuły

https://doi.org/10.31261/SPiP.2018.14.05

Abstract

The article presents the history of the dispute regarding the tithes of the Czernięcin church in the Chełm Diocese in the 1420s. The narrative of the first part focuses on the figure of Paweł of Kłodawa, who played a significant role in those events. The article focuses predominantly on his attitude towards the benefices and prebendaries in the Kingdom of Poland as well as his efforts to secure a seat in the Poznań chapter house. The following part turns to the subject of the dispute, namely the church in Czernięcin and the villages belonging to the parish and the subject of allocating the tithes for the stipend for its rector. Then, the article moves on to the development of the dispute, which started with the trial in the Roman Curia in 1422 to end in 1424 with the verdict of an arbitration court led by the Bishop of Włocławek. This part describes also the attitude of Paweł of Kłodawa, who, in the first stage of the dispute was the prosecutor on behalf of the Bishop of Chełm just to later on seek the Czernięcin parish for himself and engage in litigation for its tithes with the aforementioned bishop. The last part introduces the context as well as the conclusions regarding the expansion of the network of parishes in the Chełm Diocese, initiated by Jan Biskupiec, as well as the plan for recovery of the tithes from the freshly reclaimed arable lands, which became a success under Zbigniew Oleśnicki from the Cracow Diocese. The example of the Czernięcin parish shows that Biskupiec had similar intentions, though his loss in the dispute with the rector from Czernięcin and the less developed network of churches made him reconsider. The article is accompanied by a reprint of the decree issued in the aforementioned trial on June 26th, 1422.

Keywords:

canon law case , dispute , parish , stipend , tithes , reclaimed arable land

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Turek, J. (2018). From a Prosecutor in the Roman Curia to an Adversary. The Role of Paweł of Kłodawa in the Dispute Regarding the Tithes of the Czernięcin Church. Średniowiecze Polskie I Powszechne, 10, 91–129. https://doi.org/10.31261/SPiP.2018.14.05

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

The Copyright Owners of the submitted texts grant the Reader the right to use the pdf documents under the provisions of the Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA). The user can copy and redistribute the material in any medium or format and remix, transform, and build upon the material for any purpose.

1. License

The University of Silesia Press provides immediate open access to journal’s content under the Creative Commons BY-SA 4.0 license (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Authors who publish with this journal retain all copyrights and agree to the terms of the above-mentioned CC BY-SA 4.0 license.

2. Author’s Warranties

The author warrants that the article is original, written by stated author/s, has not been published before, contains no unlawful statements, does not infringe the rights of others, is subject to copyright that is vested exclusively in the author and free of any third party rights, and that any necessary written permissions to quote from other sources have been obtained by the author/s.

If the article contains illustrative material (drawings, photos, graphs, maps), the author declares that the said works are of his authorship, they do not infringe the rights of the third party (including personal rights, i.a. the authorization to reproduce physical likeness) and the author holds exclusive proprietary copyrights. The author publishes the above works as part of the article under the licence "Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International".

ATTENTION! When the legal situation of the illustrative material has not been determined and the necessary consent has not been granted by the proprietary copyrights holders, the submitted material will not be accepted for editorial process. At the same time the author takes full responsibility for providing false data (this also regards covering the costs incurred by the University of Silesia Press and financial claims of the third party).

3. User Rights

Under the CC BY-SA 4.0 license, the users are free to share (copy, distribute and transmit the contribution) and adapt (remix, transform, and build upon the material) the article for any purpose, provided they attribute the contribution in the manner specified by the author or licensor.

4. Co-Authorship

If the article was prepared jointly with other authors, the signatory of this form warrants that he/she has been authorized by all co-authors to sign this agreement on their behalf, and agrees to inform his/her co-authors of the terms of this agreement.

I hereby declare that in the event of withdrawal of the text from the publishing process or submitting it to another publisher without agreement from the editorial office, I agree to cover all costs incurred by the University of Silesia in connection with my application.

References

Abraham W.: Akt fundacyjny króla Władysława Jagiełły dla biskupa chełmskiego. Korczyn 16 sierpnia 1417. „Kwartalnik Historyczny” 1918, T. 32.
Google Scholar

Abraham W.: Sprawozdanie z poszukiwań w archiwach i bibljotekach rzymskich do dziejów Polski w wiekach średnich za lata 1899—1913. „Archiwum Komisji Historycznej [Polskiej] Akademii Umiejętności” 1923, seria 2, T. 1.
Google Scholar

Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta. Vol. 1. Ed. B. Ulanowski. In: Monumenta Medii Aevi Historica. T. 13. Cracoviae 1894.
Google Scholar

Acta capitulorum nec non iudiciorum ecclesiasticorum selecta. Vol. 2. Ed. B. Ulanowski. In: Monumenta Medii Aevi Historica. T. 16. Cracoviae 1902.
Google Scholar

Akta grodzkie i ziemskie. Wyd. K. Liske. T. 2. Lwów 1870; T. 4. Lwów 1873.
Google Scholar

Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae. Ed. C. Baczkowski, M. Kowalczyk, J. Mruk, C. Ożóg, C. Pirożyńska, D. Turkowska, G. Wyrozumski. Lib. 11. Cracoviae 2000; Lib. 12. Cracoviae 2003.
Google Scholar

Annaty z Królestwa Polskiego w XV wieku (1421—1503). Wyd. M.D. Kowalski. W: Akta Kamery Apostolskiej. T. 4. Kraków 2002.
Google Scholar

Archiwum Archidiecezjalne Lubelskie, Rep. 60A, sygn. 158, 191; Rep. 64A, sygn. 8, 10, 150; Rep. 64P, perg. nr 3.
Google Scholar

Archiwum Państwowe w Lublinie, Księgi ziemskie chełmskie, sygn. 53.
Google Scholar

Biblioteka Jagiellońska, rkps nr 348.
Google Scholar

Biblioteka Naukowa PAU i PAN w Krakowie, perg. nr 545, 546, 550, 551, 552, 553.
Google Scholar

Bieniak J.: Jan zwany Pełła z Niewiesza. W: Słownik biograficzny Pomorza Nadwiślańskiego. T. 2. Gdańsk 1994.
Google Scholar

Bieńkowski L.: Działalność organizacyjna biskupa Jana Biskupca w diecezji chełmskiej (1417—1452). „Roczniki Humanistyczne” 1958, T. 7, z. 2.
Google Scholar

Borkowska U.: Królewscy spowiednicy. W: Ludzie, Kościół, wierzenia. Studia z dziejów kultury i społeczeństwa Europy Środkowej (średniowiecze — wczesna epoka nowożytna). Red. W. Iwańczak, S.K. Kuczyński. Warszawa 2001.
Google Scholar

Brundage J.A.: Medieval Canon Law. London—New York 1995.
Google Scholar

Brzeziński W.: Koligacje małżeńskie możnowładztwa wielkopolskiego w drugiej połowie XIV i pierwszej połowie XV wieku. Wrocław 2012.
Google Scholar

Brzeziński W.: Polityka małżeńska wielkopolskich rodzin możnowładczych. W: Społeczeństwo Polski średniowiecznej. Red. S.K. Kuczyński. T. 9. Warszawa 2001.
Google Scholar

Bullarium Poloniae. T. 3. Wyd. I. Sułkowska-Kuraś, S. Kuraś. Romae 1988; T. 4. Wyd. I. Sułkowska-Kuraś, S. Kuraś, H. Wajs. Romae 1992.
Google Scholar

Catalogus codicum manuscriptorum medii aevi Latinorum qui in Bibliotheca Jagellonica Cracoviae asservantur. T. 2. Oprac. M. Kowalczyk. Wyd. P. Czartoryski. Wrocław 1982.
Google Scholar

Chachaj J.: Bliżej schizmatyków niż Krakowa… Archidiakonat lubelski w XV i XVI wieku. Lublin 2012.
Google Scholar

Chłopocka H.: Procesy Polski z Zakonem Krzyżackim w XIV w. Poznań 1967.
Google Scholar

Codex epistolaris saeculi decimi quinti. T. 2. Ed. A. Lewicki. In: Monumenta Medii Aevi Historica. T. 12. Cracoviae 1891.
Google Scholar

Corpus Iuris Canonici. Editio Lipsiensis secunda. Pars 2. Instruxit A. Friedberg. Graz 1959.
Google Scholar

Cracovia artificum. Supplementa. Teksty źródłowe do dziejów kultury i sztuki z archiwaliów kurialnych i kapitulnych w Krakowie 1441—1450. Oprac. B. Przybyszewski. Kraków 1993.
Google Scholar

Czarnecki W.: Dynamika procesów osadniczych w ziemi chełmskiej do końca XVI wieku. „Rocznik Chełmski” 2001, T. 7.
Google Scholar

Czarnecki W.: Kształtowanie podstaw terytorialnych Ziemi Chełmskiej w średniowieczu i jej obraz naturalny. „Rocznik Chełmski” 2007, T. 11.
Google Scholar

Czarnecki W.: Rozwój sieci parafialnej Kościoła Łacińskiego w ziemi chełmskiej do początku XVII wieku. „Roczniki Humanistyczne” 2000, T. 48, z. 2.
Google Scholar

Czarnecki W.: Sieć osadnicza ziemi chełmskiej od połowy XIV do połowy XV w. „Rocznik Chełmski” 1997, T. 3.
Google Scholar

Czarnecki W.: Szlachta ziemi chełmskiej do połowy XVI wieku. Białystok 2012.
Google Scholar

Czarnecki W.: Zapiski sądowe chełmskie z końca lat dwudziestych XV wieku w Archiwum Lubelskim. „Rocznik Chełmski” 2007, T. 11.
Google Scholar

Czyżak M.: Kapituła katedralna w Gnieźnie w świetle metryki z lat 1408—1448. Poznań 2003.
Google Scholar

Dembiński P.: Poznańska kapituła katedralna schyłku wieków średnich. Studium prozopograficzne 1428—1500. Poznań 2012.
Google Scholar

Dokumenty soborów powszechnych. T. 2—3. Oprac. A. Baron, H. Pietras. Kraków 2003.
Google Scholar

Dola W.: Wrocławska kapituła katedralna w XV wieku. Ustrój — skład osobowy — działalność. Lublin 1983.
Google Scholar

Fijałek J.: Dwaj dominikanie krakowscy Jan Biskupiec i Jan Falkenberg. W pięćsetną rocznicę odwołania satyry antypolskiej Falkenberga w Rzymie w 1424 roku. W: Księga pamiątkowa ku czci Oswalda Balzera. T. 1. Lwów 1925.
Google Scholar

Gagliardi I.: Inghirami Gimignano. In: Dizionario Biografico degli Italiani. Vol. 62. Roma 2004.
Google Scholar

Gąsiorowski A.: Itinerarium króla Władysława Jagiełły 1386—1434. Wyd. 2. Warszawa 2015.
Google Scholar

Gąsiorowski A.: Kanonicy włocławscy w najstarszej metryce kapitulnej (1435—1500). W: Duchowieństwo kapitulne w Polsce średniowiecznej i wczesnonowożytnej. Pochodzenie i funkcjonowanie elity kościelnej. Red. A. Radzimiński. Toruń 2000.
Google Scholar

Gąsiorowski A.: Notariusze publiczni w Wielkopolsce schyłku wieków średnich. Katalog admisji w Gnieźnie i w Poznaniu: 1420—1500. Poznań 1993.
Google Scholar

Gil A.: Prawosławna eparchia chełmska do 1596 roku. Lublin 1999.
Google Scholar

Głuch G.: Dominikańscy spowiednicy i kaznodzieje Jagiellonów. W: Dominikanie w środkowej Europie w XIII—XV wieku. Aktywność duszpasterska i kultura intelektualna. Red. J. Kłoczowski, J.A. Spież. Poznań 2002.
Google Scholar

Górczak Z.: Podstawy gospodarcze działalności Zbigniewa Oleśnickiego biskupa krakowskiego. Kraków 1999.
Google Scholar

Janeczek A.: Osadnictwo pogranicza polsko-ruskiego. Województwo bełskie od schyłku XIV do początku XVII w. Warszawa 1993.
Google Scholar

Kaczmarek K.: Szkoły i studia polskich dominikanów w okresie średniowiecza. Poznań 2005.
Google Scholar

Katalog dokumentów pergaminowych Biblioteki Polskiej Akademii Nauk w Krakowie. Cz. 1. Oprac. K. Dziwik. Wrocław 1966.
Google Scholar

Knapek E.: Akta oficjalatu i wikariatu generalnego krakowskiego do połowy XVI wieku. Kraków 2010.
Google Scholar

Koczerska M.: Notariat publiczny na usługach Kościoła w Polsce średniowiecznej. W: Dyplomatyka staropolska. Red. T. Jurek. Warszawa 2015.
Google Scholar

Koczerska M.: Zbigniew Oleśnicki wśród ludzi i idei swojej epoki. W: Zbigniew Oleśnicki książę Kościoła i mąż stanu. Red. F. Kiryk, Z. Noga. Kraków 2006.
Google Scholar

Kodeks dyplomatyczny katedry krakowskiej św. Wacława. Cz. 1. Wyd. F. Piekosiński. In: Monumenta Medii Aevi Historica. T. 1. Cracoviae 1874.
Google Scholar

Kodeks dyplomatyczny Małopolski. T. 3. Wyd. F. Piekosiński. In: Monumenta Medii Aevi Historica. T. 10. Cracoviae 1887.
Google Scholar

Kodeks dyplomatyczny Małopolski. T. 4. Wyd. F. Piekosiński. In: Monumenta Medii Aevi Historica. T. 17. Cracoviae 1905.
Google Scholar

Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa. Cz. 1. Wyd. F. Piekosiński. In: Monumenta Medii Aevi Historica. T. 5. Cracoviae 1879.
Google Scholar

Kodeks dyplomatyczny Wielkopolski. T. 5. Wyd. F. Piekosiński. Poznań 1908; T. 7. Wyd. A. Gąsiorowski, R. Walczak. Warszawa—Poznań 1985; T. 8. Wyd. A. Gąsiorowski, T. Jasiński. Warszawa—Poznań 1989; T. 11. Wyd. A. Gąsiorowski, T. Jasiński, T. Jurek, I. Skierska. Poznań 1999.
Google Scholar

Kołacz-Chmiel M.: Społeczności chłopskie ziemi chełmskiej w późnym średniowieczu. Lublin 2009.
Google Scholar

Kowalska-Pietrzak A.: Prałaci i kanonicy kapituły łęczyckiej do schyłku XV w. Łódź 2004.
Google Scholar

Kowalski M.D.: Opłaty annatowe w piętnastowiecznych aktach Kamery Apostolskiej. Uwagi na temat interpretacji źródeł proweniencji papieskiej. „Roczniki Historyczne” 2001, T. 67.
Google Scholar

Kowalski M.D.: Proventus camerae apostolicae debiti. Opłaty duchowieństwa polskiego na rzecz papiestwa w latach 1417—1484. Kraków 2010.
Google Scholar

Kowalski M.D.: Rationes Iacobini de Rubeis, collectoris in Regno Poloniae (1426—1434). Rachunki Giacomina Rossiego, papieskiego kolektora generalnego w Polsce, z lat 1426— 1434. „Studia Źródłoznawcze” 2014, T. 49.
Google Scholar

Królik L.: Kapituła kolegiacka w Warszawie do końca XVIII wieku. Warszawa 1990.
Google Scholar

Księga promocji Wydziału Sztuk Uniwersytetu Krakowskiego z XV wieku. Wyd. A. Gąsiorowski, T. Jurek, I. Skierska, W. Swoboda. Kraków 2000.
Google Scholar

Łosowski J.: Kancelaria grodzka chełmska od XV do XVIII wieku. Studium o urzędzie, dokumentacji, jej formach i roli w życiu społeczeństwa staropolskiego. Lublin 2004.
Google Scholar

Marczewski J.R.: Dzieje chełmskiej kapituły katedralnej obrządku łacińskiego. Lublin 2013.
Google Scholar

Metryka Uniwersytetu Krakowskiego z lat 1400—1508. T. 1. Wyd. A. Gąsiorowski, T. Jurek, I. Skierska. Kraków 2004.
Google Scholar

Monumenta Vaticana res gestas Bohemicas illustrantia. T. 7. Pars 1. Ed. J. Eršil. Pragae 1996.
Google Scholar

Najdawniejsze statuty synodalne diecezji chełmskiej z XV w. Wyd. J. Sawicki. W: Concilia Poloniae. Źródła i studia krytyczne. T. 4. Lublin 1948.
Google Scholar

Orzechowski J.: Okcydentalizacja Rusi Koronnej w XIV, XV i XVI w. W: Państwo, naród, stany w świadomości wieków średnich. Red. A. Gieysztor, S. Gawlas. Warszawa 1990.
Google Scholar

Pakulski J.: Nałęcze wielkopolscy w średniowieczu. Genealogia, uposażenie i rola polityczna w XII—XIV w. Warszawa 1982.
Google Scholar

Paprocki B.: Herby rycerstwa polskiego. Wyd. K.J. Turowski. Kraków 1858.
Google Scholar

Piotrowicz K.: Biskupiec Jan. W: Polski słownik biograficzny. T. 2. Kraków 1936.
Google Scholar

Radzimiński A.: Duchowieństwo kapituł katedralnych w Polsce XIV i XV w. na tle porównawczym. Studium nad rekrutacją i drogami awansu. Toruń 1995.
Google Scholar

Radzimiński A.: Kościół i duchowieństwo w średniowieczu. Polska i państwo Zakonu Krzyżackiego w Prusach. Toruń 2012.
Google Scholar

Radzimiński A.: Prałaci i kanonicy kapituły katedralnej płockiej w XIV i I poł. XV w. T. 1. Toruń 1991.
Google Scholar

Repertorium Germanicum. Verzeichnis der in den Registern und Kameralakten Martins V. vorkommenden Personen, Kirchen und Orte des Deutschen Reiches, seiner Diözesen und Territorien 1417—1431. Bd. 4. Teil 3. Bearb. von K.A. Fink. Berlin 1958.
Google Scholar

Salina A.: Polityka książąt mazowieckich wobec władz Kościoła od początku XIV wieku do 1526 roku. Poznań 2011.
Google Scholar

Sawicki J.: Jan Biskupiec biskup chełmski (1377—1452). Szkic biograficzny. „Nasza Przeszłość” 1948, T. 4.
Google Scholar

Schwartz B.: The Roman Curia (until about 1300). In: The History of Courts and Procedure in Medieval Canon Law. Eds. W. Hartmann, K. Pennington. Washington 2016.
Google Scholar

Sikora F.: Dymitr z Goraja na Szczebrzeszynie w służbie Władysława Jagiełły w latach 1386—1400. „Studia Historyczne” 1986, T. 29, z. 1.
Google Scholar

Skupieński K.: Notariat publiczny w średniowiecznej Polsce. Lublin 1997.
Google Scholar

Sochacka A.: Stefan (zm. 1416/17). W: Polski słownik biograficzny. T. 43. Kraków 2004—2005.
Google Scholar

Stankowa M.: Księga sądu ziemskiego w Hrubieszowie z lat 1429—1468. „Archeion” 1966, T. 44.
Google Scholar

Stankowa M.: Sąd hrubieszowski w XV wieku. „Rocznik Lubelski” 1973, T. 16.
Google Scholar

Starnawski Z.: Źródła do sporu o przynależność diecezjalną powiatu lubelskiego w XV wieku. „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 1964, T. 11, z. 4.
Google Scholar

Starodawne prawa polskiego pomniki. T. 2. Wyd. Z.A. Helcel. Kraków 1870.
Google Scholar

Statuty synodalne krakowskie Zbigniewa Oleśnickiego (1436, 1446). Wyd. S. Zachorowski. Kraków 1915.
Google Scholar

Statuty synodalne wieluńsko-kaliskie Mikołaja Trąby z 1420 r. Wyd. J. Fijałek, A. Vetulani. Kraków 1915—1951.
Google Scholar

Swieżawski A.: Nadanie ziemi bełskiej Siemowitowi IV. „Przegląd Historyczny” 1981, T. 72, z. 2.
Google Scholar

Swieżawski A.: Ziemia bełska. Zarys dziejów politycznych do roku 1462. Częstochowa 1990.
Google Scholar

Szczur S.: Annaty papieskie w Polsce w XIV wieku. Kraków 1998.
Google Scholar

Szczur S.: Supliki Kazimierza Wielkiego. „Roczniki Historyczne” 1993, T. 59.
Google Scholar

Szczygieł R.: Etapy lokacji miast nadbużańskich w XIV—XV wieku. Jedna czy dwie lokacje Chełma na prawie niemieckim. W: Ojczyzna bliższa i dalsza. Red. J. Chrobaczyński, A. Jureczko, M. Śliwa. Kraków 1993.
Google Scholar

Turek J.: Jan Biskupiec, prowincjał polskich dominikanów w latach 1411—1417. W: Ecclesia — regnum — fontes. Studia z dziejów średniowiecza. Red. R. Michałowski, S. Gawlas, K. Gołąbek, M. Janicki, P. Węcowski, M. Piber-Zbieranowska. Warszawa 2014.
Google Scholar

Urzędnicy województwa bełskiego i ziemi chełmskiej XIV—XVIII wieku. Spisy. Oprac. H. Gmiterek, R. Szczygieł. Kraków 1992.
Google Scholar

Vetera monumenta Poloniae et Lithuaniae gentiumque finitimarum historiam illustrantia. T. 2. Ed. A. Theiner. Romae 1861.
Google Scholar

Wolff A.: Projekt instrukcji wydawniczej dla pisanych źródeł historycznych do połowy XVI wieku. „Studia Źródłoznawcze” 1957, T. 1.
Google Scholar

Zachorowski S.: Rozwój i ustrój kapituł polskich w wiekach średnich. Wyd. 2. Kraków 2005.
Google Scholar

Zapiski sądowe województwa sandomierskiego. Wyd. F. Piekosiński. „Archiwum Komisji Prawniczej [Polskiej] Akademii Umiejętności” 1907, T. 8, Cz. 1.
Google Scholar

Zbiór dokumentów małopolskich. Cz. 2. Oprac. S. Kuraś. Wrocław 1963; Cz. 4—7. Oprac. S. Kuraś, I. Sułkowska-Kuraś. Wrocław 1969, 1970, 1974, 1975.
Google Scholar

Vol. 10 (2018)
Published: 2018-12-31

ISSN: 2080-492X

eISSN: 2353-9720

Publisher

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | University of Silesia Press

Licence CC

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

Submit

From a Prosecutor in the Roman Curia to an Adversary. The Role of Paweł of Kłodawa in the Dispute Regarding the Tithes of the Czernięcin Church

Abstract

Keywords:

Jakub Turek

Information