Artykuł analizuje miejsce i rolę świeckich w synodalnej wizji Kościoła rozwijanej w nauczaniu papieża Franciszka. Autor ukazuje historyczne uwarunkowania relacji między duchowieństwem a laikatem, od wczesnochrześcijańskiego pojęcia laos theou po współczesne rozumienie Ludu Bożego. Wskazuje, że choć Sobór Watykański II i adhortacja Christifideles laici podkreśliły godność i misję świeckich, ich uczestnictwo w życiu i decyzjach Kościoła pozostało ograniczone. Synodalność – rozumiana jako wspólne podążanie Ludu Bożego – stanowi odpowiedź na to napięcie. Papież Franciszek ukazuje ją jako nowy etap rozwoju eklezjologii, w którym współodpowiedzialność świeckich za misję Kościoła staje się nie dodatkiem, lecz istotą jego życia i działania.

In the specialist literature of the Eastern Orthodox Church, canonical studies devoted to the norms governing the participation of laypeople in the exercise of the Church’s jurisdictional power are relatively few and, in most cases, lack a holistic approach that includes references to both the biblical text and the texts of the early liturgical-canonical literature and canonical collections of the third and fourth centuries. Therefore, insofar as time and space have permitted, we have sought in the present study to examine and evaluate the testimonies provided by these sources, correlating them with the provisions of the canonical legislation of the first Christian millennium. In order to illustrate how the participation of the laity in the exercise of jurisdictional power was understood and implemented throughout history, we have also made use of the canonical doctrine of the Eastern Church, as reflected especially in the commentaries of the twelfth-century Byzantine canonists. Finally, in order to provide the reader with an understanding of how the participation of the laity in the exercise of the Church’s jurisdictional power is realised today, we have examined and evaluated the Statute for the Organisation and Functioning of the Romanian Orthodox Church as an example of the normative framework of a local Orthodox Church.

Artykuł przedstawia luterańskie podejście do kwestii kapłaństwa wszystkich wiernych i posługi kościelnej. Czyni to w trzech etapach. W pierwszej części sięga do teologicznego dziedzictwa Marcina Lutra i jego pism. W drugiej części analizuje luterańskie pisma wyznaniowe zebrane w „Księdze zgody”. W trzeciej części odnosi się do współczesnej dyskusji luterańskiej na forum Światowej Federacji Luterańskiej i wynikających z niej dokumentów.

Lozański Komitet Ewangelizacji Świata (Ruch Lozański), reprezentujący globalny ewangelikalizm, staje się coraz ważniejszym miejscem konceptualizacji chrześcijańskiego nauczania społecznego. Analiza czterech międzynarodowych konferencji Ruchu, które odbyły się w latach 1971, 1989, 2010 i 2024 r., pokazuje wyraźny rozwój zakresu i znaczenia systematycznej myśli społecznej w teologii ewangelikalnej. Jest to o tyle ważne, że do niedawna ewangelikalizm nie rozwijał systematycznej myśli społecznej, koncentrując się raczej na ewangelizacji. Odpowiadając na pytanie o przyczyny tego rozwoju, można założyć, że jest on wynikiem spotkania misji chrześcijańskiej ze społecznymi, kulturowymi, politycznymi i gospodarczymi uwarunkowaniami miejsc, do których jest ona skierowana. Teologowie ewangelikalni są coraz bardziej świadomi, że ewangelizacja wymaga również solidnych narzędzi kształtowania środowiska społecznego. Jednym z takich narzędzi jest systematyczna nauka społeczna, która łączy misję chrześcijańską z dążeniem do bardziej sprawiedliwego i pokojowego społeczeństwa, sprzeciwiającego się ubóstwu i wykluczeniu.

Celem artykułu jest przedstawienie nauczania społecznego Kościołów ewangelickich sformułowanego przez Lozański Komitet Ewangelizacji Świata, ze szczególnym uwzględnieniem czterech podstawowych dokumentów ruchu: Przymierza z Lozanny, Manifestu z Manili, Zobowiązania z Kapsztadu i Deklaracji z Seulu. Podstawową metodą zastosowaną w niniejszym artykule będzie analiza literacka.

The article focuses on the issue of the theologically educated laity and their growth since the 20th century. It shows their peculiar place: they are not mere substitutes for the lack of clerical theologians, they have specific missions. They can also reflect theologically on the contemporary Church and the world from different starting points than the clerics, and thus enrich the development of theology as a science and of the Church and the announcement of the Gospel in the contemporary world.

Strzesczenie: Artykuł dotyczy kwestii teologicznie wykształconych świeckich i ich rozwoju od XX wieku. Ukazuje ich szczególne miejsce: nie są oni po prostu substytutami brakujących teologów kleryków, mają specyficzne zadania. Mogą też prowadzić refleksję teologiczną nad współczesnym Kościołem i światem z innych punktów wyjścia niż klerycy, a tym samym wzbogacać rozwój teologii jako nauki oraz Kościoła i głoszenia Ewangelii we współczesnym świecie.

The role of the laity in the Church has been changing over the previous century. An important impetus for change was the Second Vatican Council. Local churches in different countries implemented the Council’s provisions to varying degrees. Poland had special systemic conditions because of the communist rule. The Primate of the Polish Church Stefan Wyszyński led a bold and consistent effort to renew the face of the Church and increase its moral and social role. He implemented the model of the folk Church, based on traditional forms of religiosity, respect for the hierarchy, and a clear division of roles between the clergy and the laity, where there was no room for dialogue. The Primate’s programme of rebuilding the Church centred around the idea of the Great Novena preparing the entire nation for the festive celebration of the millennium of Poland’s baptism. At the same time, it was a great national examination of conscience, aimed at individual and communal struggle against sin and the restoration of the moral authority of the Church as the spiritual guide of all Poles. At the same time, however, a second trend appeared and developed in the Polish Church, consciously and directly referring to the conciliar teaching on the role of the laity in the Church. This current used new forms of pastoral work, different from the traditional forms of piety, activating the laity to a greater extent, preferring dialogue over leadership, and aimed at deepening religious awareness by spreading knowledge and encouraging the intellectual development of faith (fides quaerens intellectum). An important precursor and creator of this trend was Rev. Franciszek Blachnicki, founder of the Light-Life Movement, also known as the Oasis of the Living Church. A characteristic feature of Polish post-conciliar religiosity was the complementary coexistence of these two currents, which, thanks to their rather radical differences, were able to encompass with their influence the vast majority of the nation.

Recenzja książki.

Piotr Nowak: Kształcenie teologiczne w Zjednoczonym Kościele Ewangelicznym (1948–1988) [Theological Education in the United Evangelical Church (1948–1988)] Warszawa: Wyższa Szkoła Teologiczno-Społeczna w Warszawie, 2024

Ekumenizm jako dialog oraz spotkanie religii i kultur. Wokół teologii ekumenicznej ks. prof. Józefa Budniaka [Ecumenism as dialogue and the meeting of religions and cultures. Around the ecumenical theology of Rev. Prof. Józef Budniak]. Eds. W. Świątkiewicz, A. Kasperek. Katowice: Studio NOA, 2022