Piotr Czaadajew — ojciec prowidencjalizmu w Rosji



Abstrakt

PIOTR CZAADAJEW — OJCIEC PROWIDENCJALIZMU W ROSJI
S t r e s z c z e n i e
Artykuł zawiera ogólną krytykę koncepcji badawczych, które rozpatrują religijną metafizykę Czaadajewa jako pochodną względem jego historiozofii lub jako uboczny produkt rozważań na temat historii Rosji i Europy Zachodniej. Bliska jest za to autorowi pozycja Michała Gerszenzona, akcentująca u Czaadajewa prymat metafizyki nad historiozofią. Dokonując na podstawie całości Listów filozoficznych ogólnej rekonstrukcji prowidencjalizmu myśliciela dochodzimy do wniosku, że centrum jego światopoglądu stanowiło przekonanie o nieustającej obecności w dziejach Opatrzności Bożej, najbardziej widocznej w historii katolickiej Europy. To zaś jeszcze bardziej uwypuklało paradoksalną tezę Czaadajewa o zapomnianej przez Opatrzność prawosławnej Rosji, która jako przykład negatywny miała stanowić przestrogę dla pozostałego świata.

ПЕТР ЧААДАЕВ — ОТЕЦ ПРОВИДЕНЦИАЛИЗМА В РОССИИ
Р е з ю м е
В статье представлено критическое отношение к исследовательскому подходу к наследию Чаадаева, предполагающему рассмотрение его метафизики как производной историософии или вовсе как побочную составляющую исторических мировоззрений российского писателя и мыслителя. В статье высказываются взгляды схожие на трактовку данной проблемы Михаилом Гершензоном. В результате реконструкции чаадаевского понимания провиденциализма на основании всех Философических писем мыслителя в статье утверждается в качестве центральной идеи этих писем убеждение Чаадаева о действии в истории Провидения, наиболее заметное в истории католической Западной Европы. Данное убеждение поддерживает и парадоксальное утверждение о забытой Провидением православной России, которая в качестве отрицательного примера должна играть роль назидания для остального мира.


Pobierz


PrzebindaG. (1). Piotr Czaadajew — ojciec prowidencjalizmu w Rosji. Przegląd Rusycystyczny, (4). Pobrano z https://journals.us.edu.pl/index.php/PR/article/view/7354

Grzegorz Przebinda  gregp6@gmail.com
Uniwersytet Jagielloński 

Filolog rusycysta i historyk idei, wieloletni dyrektor instytutu Filologii
Wschodniosłowiańskiej UJ, od 2005 kierownik Katedry Kultury Słowian
Wschodnich UJ. Rektor Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Pigonia w Krośnie. Autor ponad 300 publikacji, w tym dziewięciu książek na temat kultury i historii Rosji, Ukrainy i Białorusi, także ich związków z Polską. W 1991 uhonorowany Nagrodą Polcul za „współpracę polsko-rosyjską w walce o demokrację”. Ostatnia książka — Между Краковом, Римом и Москвой. Русская идея в новой Польше (Moskwa 2013). W 2016 wraz z żoną Leokadią Anną i synem Igorem opublikował przekład Mistrza i Małgorzaty z filologicznym komentarzem. Odznaczony Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (2015) i Medalem Gloria Artis (2018).
Kontakt: grzegorz.przebinda@uj.edu.pl
ORCID 0000-0001-9581-0214