Wyniki wyszukiwania

Czasopismo: Z Dziejów Prawa [czasopismo zamknięte]

W odpowiedzi na recenzję Doktora Konrada Graczyka

Marian Małecki

Język: PL | Data publikacji: 10-07-2020 | s. 431—440

2020-07-10



Czasopismo: Z Dziejów Prawa [czasopismo zamknięte]

Początki działalności Generalnego Delegata Rządu dla Galicji (1919—1921)

Andrzej Dziadzio

Język: PL | Data publikacji: 10-07-2020 | Abstrakt | s. 173—188

Artykuł przedstawia analizę okoliczności powstania urzędu Generalnego Delegata Rządu dla Galicji (1919-1921), jego ustrojową pozycję oraz zakres podjętych  zadań  w pierwszych miesiącach jego działalności. Dzieje tej rządowo-administracyjnej instytucji należą do mniej znanych w porównaniu z wiedzą na temat innych struktur administracji publicznej w początkach polskiej państwowości. Podstawą źródłową rozprawy stanowią lwowskie  i krakowskie materiały  archiwalne. Czynności urzędowe generalnego delegata  wiosną  1919 r. zostały odtworzone na podstawie pierwszego dla rządu  raportu z jego  działalności, które uzupełnione zostały wydawanymi przez delegata okólnikami dla podległych mu urzędów. Dały one obraz zarówno prawno-ustrojowej pozycji generalnego delegata, jak i udokumentowały sposób wykonywania powierzonych mu obowiązków w dziedzinie  utrzymania porządku i bezpieczeństwa, które pokrywały się z kompetencjami namiestnika Galicji w czasach austriackich. W artykule znalazło się także omówienie  stanowiska  Generalnego Delegata K. Gałeckiego w sporze o model administracyjnego ustroju na ziemiach  dawnego Królestwa Galicji i Lodomerii.   

2020-07-10



Czasopismo: Z Dziejów Prawa [czasopismo zamknięte]

„I pochowali go na śląskiej granicy” — administracja w służbie grobownictwa wojennego Polegli powstańcy śląscy i ich przeciwnicy w świetle kwerendy starostwa pszczyńskiego z 1929 roku

Marian Małecki

Język: PL | Data publikacji: 09-07-2020 | Abstrakt | s. 295—309

Praca dotyczy spisu grobów polskich i niemieckich z okresu powstań śląskich na terenie powiatu pszczyńskiego. To tu rozpoczęły się powstania śląskie a powiat pszczyński uchodził za matecznik powstańczego zrywu. W pracy ukazano zaangażowanie mieszkańców w czyn zbrojny poprzez straty, jakie ponieśli uczestniczący w walkach peowiacy (członkowie Polskiej Organizacji Wojskowej Górnego Ślaska) oraz stojący po drugiej stronie konfliktu żołnierze niemieccy. Dzięki temu można ocenić straty jak i wkład osobowy powiatu pszczyńskiego w niepodległość Polski i przyłączenie części Górnego Śląska do Macierzy. Zważywszy, że materiał ten nie był wcześniej publikowany i oparty jest na zachowanych archiwaliach stanowi on odpowiedź na wiele postulatów badawczych w tej materii. 

2020-07-09



Czasopismo: Z Dziejów Prawa [czasopismo zamknięte]

Protomedyk, fizyk miejski, fizyk okręgowy Wolnego Miasta Krakowa (1815—1846) Z dziejów organizacji służby zdrowia na ziemiach polskich w XIX w.

Mateusz Mataniak

Język: PL | Data publikacji: 16-04-2020 | Abstrakt | s. 257-269

W artykule przedstawiono zasady organizacyjne oraz formy działalności „policji lekarskiej” („policji medycynalnej”) Wolnego Miasta Krakowa (1815-1846), ze szczególnym uwzględnieniem zadań Protomedyka oraz dwóch Fizyków: Miejskiego i Okręgowego. Szczegółowej analizie poddano „instrukcje rządowe” dla Fizyków, uchwalone przez Senat Rządzący w 1844 r. Ich zawartość przekonuje, że do głównych zadań „urzędników zdrowia” należała dbałość o zdrowie mieszkańców Krakowa wraz z Okręgiem, w tym zapobieganie i zwalczanie epidemii, kontrolowanie sprzedawanej żywności, dbałość o warunki sanitarne w szpitalach, aresztach policyjnych, Gmachu Więzień Kryminalnych itp., nadzór nad lekarzami, chirurgami, akuszerkami i aptekarzami, zwalczanie działalności szarlatanów i pokątnych akuszerek, prowadzenie szczepień, wykonywanie badań zdrowotnych „kobiet publicznych”, sporządzanie opinii sądowo-lekarskich, wystawianie aktów zgonu, badanie zwierząt poddawanych ubojowi itp. Na potrzeby artykułu ustalono nazwiska osób powoływanych na Protomedyka i Fizyków. Tekst oparto przede wszystkim na materiałach archiwalnych, przechowywanych w Archiwum Narodowym w Krakowie (zespół „Archiwum WMK”) oraz w Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego.  

2020-04-16



Czasopismo: Z Dziejów Prawa [czasopismo zamknięte]

Wolna elekcja króla Rzeczypospolitej Obojga Narodów

Izabela Lewandowska-Malec

Język: PL | Data publikacji: 16-04-2020 | Abstrakt | s. 147-162

Prawa wyborcze mają charakter czynny albo bierny; oznaczają prawo wybierania i bycia wybranym. W okresie Rzeczypospolitej Obojga Narodów jedną z podstawowych zasad ustrojowych było prawo „wolnej elekcji” króla. Rozumiano je jako prawo do elekcji viritim czyli oddania głosu przez każdego szlachcica. To uważano za największy sukces narodu szlacheckiego w Rzeczypospolitej. Prawo wyborcze w aspekcie biernym nie było przedmiotem szerszych rozważań w ówczesnej publicystyce i życiu publicznym. To zagadnienie wymaga badań naukowych z uwzględnieniem przepisów Artykułów henrykowskich oraz paktów konwentów.

2020-04-16



Czasopismo: Z Dziejów Prawa [czasopismo zamknięte]

Profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego i tworzenie prawa II Rzeczpospolitej Wybrane zagadnienia i postaci

Dorota Malec

Język: PL | Data publikacji: 16-04-2020 | Abstrakt | s. 371-384

Stulecie odzyskania niepodległości przez Polskę sprzyja refleksjom na temat dorobku ostatnich 100 lat, w tym dorobku prawnego okresu dwudziestolecia międzywojennego. Istotną rolę w tworzeniu prawa Drugiej Rzeczpospolitej odegrała Komisja Kodyfikacyjna, obchodząca w 2019 r.  setną rocznicę utworzenia. W jej pracach brali aktywny udział profesorowie Uniwersytetu Jagiellońskiego, m.in. F. K. Fierich, pierwszy Prezydent Komisji w latach 1919-1928; F. Zoll, S. Gołąb, T. Dziurzyński, W. L. Jaworski, S. Wróblewski, M. Rostworowski, A. Górski, E. Krzymuski. Prace komisji nad polskim prawem ochrony przyrody z 1934 r. zainspirował profesor UJ W. Szafer. Wpływ krakowskich uczonych na kształt prawa odbywał się także poprzez udział w pracach nad Konstytucją z 17 marca 1921 r., udział w debatach i dyskusjach nad kształtem różnych rozwiązań prawnych w zakresie m.in. ustroju szkół akademickich i kształcenia prawników, kształtowania granic, tworzenia aktów organów władzy wykonawczej z racji pełnienia funkcji premiera oraz ministerialnych (m.in. A. Benis, M. Bobrzyński, S. Estreicher, K. W. Kumaniecki, S. Kutrzeba, J. Nowak, W. Wróblewski).

2020-04-16



Czasopismo: Z Dziejów Prawa [czasopismo zamknięte]

Zwolnienia podatkowe w dobie jagiellońskiej w królewskich miastach małopolskich

Maciej Mikuła

Język: PL | Data publikacji: 16-04-2020 | Abstrakt | s. 125-146

Z okresu jagiellońskiego zachowały się liczne przywileje królewskie zwalniające mieszczan od obowiązku zapłaty podatków. Wpisy tych regulacji występują zarówno w księgach Metryki Koronnej (często w postaci skróconej), jak również w postaci dyplomów, niekiedy wciągniętych do kopiariuszy miejskich. Wzrastająca liczba wspomnianych regulacji jest widoczna w Metryce Koronnej zwłaszcza od okresu panowania Zygmunta I, co należy tłumaczyć zarówno większą dbałością o wpisywanie do Metryki aktów obowiązujących czasowo, jak też intensyfikacją wydawania tego typu regulacji wobec coraz częstszego (ostatecznie regularnego) uchwalania szosu na sejmach. Libertacje podatkowe w okresie jagiellońskim należały do wyłącznej kompetencji króla, tym samym dokumenty te zaliczają się do leges speciales uchwalanych w opozycji do uniwersałów poborowych obowiązujących wszystkich, a więc wpisujących się w kategorię polskiego ius commune. Przywileje podatkowe służyły przede wszystkim pomocy miastom zrujnowanym przez klęski żywiołowe i zawieruchy wojenne. Okres zwolnienia uzależniony był od typu podatku, przy czym cel libertacji najpełniej realizowany był w dłuższych zwolnieniach podstawowego podatku – szosu królewskiego. Znacznie krótszy okres zwolnienia od zapłaty czopowego uzasadniony był jego konsumpcyjnym charakterem oraz, jako że był to podatek pośredni – jego koszty w istocie obciążały nabywcę towaru. Okoliczności wydawania zwolnień podatkowych sprawiają, że przywileje libertacyjne stanowią smutne świadectwo częstych pożarów, trawiących w znakomitej większości drewnianą zabudowę miast doby jagiellońskiej.

2020-04-16



Czasopismo: Z Dziejów Prawa [czasopismo zamknięte]

Proces karny grupy „U-2” śląskiego wywiadu Armii Krajowej „Stragan” w świetle źródeł niemieckich

Marian Małecki

Język: PL | Data publikacji: 16-04-2020 | Abstrakt | s. 637-651

Praca dotyczy procesu karnego członków śląskiego wywiadu „Stragan” grupy „U-2” Armii Krajowej, którzy zostali oskarżeni o zdradę III Rzeszy i po krótkiej rozprawie straceni w 1944 r. . Byli wywiadowcami , zbierającymi dane na tematy związane z wojskowością i obronnością III Rzeszy w Salzgitter w górach Harzu. W pracy ukazano mechanizmy działania wymiaru sprawiedliwości w III Rzeszy, sposób prowadzenia postępowania przygotowawczego i samą rozprawę. Opisano także egzekucje i losy ciał skazanych po jej wykonaniu. 

2020-04-16