W dokumencie programowym na trzecie tysiąclecie misji Kościoła Novo millennio ineunte Jan Paweł II uznał, że istotą każdego programu duszpasterskiego powinno być poznawanie, miłowanie i naśladowanie Jezusa Chrystusa. Od tego Kościołowi nigdy nie wolno odstąpić, ale równocześnie każdy program ma uwzględniać „epokę i kulturę, aby możliwy był prawdziwy dialog i rzeczywiste porozumienie” (NMI 29). Celem tego opracowania jest najpierw syntetyczne ukazanie niezmiennej istoty misji zbawczej Kościoła, a następnie analiza najważniejszych cech kultury współczesnej, tak aby w finalnym etapie postępowania badawczego wywnioskować przy zastosowaniu sylogizmu teologii praktycznej, jakie wyzwania pastoralne stoją obecnie przed Kościołem w Polsce. Gwarancją nowości jest tu analiza kulturowego kontekstu duszpasterstwa podlegającego ostatnio dynamicznym zmianom, co należy uwzględnić w procesie budowania aktualnych modeli pastoralnych działalności zbawczej Kościoła. Metodę wiodącą artykułu stanowi zanalizowanie treści dokumentów Magisterium Ecclesiae ogłoszonych po 2000 r., interpretowanych w świetle współczesnych publikacji naukowych głównie z zakresu nauk teologicznych, a pośrednio także nauk filozoficznych i społecznych.

W 2026 r. minie 25 lat od ukazania się Listu apostolskiego Jana Pawła II: Novo millennio ineunte. Został on ogłoszony na zakończenie Wielkiego Jubileuszu (narodzin Jezusa Chrystusa) Roku 2000. Dokument ten jest zapowiedzią wyzwań duszpasterskich w życiu i posłudze Kościoła na nowe stulecie i tysiąclecie w perspektywie stawienia czoła wyzwaniom przyszłości. Tym, co zasługuje na szczególną uwagę w owym liście, jest fakt, że cała działalność Kościoła powinna skupiać się na powszechnym powołaniu do świętości (por. NMI 30). Przypisanie jej nadrzędnej roli oznacza też główną i naczelną myśl dominującą nad innymi wyzwaniami wynikającymi z dokumentu oraz wyznaczającą kierunek myślenia i działania Kościoła. Nadrzędnymi ideami pozostają te, które wywierają największy wpływ na życie chrześcijańskie. Należy do nich z pewnością zaliczyć świętość Boga. Jako święty, Bóg zwraca się ku człowiekowi, objawia swoją potęgę w swym wcieleniu, dokonuje odkupienia ludzkości i tym samym objawia mu powołanie do świętości. Czy niektórym ludziom świętość wydaje się dzisiaj mało atrakcyjna, oderwana od rzeczywistości i realnego życia, w którym bycie chrześcijaninem jest pewnego rodzaju „obciążeniem” społecznym i gdzie trudno urzeczywistniać świętość, zwyczajnie żyjąc w świecie? To pytanie wpisuje się w cel artykułu, mianowicie czy spojrzenie na świętość chrześcijańską, przy uwzględnieniu jej aktualności i perspektywy w życiu Kościoła, jest nadal pożądaną ideą? Autor odwoła się m.in. do papieskiego nauczania z XXI w. Głównym nurtem prowadzonej myśli autora pozostaje jednak ukazanie świętości w niezmiennej relacji z Bogiem będącym źródłem świętości Kościoła i jego członków.

Der Autor dieses Artikels lenkt aus pastoraltheologischer Perspektive die Aufmerksamkeit auf die Bedeutung der Seelsorge für den Menschen auf seinem Weg zur persönlichen Heiligkeit. Er fragt daher, wo die Pastoraltheologie heute einen Ruf zur persönlichen Heiligkeit erkennen kann und wie die Seelsorge, basierend auf den Definitionen des Rufes zur Heiligkeit in Novo millennio ineunte, Lumen gentium und Gaudium et spes, unterstützt werden kann

Po 25. latach od rozpoczęcia trzeciego tysiąclecia chrześcijaństwa, gdy zakończył się kolejny etap historii Kościoła i świata, zwieńczony Jubileuszem Roku 2025, sięgnięto w artykule do nieustannie aktualnego nauczania Jana Pawła II na temat niedzieli. Nauczanie to zawarte zostało w odczytanym na nowo w zmieniającym się wciąż kontekście eklezjalnym i kulturowym Liście apostolskim Novo millennio ineunte, skierowanym do Kościoła na zakończenie Wielkiego Jubileuszu Roku 2000.
Desakralizacja dnia Pańskiego postępuje w zatrważającym tempie, zarówno w Europie, jak i w Polsce. Wiele jest przyczyn tego procesu. Jednakże u jego podstaw stoi przede wszystkim zupełne niezrozumienie teologicznej istoty niedzieli oraz całkowite niedostrzeganie i nieodczuwanie potrzeby jej chrześcijańskich obchodów. Należy więc nieustannie ową istotę uwypuklać oraz uzmysławiać wiernym powinność, konieczność i powody świętowania niedzieli, wyrażającego się głównie w uczestniczeniu w Eucharystii.

Autor omawia najważniejsze wskazania Jana Pawła II zawarte w Liście apostolskim Novo millennio ineunte. Są one programem duszpasterskim dla Kościoła w trzecim tysiącleciu chrześcijaństwa. Owe wskazania to: głoszenie słowa Bożego i medytacja nad nim, niedzielna Eucharystia, sakrament pokuty i pojednania, dążenie do świętości i modlitwa.

Novo millenio ineunte (weiter: NMI) steht einerseits im Zusammenhang mit den Bemühungen von Papst Johannes Paul II. um die Rezeption des II. Vaticanums, andererseits bringt der Papst hier mit der Stärkung der sonntäglichen Eucharistie einen zentralen Wunsch zum Ausdruck. Dieser Wunsch ging insofern nicht in Erfüllung, als die Exkulturation des Katholizismus voranschreitet. Der von Papst Franziskus angestoßene synodale Prozess eröffnet hier eine neue Chance, indem er Synode und Eucharistie aufeinander bezieht und dabei auch neue Perspektiven für das Priesteramt eröffnet, die für eine neue Inkulturation hilfreich sind. Bei alledem spielt die von Johannes Paul II. betonte eschatologische Perspektive der Eucharistie eine zentrale Rolle.

Jan Paweł II w Liście apostolskim Novo millenio inuente wezwał m.in. do nowej „gorliwości w wierze”. Miał na myśli podjęcie procesu nowej ewangelizacji, która stałaby się siłą napędową ożywiającą wiarę katolicką. W wskazaniach zamieszczonych w tym dokumencie wyraził głęboką troskę o ową przestrzeń w życiu Kościoła. Dzięki konkretnym wskazówkom wytyczył drogę, jaką powinna podążać wspólnota wierzących u progu trzeciego tysiąclecia. Artykuł podejmuje ten temat, bazując na dokumentach i wypowiedziach Jana Pawła II, a także jego następców na tronie Piotrowym. Wyszczególnia też konkretne działania instytucjonalne, następnie pastoralne, podejmowane w Polsce i w wybranych krajach w świecie.

W tradycji Kościoła nie istnieje formalny zwyczaj ogłaszania dokumentów z okazji końca tysiąclecia, jednak przełomowe momenty w historii stanowi sposobność do refleksji nad wiarą i misją Kościoła. Przykładem takiego tekstu jest List apostolski Jana Pawła II Novo millennio ineunte. Ojciec Święty w tym symbolicznym momencie dziejowym poddał refleksji przeszłość i przyszłość Kościoła, wskazując na potrzebę pogłębienia formacji chrześcijańskiej, zakorzenionej w wartościach ewangelicznych. Autor niniejszego artykułu postanawia przybliżyć wychowanie do wartości w aspekcie teologicznym, które, zgodnie z tradycją Kościoła, ściśle łączy się z formacją moralną i duchową człowieka. Dlatego w opracowaniu zostaną przedstawione nowe i zarazem ponadczasowe wyzwania wychowania do wartości, przywołane przez Jana Pawła II we wspomnianym liście. W teologii wartości utożsamiane są z Ewangelią, a ich realizacja wiąże się bezpośrednio z życiem Jezusa Chrystusa. Analiza tekstu Listu pozwala dostrzec wskazania dotyczące fundamentalnych wartości oraz ich praktyczne implikacje dla życia całej wspólnoty eklezjalnej.

W opublikowanym w 2001 r. Liście apostolskim Novo millennio ineunte papież Jan Paweł II mówio miłosierdziu słów domagającym się wsparcia i uwiarygodnienia w miłosierdziu  czynów. Miłość miłosierna powinna nadawać kierunek całej działalności Kościoła, w tym także realizacji opcji na rzecz ubogich, która jest kontynuacją misji Jezusa Chrystusa zwracającego się z Dobrą Nowiną do ludzi poszukujących zaspokojenia potrzeb duchowych i materialnych. Niniejszy artykuł stanowi próbę udzielenia odpowiedzi na pytanie o taką formę głoszenia słowa Bożego, żeby stało się ono praktykowaniem miłosierdzia słów wobec potrzebujących, wykluczonych i zepchniętych na margines życia społecznego. Na podstawie oficjalnych dokumentów Kościoła i publikacji teologów ukazane zostaną najważniejsze aspekty komunikowania ludziom miłosierdzia Bożego, a następnie przedstawiona będzie charakterystyka ubogich jako uprzywilejowanych adresatów Ewangelii, co stanowi podstawę do wyciągnięcia wniosków praktycznych dotyczących posługi słowa pełnionej dla dobra potrzebujących i cierpiących z powodu nędzy materialnej, wykluczenia społecznego i niemocy w sferze duchowej.

Artykuł prezentuje wyniki badań podstawowych założeń ruchu odnowy religijno-moralnej: Krucjaty Wyzwolenia Człowieka. Ruch ten został zainicjowany przez ks. Franciszka Blachnickiego u zarania pontyfikatu Jana Pawła II i stanowi przykład „polskiej teologii wyzwolenia” bazującej na biblijnej koncepcji wyzwolenia. Krucjata kształtuje obyczajowość bez alkoholu (abstynencja dobrowolna) w celu wychowania dzieci, młodzieży i dorosłych (profilaktyka) do trzeźwości oraz wsparcia wobec uzależnień substancjalnych i behawioralnych. Badania przeprowadzono w świetle dokumentu Jana Pawła II Novo millennio ineunte wprowadzającego Kościół w trzecie tysiąclecie chrześcijaństwa. Dokument wskazuje na odrzucenie przemocy lub poczucia własnej wyższości życia moralnego oraz domaga się solidarności z wielorako zniewolonym człowiekiem. Wskazania Novo millennio ineunte znajdują odpowiedź w formacji i posłudze Krucjaty Wyzwolenia Człowieka powstałej dwie dekady wcześniej i działającej dzisiaj owocnie w wielu krajach.

The ecumenical gestures of Saint Pope John Paul II accompanied his entire pontificate. They were a practical expression of his deep desire to fulfill the will of God clearly expressed in the words of Jesus Christ: “that they may all be one, as you, Father, are in me and I am in you, that they also may be in us, so that the world may believe that you sent me.” (Jn 17:21). This desire is also reflected in his encyclical Ut unum sint (1995) and in the apostolic letters Tertio millenio adveniente (1994) and Novo millenio ineunte (2001). The article analyzes the historical background and immediate events that preceded the ecumenical gesture of the Our Father prayer at the memorial of the victims of the bloody trial of Caraffa, which Pope John Paul II prayed on July 2, 1995 in Prešov together with the bishop of the Eastern District of the Evangelical Church, confession of Augsburg Ján Midriak and the Greek Catholic Bishop of Prešov, Ján Hirka. On the same day, in the morning, the Pope canonized three martyrs from Košice in Košice and prayed at the monument to 24 Evangelical martyrs in Prešov. This gesture of a joint prayer of the Our Father was much more eloquent than over 500 years of ecumenical dialogue.

Das Apostolische Schreiben Novo Millennio Ineunte erwähnt das Thema Ökologie nur mit einem einzigen Satz. Dieser steht jedoch an prominenter Stelle und formuliert mit Nachdruck. Dies wird näher aufgeschlüsselt und deutlich erweitert durch ausführliche Darlegungen zur Bewahrung der Schöpfung, die Papst Johannes Paul II. anlässlich des Tages des Weltfriedens 1990 formuliert. Schließlich wird das Thema in den Bogen des gesamten Millenniumsprozesses eingeordnet und mit der Dynamik der abschließenden Enzyklika in deren Licht gestellt.

This essay classifies the development of the Church in rural areas by first presenting its socio-economic structural characteristics and then describing its pastoral structural development. With regard to both developments, the article refers to the papal letter Novo Millenio ineunte for guidance on how to proceed, which is then classified theologically. The article concludes with a plea to address the many open questions resulting from the analysis and to begin the theological reception of Novo Millenio ineunte in the German-speaking world.

W ostatnich latach można łatwo zauważyć rosnące zainteresowanie przedsoborową formą mszy św. zwanej potocznie „trydencką”. Często przejawiają je osoby, dla których, chociażby z racji wieku, msza „trydencka” nigdy nie stanowiła naturalnego środowiska ich formacji liturgicznej. Sprzyjają temu rozmaite, krytyczne oceny posoborowej formy liturgii, posuwające się nawet do jej negacji jako formy legalnej i prawomocnej. Autorka przeprowadzi analizę porównawczą kluczowych elementów w strukturze mszy św. w obrządku „trydenckim” i posoborowym (novus ordo) w celu zbadania, czy zmieniły się istotne jej elementy. Opracowanie zagadnienia nastąpi w kluczu komparatystyki liturgicznej i analizy jurydyczno-liturgicznej. Ponadto, posługując się tekstami mszy św., wykaże w artykule zgodność i niezmienność zasadniczych jej elementów w obu obrządkach pomimo przeobrażenia formy. Dowiedzie również, iż soborowe aggiornamento liturgii mszy św., dokonane częściowo na bazie ressourcement, nie wpłynęło na zmianę istoty liturgii Kościoła rzymskokatolickiego.

Artykuł ma na celu ukazanie wizyty duszpasterskiej zwanej kolędą jako sposobu pastoralnej troski o osoby z niepełnosprawnością. Kolęda jest jedyną formą duszpasterstwa w Polsce, umożliwiającą spotkanie się z parafianami w ich domach. Niekiedy nazywana bywa duszpasterskimi odwiedzinami rodzin. Istotnym walorem „kolędy” jest możliwość nawiązania i rozwijania dialogu duszpasterskiego z osobami z niepełnosprawnością w ich środowisku rodzinnym. W artykule scharakteryzowano zjawisko niepełnosprawności w Polsce. Poznanie tego zjawiska skutkuje podjęciem adekwatnej troski pastoralnej o takie osoby w parafiach. Następnie ukazane zostały walory rozmowy duszpasterskiej z osobami z niepełnosprawnością i ich bliskimi w klimacie rodzinnym. Odwiedziny duszpasterzy umożliwiają im nawiązywanie relacji z nowymi parafianami i pogłębianie więzi z dotychczasowymi. Ponadto w artykule sformułowano postulaty pastoralne jako owoc pobytu duchownych w domach ludzi z niepełnosprawnością.

Rozwój nowych technologii sprawił, że obok inteligencji naturalnej pojawiła się inteligencja sztuczna. Zmieniło się również znaczenie pojęcia „intelekt”. Dotychczas oznaczał on całość ludzkich zdolności umysłowych, a obecnie intelekt sprowadzono do zasobów wiedzy znajdującej się w zdigitalizowanej formie w obiegu sieciowym. W humanizacji (uczłowieczeniu) inteligencji i intelektu może pomóc teologia stosowana, skupiona na człowieku, którego zamierza ponownie opisać, uwzględniając uwarunkowania zewnętrzne. Tworzą one nowy kontekst życia ludzkiego w wymiarze osobowym, wspólnotowym i społecznym. Prawdziwa humanizacja chrześcijańska powinna jednak inspirować się miłosiernym działaniem Boga. W perspektywie teologii stosowanej jest to przede wszystkim zadanie członków współczesnego Kościoła, którzy mają na nowo odkryć piękno owej inspiracji i wnieść swój wkład w postęp ludzkości z odnowionym entuzjazmem ewangelicznym.