Żydzi rosyjscy odegrali pionierską rolę w hebrajskim ruchu wydawniczym o charakterze bibliofilskim w okresie Republiki Weimarskiej, zwłaszcza w latach 1921–1924, kiedy to po rewolucji bolszewickiej Berlin stał się tętniącym życiem centrum hebrajskiej aktywności kulturalnej. Hiperinflacja w Niemczech stworzyła idealne warunki do wydawania luksusowych edycji dzięki synergii niemieckiej wiedzy technicznej, zasobów finansowych rosyjskich Żydów oraz współpracy z wybitnymi artystami i typografami. Ten wydawniczy renesans obejmował opracowywanie nowoczesnych krojów pisma hebrajskiego, wdrażanie zaawansowanych technik drukarskich oraz produkcję limitowanych nakładów z oryginalnymi ilustracjami, co wyznaczyło bezprecedensowe standardy estetyczne dla książki hebrajskiej. Okres ten zakończył się wraz ze stabilizacją gospodarczą Niemiec w 1924 roku, co zbiegło się w czasie z emigracją Ch. N. Bialika do Palestyny—wydarzeniem symbolizującym szersze przeniesienie hebrajskiej działalności kulturalnej, literackiej i wydawniczej z Europy do Eretz Israel (Ziemi Izraela). Zasady typograficzne i projektowe wypracowane w tym krótkim okresie rozkwitu znacząco wpłynęły na ewolucję książki hebrajskiej przez kolejne pokolenia.
Artykuł analizuje powieść Miejsce Fryderyka Gorensztejna jako wyjątkowy przykład dwudziestowiecznej powieści epickiej. Podważając autorską klasyfikację utworu jako „powieści politycznej”, badanie dowodzi, że Miejsce redefiniuje formę epicką w warunkach poststalinowskich, łącząc szeroką wizję historyczną z intensywnie subiektywną narracją pierwszoosobową. Szczególną uwagę poświęcono napięciu między ograniczoną świadomością bohatera-narratora, Goszy Cwibyszewa, a obecnością narratora epickiego formułującego szersze uogólnienia ideologiczne i filozoficzne. W artykule przeanalizowano sposób, w jaki powieść podejmuje temat stalinizmu, poststalinowskiego rozczarowania oraz antysemityzmu, ukazując, jak zagadnienia te funkcjonują jako strukturalne elementy jej epickiej poetyki. Utwór Gorensteina zostaje osadzony w tradycji rosyjskiej prozy epickiej, przy jednoczesnym podkreśleniu jego nowoczesnej złożoności psychologicznej i etycznej.
Przedstawione w Torze (Pięcioksiągu Mojżesza) otrzymanie ziemi obiecanej rozpatrywane jest tu z pozycji następujących po sobie, a także wzajemnie poprzedzających się, koniecznych etapów związanych z przestrzeganiem równie koniecznych warunków. Na tej podstawie wyprowadzana jest struktura dziesięciu motywów poprzedzających wejście do ziemi Izraela wraz z objaśnieniem ich znaczenia i miejsca w ogólnej całości. Autor zwraca uwagę na to, co według Tory powinno warunkować możliwość uzyskania (otrzymania w spadku) ziemi – tj. stopień odpowiedniego jej uświadomienia. Druga część artykułu poświęcona jest typologicznej relacji pomiędzy dziesięcioma wyłonionymi motywami wraz z wyobrażeniami o niezwykłych, cudownych i odległych ziemiach w rosyjskiej tradycji ludowej, odzwierciedlonych w bajkach, legendach, opowieściach itp. Ponadto określane są typy narracji, które w różny sposób ukazują wyłonione motywy i niektóre związane z nimi tematyczne wyznaczniki ze szczególnym uwzględnieniem bożego daru i obfitości, trudności poszukiwań i przejścia oraz obdarzonego wyjątkowymi zdolnościami, wprowadzającego do ziemi obiecanej bohatera.
W artykule poruszany jest motyw śmierci na materiale opowiadań Szolema-Alejchema Kasrylewka i szkicu etnograficznego Podlipniacy Fiodora Reszetnikowa. Choć wspomniany motyw nie jest w obu utworach głównym i pierwszoplanowym, lecz ma charakter bardziej towarzyszący i pojawia się w tle głównej osi fabularnej, to jednak nabiera on różnego symbolicznego, kulturowo- i społeczno-bytowego nacechowania. Autor omawia poszczególne przykłady z uwzględnieniem pojawiających się w wybranych tekstach typów śmierci: śmierć patologiczna w wyniku chorób, głodu i niekorzystnych czynników klimatycznych, śmierć gwałtowna w wyniku nieszczęśliwego wypadku lub samobójstwa, śmierć metaforyczna, rozumiana jako porzucenie dotychczasowego sposobu życia i śmierć jako obiekt działalności zarobkowej.
Artykuł analizuje jeden z motywów w książce filologa i pisarza Michaiła Bezrodnego Koniec cytatu (1996). Michaił Bezrodny wyemigrował do Niemiec jako żydowski uchodźca w 1991 roku, a jego książka stała się zapisem spojrzenia rosyjsko-żydowskiego emigranta na samo zjawisko emigracji. Jednym z powracających motywów Końca cytatu jest swoista nostalgia za „ojczyzną”, której rolę odgrywa Państwowa Biblioteka Publiczna (GPB) w Leningradzie — miejsce pracy autora w latach 1979–1991. Jednocześnie motyw ten wpisuje się w tak zwany „tekst petersburski” literatury rosyjskiej, który był istotny dla Bezrodnego zarówno jako badacza, jak i pisarza.
Artykuł poświęcony jest wizerunkowi Żyda i związanym z nim toposom w pracach zagranicznych studentów z przedmiotu „Kreatywne pisanie”, realizowanego na Wydziale Pedagogicznym Uniwersytetu Palackiego w Ołomuńcu. Postawiono pytanie badawcze, czy w pracach pisemnych nadal pojawia się temat holokaustu, czy też pojawiają się nowe, współczesne tematy. Analiza potwierdziła częściowo pytanie badawcze. Temat holokaustu nadal pojawia się, ale pojawiają się również tematy związane z obecnym państwem Izrael.
10.31261/IR
English
Język Polski