Wyniki wyszukiwania

Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Średniowieczny dokument jako znak i przedmiot oglądu w przestrzeni publicznej. Garść uwag o semiotyce dyplomatycznej, percepcji wizualnej i granicach nauk pomocniczych historii

Anna Adamska

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2024 | Abstrakt | s. 125-160

W artykule zanalizowano funkcjonowanie dokumentu jako przedmiotu (artefaktu) w średniowiecznej Europie, na szerokim tle przemian paradygmatu badań nad średniowieczną kulturą pisma, zakładającego wielość form obcowania z pismem, m.in. jego percepcję jako systemu znaków, które mogły być oglądane, a nie „czytane” w nowoczesnym sensie. Fizyczne aspekty dokumentu, obejmujące materiał pisarski, rozplanowanie tekstu na stronie, znaki graficzne i przywieszone do dokumentu przedmioty, to zagadnienie wychodzące poza granice tradycyjnej dyplomatyki. Skłania ono badaczy do bardziej intensywnego dialogu ze znawcami innych nauk pomocniczych, przede wszystkim ze znawcami epigrafiki, gdyż spora liczba dokumentów produkowana była na materiale twardym, a także sfragistyki, ze względu na ścisłą interakcję między dokumentem a pieczęcią w procesie komunikowania przez wzrok i dotyk. W artykule omówiono okazjonalną obecność dokumentu w przestrzeni publicznej – jako elementu rytuałów władzy, pokazywanego na życzenie jego wystawcy lub
odbiorcy albo jako przedmiotu oglądu w praktyce badania jego autentyczności – jak również jego obecność permanentną w postaci tekstu „wyeksponowanego” w kamieniu lub jako fresku (charta lapidaria). We wszystkich analizowanych sytuacjach specjalistyczna lub bardzo ogólna wiedza oglądających decydowała o tym, czy i do jakiego stopnia potrafili oni „odczytać” informacje zakodowane w formacie i materiale dokumentu, w znakach graficznych, iluminacjach i pieczęciach.

2024-12-30



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Inicjały na czternastowiecznych dokumentach książąt opolskich (Bolesława II i Bolesława III)

Iwona Pietrzyk

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2017 | Abstrakt | s. 93-112

Badania nad średniowiecznymi inicjałami koncentrowały się do tej pory głównie na inicjałach kodeksowych. Niewiele opracowań poświęcono inicjałom dokumentowym. Poniższy artykuł jest zatem próbą omówienia tych właśnie inicjałów, występujących w dokumentach Bolesława II i Bolesława III, którzy rządząc księstwem opolskim w XIV w. unikali wielkiej polityki, rządząc stosunkowo niewielkimi księstwami położonymi na peryferiach ówczesnych im centrów kulturowych. Nie ulega wątpliwości, że inicjały dokumentów Bolesława II i Bolesława III zostały upiększone przez ich pisarzy, przy użyciu tego samego atramentu, który posłużył do zapisania reszty dokumentu. Inicjały są zazwyczaj niezwykle proste, pozbawione zmysłu artystycznego i ozdobników. Co więcej, często są wykonane niechlujnie. Nie odbiegają one jednak znacząco od standardów zdobniczych innych władców, w tym dokumentów królewskich Kazimierza Wielkiego. Zgodne z ówczesną praktyką są również motywy zdobnicze, w tym tuszowanie poszerzonego zarysu litery czy stosowanie ornamentyki geometrycznej i roślinnej, która wpisała się w średniowieczną estetykę. Oprócz tego w artykule poruszono kwestię potencjalnego wpływu adresata na szatę graficzną dokumentu, argumentując, że pozostawała ona istotną kwestią.

2017-12-31



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Zaniedbanie, brak czasu czy powszechna praktyka średniowiecznych kancelarii, czyli o brakujących inicjałach w dokumentach śląskich

Iwona Pietrzyk

Język: PL | Data publikacji: 03-12-2021 | Abstrakt | s. 161-181

Pomimo powszechności w praktyce średniowiecznych kancelarii wprowadzania w obieg prawny dokumentów z brakującymi inicjałami zjawisko to wciąż jest mało zbadane. Niniejszy artykuł ma na celu częściowe wypełnienie tej luki badawczej. Rozważaniom poddano w nim zbiór średniowiecznych dokumentów wystawców śląskich. O wyborze takiego właśnie materiału zadecydowała specyfika samego Śląska, z wieloma podlegającymi w czasie zmianom terytorialnym władztwami, ich różnorodnością pod względem ekonomicznym, etnicznym i kulturowym oraz z bogatym materiałem dyplomatycznym. Przeprowadzone badania wskazują, że dokumenty bez inicjałów występowały na terenie całego Śląska w okresie całego średniowiecza. Pojawiały się one u różnych grup wystawców, zarówno świeckich, jak i duchownych, w dokumentach pochodzących z kręgu tak wystawcy, jak i odbiorcy. Można uznać zatem, że mamy tu do czynienia z powszechną praktyką średniowiecznych kancelarii, nie zaś z jednostkowym niedopatrzeniem czy zaniedbaniem urzędnika kancelaryjnego. Na podstawie przeprowadzonych analiz wnioskować można również, że o pozostawieniu pustej przestrzeni w miejscu inicjału decydował nie wystawca dokumentu czy personel kancelaryjny, a sam jego odbiorca, który ponosząc koszty sporządzenia dyplomu, posiadał prawo decyzji w zakresie jego mniej lub bardziej bogatej formy graficznej. Mógł też zadecydować o pozostawieniu pustego miejsca, by w przyszłości wypełnić lukę stosownym do rangi dokumentu inicjałem.

2021-12-03



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Najstarsze przywileje książąt mazowieckich dla Szreńska

Janusz Grabowski

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2007 | Abstrakt | s. 117-135

Mimo wzrostu zainteresowania historią średniowiecznego Mazowsza, temat ten nadal pozostaje zaniedbany. Artykuł dotyczy nie tylko historii politycznej i gospodarczej Mazowsza, ale także kwestii związanych z jego dyplomacją. Autor analizuje dwa dyplomy Siemowita IV dla Stanisława Grada ze Szreńska: Dołęga, wojewoda mazowiecki, jeden z najbliższych doradców Siemowita IV i jego synów. Pierwszy dokument (z 7 września 1383 r.) stanowi potwierdzenie przez króla mianowania Stanisława Grada z herbu Szreńsk w Zawkrzu wraz z nadaniem mu jurysdykcji nad osadą targową Chełm. Tekst analizowanego dokumentu zachował się w oryginale w Bibliotece Akademii Nauk w Wilnie. Drugi z opisanych dokumentów to przywilej Siemowita IV dla Szreńska, uprawniający go do pobierania ceł w tym mieście i zwolnienia jego mieszkańców z płacenia ceł w księstwie. Dyplom zachował się do naszych czasów jedynie w kopii, która ma błędną datę: 1397 r. Pod taką datą dokument został opublikowany w kodeksie dyplomatycznym Księstwa Mazowieckiego. Dotychczasowa literatura przedmiotu nie potrafiła wyjaśnić sprzeczności między datą wydania dyplomu a kontekstem wydarzeń historycznych. Książę nie mógł wydać tego dokumentu w 1397 r. dla Szreńska (złożonego wraz z całą ziemią Zawkrza jako zabezpieczenie dla krzyżaków w latach 1384-1399), ponieważ stało to w sprzeczności z interesami zakonu. W wyniku szczegółowej analizy historycznej i dyplomatycznej autor niniejszego artykułu (między innymi w odniesieniu do dat i świadków) zaproponował 7 września 1384 r. jako właściwą datę wydania dyplomu. Data ta poprzedza przekazanie ziemi Zawkrza jako zabezpieczenia dla krzyżaków przez Siemowita IV, które miało miejsce w listopadzie 1384 r. Artykuł, oprócz szczegółowej analizy dyplomatycznej omawianych dokumentów w kontekście stosunków politycznych (między Mazowszem, Królestwem Polskim i Zakonem Krzyżackim), zawiera również interesujące fakty dotyczące biografii Stanisława Grada. Ważnym uzupełnieniem artykułu jest krytyczna publikacja omawianych dokumentów.

2007-12-30



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Dyplomatyka księstwa opolskiego w XIII wieku

Marek L. Wójcik

Język: PL | Data publikacji: 30-12-2007 | Abstrakt | s. 101-116

Nie jest przypadkiem, że dokument i urząd pojawiły się na ziemiach polskich w XIII wieku. Istnieje ścisły związek między zmianami w mentalności i kulturze prawno-publicznej ówczesnego społeczeństwa a rozwojem dokumentów oraz ustanowieniem podstaw organizacyjnych i funkcjonalnych urzędów je wydających. Księstwo Opolskie jest uważane za wzorcowe pod tym względem. Z XIII wieku zachowały się jedynie końcowe produkty urzędów – dokumenty, ale bez wątpienia lokalizacja miast i wsi, podział majątków, szacowanie dochodów, ustalanie stopnia realizacji różnych zobowiązań musiały wiązać się z tworzeniem innych rodzajów dokumentacji aktowej. Urząd księcia opolskiego powstał dopiero w 1246 r. i nie był jedynie częścią dworu rządzącego księcia, gdzie sporadycznie dokumenty sporządzali piśmienni urzędnicy. Stanowił on odrębny urząd o niezbyt wysokim stopniu organizacji, w którym określone osoby (notariusze) zawodowo zajmowały się pracą urzędową. Nie wiemy zbyt wiele o działalności tego urzędu, ponieważ brakuje nam szerszego wglądu w źródła. Rosnące znaczenie dokumentów w życiu społeczno-gospodarczym oraz reorganizacja polityczna miast spowodowały powstanie urzędów prywatnych i miejskich. Najwcześniejsze ślady ich działalności sięgają lat 1250-1264 (urząd Mroczka z Pogorzel) oraz około 1273 roku (urząd w Bytomiu). Podobnie jak w przypadku urzędu książęcego, nasza wiedza na ich temat jest ograniczona skromnymi źródłami. Jednak sam fakt ich istnienia i działalności prowadzonej przez urząd stanowi ważne świadectwo wejścia dokumentu w legalne i publiczne funkcjonowanie społeczności Górnego Śląska.

2007-12-30



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Aляксандр И. Груша: Документальная писменность Великого Княжества Литовского (конец XIV—первая треть XVI в.). Минск, Беларуская навука, 2015, ss. 465, il. [Piśmiennictwo dokumentalne Wielkiego Księstwa Litewskiego (koniec XIV - pierwsza tercja XVI wieku).

Adam Szweda

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2017 | Abstrakt | s. 229-233

Recenzowana książka „Документальная писменность Великого Княжества Литовского (конец XIV — первая треть XVI в.)” autorstwa Aляксандра И. Груши stanowi wyjątkowe i obszerne studium poświęcone ewolucji piśmienności dokumentowej na terenach Wielkiego Księstwa Litewskiego od końca XIV wieku do około 1528 roku. Autor, uznany badacz białoruski, analizuje nie tylko same dokumenty — ich funkcję, formy i znaczenie — lecz także kontekst społeczny, prawny i instytucjonalny ich powstawania. Praca składa się z jedenastu rozdziałów, w których omówiono m.in. początki dokumentu na Litwie, rolę Kościoła i władzy świeckiej jako promotorów piśmienności, różne typy dokumentów, warunki ich rozpowszechnienia oraz utrwalenia w praktyce sądowej i administracyjnej. Ważną część książki stanowi analiza roli pieczęci i podpisów w procesie uwierzytelniania aktów prawnych oraz omówienie rozwoju archiwów i ksiąg aktowych, w tym Metryki Litewskiej. Hrusza poświęca także uwagę relacji między dokumentem a tradycją ustną, wskazując na proces stopniowej sekularyzacji praktyk prawnych. Autor bazuje na bogatym materiale źródłowym, przytaczając liczne cytaty w językach oryginałów i komentując przykłady dokumentów pergaminowych i papierowych. Pomimo pewnych powtórzeń i konstrukcyjnych niekonsekwencji, książka jest uznawana za fundamentalne opracowanie dla badaczy dziejów kancelarii i dyplomatyki WKL. To pozycja nie tylko dla mediewistów, lecz także dla studentów, archiwistów i pasjonatów historii Europy Środkowo-Wschodniej.

2017-12-31



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Nieznany dyplom Przemysława I Noszaka, księcia cieszyńskiego, z 1380 roku. Przyczynek do pochodzenia Mazańcowskich z Mazańcowic vel Lhotskich z Lhoty (Ligocki z Ligoty)

Wacław Gojniczek

Język: PL | Data publikacji: 03-12-2021 | Abstrakt | s. 68-81

Kwerenda archiwalna w źródłach nowożytnych nierzadko przynosi odkrycia odpisów znanych i nieznanych średniowiecznych dokumentów. W trakcie prowadzenia kwerendy w Archiwum Państwowym w Bielsku-Białej odnaleziono oblatę dyplomu z 1380 roku. Właściciel dokumentu w 1603 roku otrzymał jego widymat, a ten tegoż roku przedłożył w kancelarii bielskiego pana stanowego w celu jego oblatowania w księdze protokołów bielskiego państwa stanowego. Wystawcą dokumentu był Przemysław I Noszak, książę cieszyński i Wielkiego Głogowa. Z dyplomu wynika, że książę potwierdził wszystkie wcześniej ustanowione przywileje dla właścicieli wioski Mazańcowice leżącej w pobliżu Bielska – rycerzom Lenartowi, Paszkowi i Miczkowi, synom Wilhelma zwanego Swidoniczer. Oryginał spisano w języku niemieckim na pergaminie w dniu 8 maja 1380 roku w Skoczowie. W artykule postawiono hipotezę, że rycerze z Mazańcowic z końca XIV wieku mogli być przodkami szlacheckiej rodziny Lhotskich z Lhoty, którzy w XVI i w początkach następnego stulecia byli właścicielami Mazańcowic.

2021-12-03



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Maledykcja w dokumencie polskim do końca XIII wieku

Tomasz Walczak

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2018 | Abstrakt | s. 56-75

Poniższy artykuł stanowi próbę kompleksowego przeglądu użycia maledykcji (formuły karnej) w średniowiecznych dokumentach polskich. Na potrzeby niniejszego opracowania przeanalizowano ponad 150 przypadków występujących w polskich dokumentach dyplomatycznych powstałych przed końcem XIII wieku. Pierwsza część tekstu stanowi podsumowanie dotychczasowego stanu badań, druga zaś poświęcona jest analizie formalnej i ideologicznej maledykcji. Analizowana formuła była charakterystycznym elementem dokumentów wydawanych do połowy XIII wieku, zawartym przede wszystkim w dokumentach regulujących relacje między władzą świecką a kościelną. W artykule omówiono kary i treści religijne zawarte w tych dokumentach. Najczęściej stosowanymi złorzeczeniami były groźby gniewu Bożego i kary boskiej (zarówno ze strony Boga, jak i świętych). Formuła charakteryzowała się silną obecnością idei eschatologicznych, typowych dla średniowiecznej mentalności. Przeprowadzona analiza wykazała, że formule maledykcji często towarzyszyła apprecation (pozytywna sankcja) - razem miały one zachęcać obie strony do honorowania postanowień dokumentu. Materiał źródłowy został zestawiony ze źródłami ikonograficznymi i literackimi. Dodatkowo autor podjął próbę analizy stylistycznej formuły.

2018-12-31



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Dzieje kultu św. Emeryka w średniowiecznej Polsce

Łukasz Nowacki

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2012 | Abstrakt | s. 15-41

Książę Emeryk — patron dziewictwa i jeden z ważnych świętych z dynastii Arpadów, był czczony nie tylko na terenie Księstwa Węgierskiego w średniowieczu. Współcześnie trudno powiedzieć coś pewnego o genezie jego kultu w Polsce, niemniej jednak należy zauważyć, że uczestnicy pielgrzymki Bolesława Krzywoustego na cmentarz św. Stefana w Białogrodzie mogli o nim wiele słyszeć. Nieco później, jak można przypuszczać, to książęca „Kronika węgiersko‑polska”, zawierająca wiele informacji na jego temat, stanowiła niezwykle cenne źródło informacji dla polskiego duchowieństwa. Namacalne dowody kultu św. Emeryka pochodzą z lat 80. XIV wieku. W tym czasie kardynał Dymitr nadał przywileje odpustowe kilku ołtarzom i dwóm kaplicom kościoła Mariackiego w Krakowie, klasztorowi augustianów w Krakowie-Kazimierzu oraz kaplicy Mariackiej na zamku w Tarnowie. Miały one obowiązywać w dni książęce i w oktawie. Dowody potwierdzające istnienie znanego dziś nazwiska Arpadowiczów w Polsce pochodzą z końca tego stulecia. Dokument odpustowy z 1445 roku dla jednego z ołtarzy kościoła Mariackiego w Tarnowie zawiera dzień św. Emeryka. Święty Krzyż, z którym związana jest osoba księcia, dzięki legendzie związanej z tym miejscem, otrzymał ołtarz poświęcony jego imieniu. I tutaj klasztor otrzymał odpust, który miał obowiązywać również w jego dniu. Popularność legendy z regionu świętokrzyskiego nie przełożyła się na wielki rozwój kultu jej bohatera. Nie miał on odegrać istotnej roli w Polsce średniowiecza. Jego przyjęcie stanowiło jednak jeden z elementów, choć z pewnością niewielki, szerokich powiązań polsko-węgierskich. Sam Emeryk na stałe wpisał się w polski panteon świętych.

2012-12-31



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Traktat przymierza króla Eryka Pomorskiego i książąt Pomorza Zachodniego z zakonem krzyżackim w Prusach i Inflantach z 15 września 1423 roku

Rafał Simiński

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2015 | Abstrakt | s. 69-94

Celem artykułu było ukazanie okoliczności podpisania traktatu pokojowego przez Eryka Pomorskiego, króla państw unii kalmarskiej, i książąt Pomorza Zachodniego z Krzyżakami w Prusach i Inflantach 15 września 1423 roku. Kwestia ta była analizowana w kontekście relacji władcy skandynawskiego z książętami pomorskimi i biskupem kamieńskim, a jednocześnie jako przejaw prób integracji księstw pomorskich pod przywództwem Eryka. Negocjacje w sprawie paktu rozpoczęto latem 1422 r., a zakończono rok później, podczas pomorskiego etapu podróży Eryka do Ziemi Świętej. Traktat przewidywał wzajemną pomoc wojskową w przypadku zagrożenia jednej ze stron. Traktat był skierowany bezpośrednio przeciwko Brandenburgii i pośrednio przeciwko Polsce, związanej traktatem z Fryderykiem I, margrabią von Zollern. Wzmacniał też pozycje księstw pomorskich i zakonu krzyżackiego wobec władcy brandenburskiego. Ostatecznie żadna ze stron nie wystawiła dokumentu ratyfikacyjnego, co jednak nie przeszkodziło w dalszej owocnej współpracy Krzyżaków z królem Erykiem w drugiej połowie lat dwudziestych XIV wieku.

2015-12-31



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

O pewnych dogmatach i kontrowersjach historiografii grunwaldzkiej. Miejsce postoju Władysława Jagiełły przed bitwą pod Grunwaldem a miejsce obozowania po niej w świetle Cronica conflictus i Annales Jana Długosza

Marek A. Janicki

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2014 | Abstrakt | s. 202-254

Pierwsza część artykułu jest próbą rewizji dotychczasowych interpretacji frazy Jana Długosza z księgi 11 jego Annales, a mianowicie „tabernaculum capelle supra collem ediciorem lacum Luben spectantem”. Sformułowanie to jest kluczowe nie tylko dla określenia kierunku marszu wojsk polsko-litewskich pod Grunwald i zakładanej pozycji wyjściowej, ale także dla określenia miejsca rozbicia obozu po bitwie. Podstawowym zagadnieniem jest analiza leksyki i frazeologii, którą Długosz wykorzystał w swoich Annales oraz w podstawowym opisie bitwy zawartym w tym dziele, czyli w anonimowej i współczesnej wydarzeniom z 1410 r. tzw. Druga część dotyczy rozdziału Lacus terrae Prussiae z Chorographia Regni Poloniae zawartego w pierwszej księdze Annales jako dokumentu ograniczonej, a nawet błędnej wiedzy - posiadanej przez Długosza pod koniec życia - na temat miejsca, w którym stoczono bitwę pod Grunwaldem.

2014-12-31



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Rachunkowość miejska Lwowa w XV wieku

Michał Schmidt

Język: PL | Data publikacji: 15-12-2020 | Abstrakt | s. 209-226

Choć średniowieczne księgi rachunkowe miasta Lwowa są jednymi ze starszych i lepiej zachowanych tego typu źródeł z ziem polskich, to nie były one dotąd szerzej wykorzystywane w studiach nad miejskimi rachunkowością i finansami. Artykuł stara się uzupełnić tę lukę, a także zweryfikować dotychczasowe ustalenia historiografii poprzez analizę budowy zewnętrznej i wewnętrznej wspomnianych rękopisów oraz ich treści. Porównanie struktury lwowskich rejestrów rachunkowych z ich zawartością wskazuje, że wszystkie trzy księgi powstały w wyniku jednorazowej czynności oprawienia określonej liczby składek. Tak przygotowane woluminy były stopniowo uzupełniane każdego roku. Wpisy z poszczególnych lat zapisywano wieloetapowo – najpierw pisarz wpisywał nagłówki rejestrów i przygotowywał miejsce na noty, które sukcesywnie zapełniał w późniejszym czasie. Lwowskie rachunki prowadzone były według określonego schematu. Wpisy każdego roku otwierały wykazy nowych urzędników i przyjętych do prawa miejskiego. Właściwe rachunki dzieliły się na kilka zasadniczych kategorii, takich jak: wynagrodzenia służb miejskich, czynsze z nieruchomości, przedsiębiorstw i wsi miejskich, wydatki ogólne (głównie wydatki budowlane i wypłaty dla dorywczych robotników), wydatki na podróże i podarki w sprawach miejskich czy wreszcie grupa rozliczeń z mieszczanami oraz rejestrów specjalnych. System ten stosowano do początku XVI wieku. Zawartość ksiąg dokumentuje jedynie wycinek działalności skarbowej miasta, co znajduje odbicie w corocznej znacznej przewadze wydatków nad dochodami oraz w sporych wahaniach ich kwot rok do roku. Rachunki sporadycznie wymieniają nierejestrowane w nich kategorie dochodów i wydatków, takie jak wpływy z podatków, czynszów spoza miasta i opłat gospodarczych. Rozproszone wzmianki wskazują też, że kancelaria prowadziła również rejestry pomocnicze, których część wykorzystywano do uzupełniania właściwych ksiąg. Praktyka rejestrowania w księgach jedynie określonych grup wpisów miała najpewniej związek ze zwyczajem składania rachunków przez ustępującą radę, zauważonym także w innych miastach polskich. Analiza lwowskich ksiąg wskazuje, że najprawdopodobniej wydatki i dochody miasta były bardziej zbilansowane niż pozornie dokumentują to rachunki. Jednocześnie pozwalają one wskazać zasady prowadzenia rachunkowości w późnośredniowiecznym mieście polskim.

2020-12-15



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Michał Awdaniec a początki kościoła parafialnego w Buczaczu

Jerzy Sperka

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2014 | Abstrakt | s. 74-84

Michał, zwany Hawdankiem (Habdankiem, Hawdańcem), był protoplastą magnackiego rodu Buczaczów (herbu Awdaniec), który odegrał znaczącą rolę w Koronie Podolskiej w późnym średniowieczu. Do dziś jednak historycy nie ustalili, kiedy dokładnie Michał dotarł na ziemie ruskie, czy było to za panowania Kazimierza Wielkiego, kiedy to Michał został obdarowany tamtejszymi ziemiami (według wcześniejszych źródeł), czy też przybył tam w towarzystwie Władysława Opolczyka, który panował tam w latach 1372-1379 w imieniu króla Ludwika I Węgierskiego (według późniejszych źródeł). Wątpliwe wydaje się również pochodzenie Michała. Wcześniejsza historiografia (za Władysławem Semkowiczem) sugeruje, że mógł on pochodzić z terra Lanciciensis, natomiast późniejsza (Jerzy Sperka) utrzymuje, że najprawdopodobniej pochodził ze Śląska. Niewątpliwie Michał został obdarowany przez księcia śląskiego rozległym kompleksem ziemskim otaczającym Buczacz. W Buczaczu Michał ufundował kościół parafialny, którego początki według zachowanego dokumentu sięgają 1379 roku. Historycy nie zwrócili jednak należytej uwagi na fakt, że kościół został ufundowany po raz kolejny (de novo construximus), a - co więcej - nazwiska na liście świadków nie mogły pojawić się tam w 1379 roku, lecz w 1373 roku. Biorąc to pod uwagę, wraz z kolejną fundacją kościoła, nowa lista świadków zawierała nazwiska z poprzedniego aktu fundacyjnego. Pozwala to jednak wnioskować, że pierwsza fundacja kościoła w Buczaczu miała miejsce w 1373 r., niemniej jednak Michał Awdaniec został uposażony ziemią buczacką wcześniej, tj. w latach 1372-1373.

2014-12-31



Czasopismo: Średniowiecze Polskie i Powszechne

Testament Kazimierza Wielkiego. Próba analizy dyplomatycznej

Aleksandra Rajchel

Język: PL | Data publikacji: 31-12-2018 | Abstrakt | s. 76-90

Podczas pobytu w Przedborzu we wrześniu 1370 r. Kazimierz Wielki wybrał się na polowanie, podczas którego spadł z konia i zranił się w lewą goleń. Zmarł nieco ponad miesiąc później. Po jego śmierci pojawiło się pytanie o testament pozostawiony przez monarchę. Dotychczas zdecydowana większość literatury przedmiotu omawiała jego wykonanie jedynie w sensie politycznym (tj. rozpoczęcia panowania rodu Andegawenów w Królestwie Polskim), pomijając jego aspekt dyplomatyczny. Dzięki współczesnej relacji Kroniki Jana z Czarnkowa wiemy, że 8 i 9 listopada 1370 r., a więc zaraz po pogrzebie Kazimierza, który odbył się 7 listopada, Mszczuj sandomierski i Jan krakowski nieoficjalnie otworzyli dokumenty królewskie przeznaczone dla naturalnych synów Kazimierza i księcia słupskiego Kaźka, czyniąc je tym samym nieważnymi. Dokumenty te nie zachowały się. Ze względu na fakt, że problem ten nie doczekał się jak dotąd wystarczającego omówienia w literaturze przedmiotu, warto ponownie przyjrzeć się kwestii testamentu Kazimierza Wielkiego - zarówno w kontekście dyplomatycznym, jak i poprzez porównanie go z (niemal) współczesnymi testamentami spisanymi przez Elżbietę Polską i biskupa krakowskiego Floriana Mokrskiego. Artykuł stanowi próbę dyplomatycznej analizy testamentu Kazimierza Wielkiego oraz oszacowania możliwej formy i liczby dokumentów składających się na ostatnią wolę polskiego króla.

2018-12-31