Zgłoszono: 2025-10-13
Zaakceptowano: 2026-05-11
Opublikowano: 2026-08-04

Masaryk i Kant

Emanuel Rádl , Dariusz Bęben Logo ORCID

Abstrakt

Artykuł Masaryk i Kant to pierwszy przekład na język polski tekst Emanauela Rádla. Na początku swojej drogi filozoficznej Masaryk odnosił się do Kanta krytycznie. Pod wpływem Brentana, Schopenhauera i pozytywizmu Comte’a uznawał go za myśliciela zbyt metafizycznego i oderwanego od nauki. Zarzucał mu aprioryzm, dualizm rozum–zmysły oraz brak praktycznych rozwiązań. Doceniał wprawdzie jego próbę przezwyciężenia sceptycyzmu Hume’a, ale twierdził, że zakończyła się niepowodzeniem. W tym okresie bardziej cenił empiryzm Locke’a i konkretne analizy Comte’a niż abstrakcyjny system krytyczny Kanta.

Z czasem jego stosunek do Kanta złagodniał. W Moderní člověk a náboženství Masaryk, choć nadal krytyczny wobec aprioryzmu, zaczął podziwiać autentyczność i konsekwencję Kanta w poszukiwaniu prawdy. Uznawał, że każdy, kto chce zrozumieć współczesną filozofię, musi się z nim zmierzyć. Zauważył też, że Kant lepiej niż Hume ukazał organiczną jedność wiedzy i wagę krytycznej refleksji. Kant stał się dla niego nie tylko punktem odniesienia, lecz także inspiracją w sporach o sens racjonalizmu i religii.

W dojrzałej twórczości, zwłaszcza w Rusko a Evropa, Masaryk uczynił z Kanta symbol krytycyzmu, rozumu i demokracji, przeciwstawiając go rosyjskiemu mistycyzmowi, irracjonalizmowi i autorytaryzmowi. Krytyka Kanta stała się w jego oczach narzędziem walki z mitem, arystokracją i teokracją, a jednocześnie fundamentem nowoczesnej, demokratycznej świadomości. Ostatecznie Kant – dawniej traktowany przez Masaryka jako metafizyk – został uznany za filozofa światowo-historycznego i jednego z proroków przyszłości.

Pobierz pliki

Zasady cytowania

Rádl, E., & Bęben, D. (2026). Masaryk i Kant. Folia Philosophica, 1–13. https://doi.org/10.31261/fp.22663

Cited by / Share

Licencja

Creative Commons License

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.


Właściciele praw autorskich do nadesłanych tekstów udzielają Czytelnikowi prawa do korzystania z dokumentów pdf zgodnie z postanowieniami licencji Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA 4.0). Użytkownik może kopiować i redystrybuować materiał w dowolnym medium lub formacie oraz remiksować, przekształcać i wykorzystywać materiał w dowolnym celu.

1. Licencja

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego zapewnia natychmiastowy otwarty dostęp do treści swoich czasopism na licencji Creative Commons BY-SA 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Autorzy publikujący w tym czasopiśmie zachowują wszelkie prawa autorskie i zgadzają się na warunki wyżej wymienionej licencji CC BY-SA 4.0.

2. Oświadczenie Autora

Autor deklaruje, że artykuł jest oryginalny, napisany przez niego (i współautorów), nie był wcześniej publikowany, nie zawiera stwierdzeń niezgodnych z prawem, nie narusza praw innych osób, jest przedmiotem praw autorskich, które przysługują wyłącznie autorowi i jest wolny od wszelkich praw osób trzecich, a także, że autor uzyskał wszelkie niezbędne pisemne zgody na cytowanie z innych źródeł.

Jeśli artykuł zawiera materiał ilustracyjny (rysunki, zdjęcia, wykresy, mapy itp.), Autor oświadcza, że wskazane dzieła są jego dziełami autorskimi, nie naruszają niczyich praw (w tym osobistych, m.in. prawa do dysponowania wizerunkiem) i posiada do nich pełnię praw majątkowych. Powyższe dzieła udostępnia jako część artykułu na licencji „Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe”.

UWAGA! Bez określenia sytuacji prawnej materiału ilustracyjnego oraz załączenia stosownych zgód właścicieli majątkowych praw autorskich publikacja nie zostanie przyjęta do opracowania redakcyjnego. Autor/autorka oświadcza równocześnie, że bierze na siebie wszelką odpowiedzialność w przypadku podania nieprawidłowych danych (także w zakresie pokrycia kosztów poniesionych przez Wydawnictwo UŚ oraz roszczeń finansowych stron trzecich).

3. Prawa użytkownika

Zgodnie z licencją CC BY-SA 4.0 użytkownicy mogą udostępniać (kopiować, rozpowszechniać i przekazywać) oraz adaptować (remiksować, przekształcać i tworzyć na podstawie materiału) artykuł w dowolnym celu, pod warunkiem, że oznaczą go w sposób określony przez autora lub licencjodawcę.

4. Współautorstwo

Jeśli artykuł został przygotowany wspólnie z innymi autorami, osoba zgłaszająca niniejszy formularz zapewnia, że została upoważniona przez wszystkich współautorów do podpisania niniejszej umowy w ich imieniu i zobowiązuje się poinformować swoich współautorów o warunkach tej umowy.

Oświadczam, że w przypadku nieuzgodnionego z redakcją i/lub wydawcą czasopisma wycofania przeze mnie tekstu z procesu wydawniczego lub skierowania go równolegle do innego wydawcy zgadzam się pokryć wszelkie koszty poniesione przez Uniwersytet Śląski w związku z procedowaniem mojego zgłoszenia (w tym m.in. koszty recenzji wydawniczych).

Domyślna okładka

2025
Opublikowane: 2021-04-22


ISSN: 1231-0913
eISSN: 2353-9445
Ikona DOI 10.31261/fp

Wydawca
Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | University of Silesia Press

Ta strona używa pliki cookie dla prawidłowego działania, aby korzystać w pełni z portalu należy zaakceptować pliki cookie.