Grubymi zgłoskami na kartach historii ekumenizmu zapisało się wydarzenie sprzed 25 lat. W dniach 7-9 maja 1999 r. głowa Kościoła katolickiego papież Jan Paweł II odbył podróż apostolską do Rumunii, pierwszą swoją podróż do kraju prawosławia. Swoistą kulminacją tego wydarzenia były papieskie słowa wypowiedziane podczas ceremonii pożegnania: “Tutaj, na rumuńskiej ziemi, szczególnie wyraźnie widać, że Kościół oddycha obydwoma płucami.” Tak oto, idea dwóch płuc Kościoła (już wcześniej obecna w nauczaniu ojca św.) została na trwałe wpisana jako zwornik i pierwszy element magisterialnej „triady”, wyznaczającej horyzont hermeneutyczny współczesnego rozumienia słów “Ut unum sint”. Dwa pozostałe, równie ważne elementy – identyfikowane w wielkiej encyklice, noszącej ten sam tytuł – to: idea/postulat eklezjologii eucharystycznej oraz idea/postulat nowej formy sprawowania prymatu (synodalność). Niniejszy tekst jest próbą ukazania nieodzownej roli ius ecclesiasticum (zarówno na płaszczyźnie legislacji, jak i stosowania prawa) w kontekście potrzeby wielopoziomowej aktywności – konsekwentnej, ale i pilnej, o czym zaświadcza „synodalne” zaangażowanie papieża Franciszka – wdrażania paradygmatów myśli ekumenicznej Jana Pawła II.

Świat dzisiejszy określany jest mianem postmodernistycznego. Jednak nadal obecne w nim formy życia religijnego pozwalają, by dostrzegać go jako postsekularny. Programowe usunięcie religii z życia społecznego nie osiągnęło skutków. Stała obecność religii wnosi do życia społecznego charakterystyczne dla niej wartości. Świat może zaczerpnąć z jej niepowtarzalnej intuicji normatywnej jak wyraził to J. Habermas. O wymiarze normatywnym religii stanowi również jej prawo. Z tego powodu została podjęta refleksja nad możliwością dialogu pomiędzy prawem Kościoła a prawem w świecie, w jego postmodernistycznym ujęciu. Obszarem możliwego dialogu jest jedność idea prawa wyrażająca się w wielości porządków prawnych. Do wyznaczników tej idei należą między innymi: słuszność, bezpieczeństwo prawne i sprawiedliwość, które zostały przedstawione jako punkty odniesienia dla możliwości dialogu pomiędzy prawem a prawem kanonicznym.

Niniejszy artykuł omawia adhortację Jana Pawła II Ecclesia in Europa (2002), koncentrując się najpierw na biblijnych źródłach jej systematyki. W rzeczywistości ramy adhortacji są określone przez kilka fragmentów zaczerpniętych z Apokalipsy św. Jana; jednak tekst jest również wypełniony innymi odniesieniami biblijnymi. Początki trynitarnej inspiracji teologicznej w adhortacji odnoszą się do przygotowań do Wielkiego Jubileuszu Roku 2000, ponieważ każdy z trzech lat poprzedzających Jubileusz był poświęcony jednej z trzech Osób Trójcy Świętej. Z jednej strony adhortacja wyraża nadzieję dla kontynentu europejskiego, którego jedynym źródłem jest osoba Jezusa Chrystusa; z drugiej strony nie ukrywa problemów, z jakimi boryka się Kościół w Europie, np. odejście od sakramentu pojednania i zasad moralnych czystości przedmałżeńskiej, faworyzowanie nowych ruchów kościelnych kosztem modelu duszpasterstwa parafialnego; nadmierny aktywizm, któremu towarzyszy brak kontemplacji. Adhortacja z zadowoleniem przyjmuje proces integracji europejskiej oraz jego gwarancje organizacyjne i instytucjonalne. Dzięki Radzie Konferencji Biskupich Europy (CCEE) dynamika ta znajduje również odzwierciedlenie w samym Kościele katolickim. Jednakże adhortacja krytycznie odnosi się do aborcji i eutanazji, jako form ataku na niewinne życie ludzkie.

Celem artykułu jest wykazanie głównych wskazań dla odnowy Kościoła katolickiego w Europie w kontekście wyzwań współczesności, zarówno wewnętrznych (np. kryzys funkcjonowania wspólnoty, zaniedbania w ewangelizacji, braki w katechizacji, sekularyzacja, niedostateczne zaangażowania świeckich) i zewnętrznych (np. powszechny kryzys religijności, indywidualizacja życia). Podstawą źródłową jest nauczanie Jana Pawła II, Benedykta XVI i Franciszka, których można określić mianem „papieży nowej ewangelizacji”. Zasadniczo poddano analizie urzędowe dokumenty biskupów Rzymu, uzupełnione wybranymi, ze względu na ilość tekstów, oficjalnymi ich wypowiedziami (homilie, przemówienia). Badanie dostępnych tekstów prowadzi do sformułowania następujących postulatów: konieczność ewangelizacji prowadzącej do osobistej decyzji wiary, katechizacji i wielowymiarowej formacji, odnowienie duchowości, pogłębienie samoświadomości eklezjalnej wiernych oraz zaangażowanie Kościoła w sprawy świata (ekumenizm, dialog międzyreligijny, braterstwo ogólnoludzkie, rozwiązywanie spraw społecznych, artykułowanie prawdy o małżeństwie i rodzinie, pomoc w rozwiązaniu problemów migracyjnych i troska o środowisko naturalne).

For Pope John Paul II, marriage and the family constituted not only an ecclesi- ological, philosophical, and juridical-canonical concern of study and research, but also a pastoral missionary one, which was determined by his observations on the precarious social and juridical status of the two ancient institutions of humanity at the end of the second millennium.

The Pontiff’s observations have been translated into concrete actions in the field of his pastoral work on marriage and the family, as well as in theological, philosophi- cal and legal works, whose powerful ideas have influenced not only the doctrine of the Catholic Church, but have also had a beneficial impact on the policy of international decision-making bodies on the social and legal status of the two institutions, which we find in the international legal instruments.

In this regard, the text of the Apostolic Exhortation Ecclesia in Europa, published by Pope John Paul II in 2003, remains paradigmatic, in which the Roman Pontiff proclaimed that the source and hope of Europe, including for the two institutions, marriage and the family, is Jesus Christ alone, urging both the “Small Church,” that is, the family, and the “Great Church,” that is, the Church of all Christians, to witness to Him with faith and courage.

Artykuł omawia reformę Kurii Rzymskiej, wdrożoną w 2022 r. przez Konstytucję Apostolską Praedicate evangelium papieża Franciszka. Nie zajmuje się formą przedefiniowanej struktury Kurii Rzymskiej, ale umieszcza tę reformę w szerszym kontekście historycznym, z naciskiem na porównanie z poprzednimi regulacjami papieży Sykstusa V z 1588 r., Piusa X z 1908 r., pierwszym Kodeksem Prawa Kanonicznego z 1917 r. oraz dwiema poprzednimi reformami po Soborze Watykańskim II, papieża Pawła VI z 1967 r. i Jana Pawła II z 1988 roku. Pokazuje to zarówno częściową ciągłość reformy papieża Franciszka i poprzednich regulacji prawnych, jak i jego nowe akcenty, a także częściową nieciągłość prawną, która prowadzi do rozbieżności w prawie kanonicznym między przepisami Kodeksu Prawa Kanonicznego z 1983 r. i Kodeksu Kanonów Kościołów Wschodnich z 1990 r. z jednej strony, a Konstytucją Apostolską papieża Franciszka z drugiej strony. Będzie to musiało zostać rozwiązane w przyszłości albo poprzez dalsze zmiany w strukturze Kurii Rzymskiej, albo poprzez zmianę przepisów dwóch istniejących kodeksów.

The article addresses the issue of church-state relations and religious freedom. It presents legal solutions in different countries (concordat, agreements).

An article is a scientific review of a publication: Sławomir Gołębiowski, W obronie własnej tożsamości, Płock: Wydawnictwo Kościoła Starokatolickiego Mariawitów 2024, pp. 202.

Paulina Jabłońska:

Dziecko jako podmiot wolności religijnej

[The Child as a Subject of Religious Freedom] Warszawa: Wydawnictwo Naukowe UKSW, 2023