In this essay, the connections between philosophy and culture in John Paul II’s Fides et Ratio and Gaudium et Spes are discussed. The orientation towards transcendence can be inhibited by cultural trends and intellectual attitudes. Faith purifies and elevates culture. The designation of Jacques Maritain as a model for the integration of faith and reason is also discussed here. In the light of this recommendation, we consider the argument of Jacques and Raïssa Maritain that culture is under the sway of evil especially through the ministrations of the prince of this world. The passage from Ephesians 6:10 is interpreted as the scriptural source for this view. The thought of John Henry Newman in The Dream of Gerontius is also brought into consideration in reference to the evil sway of the demons. We conclude with a look at the project of the Maritains as an apostolate to culture.

Nie istnieje rozstrzygająca i powszechnie ważna odpowiedź na pytanie, czy rozum jest przypadkowym rezultatem bezrozumnej ewolucji, czy świat jest dziełem rozumu, a ludzki intelekt jest w swej istocie pochodną Boskiego Rozumu Stwórczego. Każdy człowiek myślący musi na własny użytek i na własną odpowiedzialność dokonać wyboru między tymi koncepcjami. Taki wybór pociąga za sobą poważne konsekwencje, gdyż decydująco wpływa na interpretację faktu ludzkiego i generuje całościową postawę wobec rzeczywistości. Artykuł przedstawia niektóre konsekwencje każdego z dwóch wyborów, a szczególnie koncentruje się na charakterystyce środowiska życiowego, postrzeganego z perspektywy człowieka rozumnego i wierzącego. Autor przedstawia swoje rozumienie wiary, oparte na tekstach Martina Bubera, Josefa Piepera, Józefa Tischnera i Stanisława Wszołka, oraz modeluje optymalną postać relacji między wiarą a rozumem. Rozwija myśl, że wiara chrześcijanina jest odpowiedzią człowieka na wybranie przez Boga, ale wszystko, co w wierze istotne, zaczyna się doświadczeń międzyludzkich. Człowiek żyjący na co dzień w środowisku wiary, nadziei i miłości łatwiej odkryje, że Bóg jest blisko niego i sam stanie się wiarygodnym świadkiem ewangelicznej prawdy dla innych ludzi.

W artykule podjęto refleksję nad sytuacją, w jakiej człowiek poszukuje wiedzy, odwołując się do encykliki Jana Pawła II Fides et Ratio, która podkreśla znaczenie zjednoczenia wiary i rozumu w poszukiwaniu prawdy. Łaciński termin situatio (miejsce, miejsce) odnosi się do ogółu okoliczności, warunków i relacji, w których człowiek poznaje siebie, świat i Boga. Tekst ostrzega przed ryzykiem gnostyckiej pokusy, która polega na negowaniu egzystencjalnych i poznawczych ograniczeń człowieka. Taka postawa prowadzi do utraty percepcji wewnętrznej harmonii kosmosu, odrzucenia postaw krytycznych i pojawienia się absurdalnych konstrukcji o negatywnych konsekwencjach. Jednocześnie artykuł wskazuje na znaczenie metafizyki i potrzebę otwartości na transcendentną prawdę, którą niezawodnie przekazuje wiara chrześcijańska. Zachęca do intelektualnego dialogu między wiarą a filozofią w życiu akademickim i osobistym.

Celem artykułu jest krytyczna refleksja nad modelem teologii jako racjonalizacji wiary religijnej (prawdy objawionej) oraz nad innymi modelami teologii jako wiedzy zaangażowanej (sapiencjalnej) i jako hermeneutyki. Pierwszy z tych modeli jest niewystarczający, ponieważ przeważa w nim racjonalistyczna koncepcja teologii, kosztem jej bardziej egzystencjalnego i doświadczeniowego charakteru. Artykuł składa się z trzech części. W części pierwszej zaprezentowano model teologii jako racjonalizacji prawdy objawionej (filozoficzna krytyka objawienia, dociekania historyczno-doktrynalne nad prawdami wiary, wyjaśnienie i usystematyzowanie treści objawienia za pomocą kategorii filozoficznych, aprioryczny system wiedzy). W drugiej - skoncentrowano się na modelu teologii jako wiedzy zaangażowanej i mądrościowej (zaangażowanie w uznanie określonych prawd wiary i religijny sposób życia, zaangażowanie w doświadczenie misterium i modlitewnej kontemplacji, zaangażowanie w realizację sensu życia i przemianę świata). W trzeciej części ukazano model teologii jako hermeneutyki, czyli sztuki odczytania i interpretacji różnych elementów rzeczywistości (problemów ludzkiej egzystencji, wydarzeń historycznych i tekstów religijnych).

The encyclical Fides et Ratio is a continually inspiring document in which John Paul II sought to answer the question of the relationship between faith and reason, and thus between theology and philosophy. It follows the tradition of the Church, but at the same time reflects the post-Conciliar view of the autonomy of the empirical sciences and the humanities. The present study deals with philosophy which John Paul II calls “Christian philosophy.” The concept of metaphysics, which has influenced Christian philosophy, is crucial here. Despite a lot of criticism concerning metaphysics since the modern period, John Paul II defends the metaphysical position as an integral part of the Christian philosopher’s thinking. His understanding of metaphysics will be discussed in the following study.

Badając etyczne implikacje nowych sposobów komunikacji w kontekście teologii Benedykta XVI i oficjalnych dokumentów Kościoła katolickiego, książka ta oferuje wnikliwe refleksje na temat tego, w jaki sposób technologie cyfrowe i nowoczesne media wpływają na godność człowieka, autentyczną komunikację i rozpowszechnianie prawdy. Podczas swojego pontyfikatu Benedykt XVI zwracał szczególną uwagę na ten temat, co jest widoczne w jego oficjalnych dokumentach i przemówieniach. Benedykt XVI wniósł teologiczny wymiar do debaty na temat nowych mediów, podkreślając związek między prawdą, miłością i autentyczną komunikacją. Jego teologia i oficjalne dokumenty Kościoła katolickiego przypominają nam, że technologie i nowe formy komunikacji są narzędziami moralnymi, które muszą być używane odpowiedzialnie, z poszanowaniem godności ludzkiej i w celu szerzenia prawdy i budowania bardziej sprawiedliwego społeczeństwa.

Review of the one-volume synthesis of Prudence Allen on gender complementarity

Krzysztof Wielecki, Kultura versus kultura masowa, 662 pp.

Warszawa: Narodowe Cenrum Kultury, 2024