Sztuka i artysta według Rainera Marii Rilkego

Grażyna Krupińska

doi:10.31261/WSS.2017.01.04

Opublikowane: 2017-12-28

Nr 1 (2017)

Sztuka i artysta według Rainera Marii Rilkego

Grażyna Krupińska

Dział: Rozprawy

https://doi.org/10.31261/WSS.2017.01.04

Abstrakt

Pytania dotyczące istoty sztuki, powinności artysty oraz zasad procesu twórczego nurtowały wielu twórców okresu modernizmu. Urodzony w Pradze niemieckojęzyczny poeta Rainer Maria Rilke (1875–1926) zmagał się z nimi przez całe życie. Analizując twórczość poetycką, prozatorską, eseistyczną, ale także dzienniki czy
korespondencję poety, autorka artykułu stara się odpowiedzieć na pytanie, jak i czy zmieniał się obraz artysty i sztuki u Rilkego. Za przełomowy należy uznać tom zatytułowany Nowe wiersze z roku 1907, od którego Rilke zaczyna tworzyć tzw. poetykę rzeczy (Dingdichtung). Artysta przestaje być prorokiem, twórcą prawie równym Bogu. Jego zadaniem jest teraz służba sztuce nawet za cenę cierpienia i samotności, choroby i obłędu. Dzieło stworzone przez takiego artystę jest w pełni autonomiczne, samodzielne i pozwala na zbliżenie się do istoty rzeczy. Z kolei w konstrukcji powieści pt. Zapiski Maltego Lauridsa Brigge doszukać się można analogii do procesu twórczego. Na zakończenie pojawia się pytanie: na ile Rilke i jego rozumienie sztuki i powinności artysty wpisują się w proces mitologizacji artysty, którego apogeum przypada na przełom wieku XIX i XX?

Słowa kluczowe:

Rainer Maria Rilke , artysta , proces twórczy , poetyka rzeczy , mit artysty

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Krupińska, G. (2017). Sztuka i artysta według Rainera Marii Rilkego. Wortfolge. Szyk Słów, (1), 63–82. https://doi.org/10.31261/WSS.2017.01.04

Cited by / Share

Bibliografia

Andreas-Salomé Lou (1988): Rainer Maria Rilke. Hg. von Ernst Pfeiffer. Frankfurt am Main: Insel.
Google Scholar

Benjamin Walter (1975): Dzieło sztuki w dobie reprodukcji technicznej. W: Tegoż: Twórca jako wytwórca. Wyboru dokonał Hubert Orłowski, wstęp Jerzy Kmita, tłum. Hubert Orłowski, Janusz Sikorski. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie: 66–105.
Google Scholar

Bourdieu Pierre (2001): Reguły sztuki. Geneza i struktura pola literackiego. Tłum. Andrzej Zawadzki. Kraków: Universitas.
Google Scholar

Cézanne Paul (1977): Z listów do Emila Bernard. W: Artyści o sztuce. Od van Gogha do Picassa. Wybrały i oprac. Elżbieta Grabska, Hanna Morawska. Warszawa: PWN: 43–53.
Google Scholar

Gadamer Hans-Georg (2001): Rainer Maria Rilke pięćdziesiąt lat później. W: Tegoż: Poetica. Wybrane eseje. Tłum. Małgorzata Łukasiewicz. Warszawa: IBL: 52–67.
Google Scholar

Golka Marian (2012): Socjologia artysty nowożytnego. Poznań: 55–87. W: http://socjologia.amu.edu.pl/isoc/userfiles/33/Marian_Golka_Socjologia_artysty_nowozytnego.pdf (12.10.2016).
Google Scholar

Hillebrand Bruno (2000): Nietzsche. Wie ihn die Dichter sahen. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht.
Google Scholar

Kozikowska Lucyna (1995): Między widzialnym a niewidzialnym. W: Do Polski przyjadę… Rainer Maria Rilke w oczach krytyki polskiej. Wybór i oprac. Marek Zybura. Wrocław: Wirydarz: 264–271.
Google Scholar

Kuczyńska-Koschany Katarzyna (2010): Rycerz i Śmierć. O „Elegiach duinejskich” Rainera Marii Rilkego. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.
Google Scholar

Löwenstein Sascha (2004): Poetik und dichterisches Selbstverständnis. Eine Einführung in Rainer Maria Rilkes frühe Dichtungen (1884–1906). Würzburg: Königshausen & Neumann.
Google Scholar

Merlio Gilbert (2010): Kulturkritik um 1900. In: Grunewald Michel/Puschner Uwe (Hg.): Krisenwahrnehmung in Deutschland um 1900. Zeitschriften als Foren der Umbruchszeit im wilhelminischen Reich/Perceptions de la crise en Allemagne au début du XXe siècle. Les périodiques et la mutation de la société allemande à l‘époque wilhelminienne. Berlin, Bern, Bruxelles [u. a.]: Peter Lang: 25–52.
Google Scholar

Meyer Theo (1984): Nietzsches Kunstauffassung. In: Kluge Gerhard (Hg.): Aufsätze zu Literatur und Kunst der Jahrhundertwende. Amsterdam: Rodopi: 1–48.
Google Scholar

Nietzsche Friedrich (1999): To rzekł Zaratustra. Książka dla wszystkich i dla nikogo. Tłum. Sława Lisiecka, Zdzisław Jaskuła. Warszawa: PIW.
Google Scholar

Nietzsche Friedrich (2012): Dzieła wszystkie. T. 13: Notatki z lat 1887–1889. Łódź: Officyna.
Google Scholar

Ososiński Tomasz (2010): Komentarz do: Rilke Rainer Maria: Druga strona natury. Eseje, listy i pisma o sztuce. Tłum. Tomasz Ososiński. Warszawa: Sic!: 175–186.
Google Scholar

Ososiński Tomasz (2013): Dziennik czasu przełomu. Komentarz do: Rilke Rainer Maria: Dziennik schmargendorfski. Tłum. Tomasz Ososiński. Warszawa: Sic!: 5–23.
Google Scholar

Pasewalck Silke (2002): „Die fünffingrige Hand”. Die Bedeutung der sinnlichen Wahrnehmung beim späten Rilke. Berlin, New York: De Gruyter.
Google Scholar

Prater Donald (2004): Dźwięczące szkło. Rainer Maria Rilke. Biografia. Tłum. Dariusz Guzik. Warszawa: Prószyński i S-ka.
Google Scholar

Rilke Rainer Maria/Andreas-Salomé Lou (1986): Listy. Przekł. i wstęp Wanda Markowska. Wybór, słowo wiążące i przypisy Anna Milska. Warszawa: Czytelnik.
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (1963): Auguste Rodin. Tłum. Witold Wirpsza. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (1976a): Sämtliche Werke in zwölf Bänden. Bd. 2: Gedichte. Erster Teil – Zweite Hälfte. Frankfurt am Main: Insel.
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (1976b): Sämtliche Werke in zwölf Bänden. Bd. 6: Jugendgedichte – Zweite Abteilung. Hg. vom Rilke-Archiv, in Verbindung mit Ruth Sieber-Rilke, besorgt durch Ernst Zinn. Frankfurt am Main: Insel.
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (1987): Poezje. Wybrał, przeł. i posłowiem opatrzył Mieczysław Jastrun. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (1995): O poezji i sztuce. Wyjątki z listów. Wybrał, przetł. i posłowiem opatrzył Bernard Antochewicz. Wrocław: Silesia.
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (2006): Osamotniony na szczytach serca. Wybrał, przeł. i posłowiem opatrzył Adam Pomorski. Warszawa: Świat Książki.
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (2009): Księga obrazów, Ofiary dla Larów, Chrystusowe wizje. Tłum. Andrzej Lam. Warszawa: Elipsa.
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (2010a): Druga strona natury. Eseje, listy i pisma o sztuce. Tłum. Tomasz Ososiński. Warszawa: Sic!
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (2010b): Listy do młodego poety. Tłum. Justyna Nowotniak. Warszawa: Czuły Barbarzyńca.
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (2011): Zapiski Maltego Lauridsa Brigge. Tłum. Piotr Wiktor Lorkowski. Sopot: Topos.
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (2013): Dziennik schmargendorfski. Tłum. Tomasz Ososiński. Warszawa: Sic!
Google Scholar

Rilke Rainer Maria (2015): Cézanne. Tłum. Andrzej Serafin, wstęp Adam Zagajewski. Warszawa: Sic!
Google Scholar

Schneider Norbert (2015): Geschichte der Ästhetik von der Aufklärung bis zur Postmoderne. Eine paradigmatische Einführung. Stuttgart: Reclam.
Google Scholar

Schopenhauer Arthur (1995): Świat jako wola i przedstawienie. Przeł. i komentarzem opatrzył Jan Garewicz. T. 2. Warszawa: PWN.
Google Scholar

Surowska Barbara L. (1994): Młody Rilke. Gdańsk: ATEXT.
Google Scholar

Surowska Barbara L. (2003): Orfeusz w poezji Rainera Marii Rilkego. W: Mit Orfeusza. Inspiracje i reinterpretacje w europejskiej tradycji artystycznej. Studia pod red. Sławomiry Żerańskiej-Kominek. Gdańsk: słowo/obraz terytoria: 329–340.
Google Scholar

Wacker Gabriele (2013): Rainer Maria Rilke: Transformation prophetischer Poetiken. In: Dieselb.: Poetik des Prophetischen. Zum visionären Kunstverständnis in der Klassischen Moderne. Berlin, Boston: De Gruyter: 178–255.
Google Scholar

Załuski Tomasz (2013): Sztuka bycia poza sobą. W: http://estetykaikrytyka.pl/art/30/eik_30_13.pdf (08.10.2016).
Google Scholar

Ziolkowski Theodore (1972): Strukturen des modernen Romans. Deutsche Beispiele und europäische Zusammenhänge. München: List.
Google Scholar

Zybura Marek (1995): Nad poezją Rainera Marii Rilkego. W: Do Polski przyjadę… Rainer Maria Rilke w oczach krytyki polskiej. Wybór i oprac. Marek Zybura. Wrocław: Wirydarz: 321–350.
Google Scholar

Nr 1 (2017)
Opublikowane: 2020-10-14

eISSN: 2544-4093

10.321261/WSS

Wydawca

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | University of Silesia Press

Prześlij tekst