W artykule poruszany jest motyw śmierci na materiale opowiadań Szolema-Alejchema Kasrylewka i szkicu etnograficznego Podlipniacy Fiodora Reszetnikowa. Choć wspomniany motyw nie jest w obu utworach głównym i pierwszoplanowym, lecz ma charakter bardziej towarzyszący i pojawia się w tle głównej osi fabularnej, to jednak nabiera on różnego symbolicznego, kulturowo- i społeczno-bytowego nacechowania. Autor omawia poszczególne przykłady z uwzględnieniem pojawiających się w wybranych tekstach typów śmierci: śmierć patologiczna w wyniku chorób, głodu i niekorzystnych czynników klimatycznych, śmierć gwałtowna w wyniku nieszczęśliwego wypadku lub samobójstwa, śmierć metaforyczna, rozumiana jako porzucenie dotychczasowego sposobu życia i śmierć jako obiekt działalności zarobkowej.
Artykuł analizuje jeden z motywów w książce filologa i pisarza Michaiła Bezrodnego Koniec cytatu (1996). Michaił Bezrodny wyemigrował do Niemiec jako żydowski uchodźca w 1991 roku, a jego książka stała się zapisem spojrzenia rosyjsko-żydowskiego emigranta na samo zjawisko emigracji. Jednym z powracających motywów Końca cytatu jest swoista nostalgia za „ojczyzną”, której rolę odgrywa Państwowa Biblioteka Publiczna (GPB) w Leningradzie — miejsce pracy autora w latach 1979–1991. Jednocześnie motyw ten wpisuje się w tak zwany „tekst petersburski” literatury rosyjskiej, który był istotny dla Bezrodnego zarówno jako badacza, jak i pisarza.
Przedstawione w Torze (Pięcioksiągu Mojżesza) otrzymanie ziemi obiecanej rozpatrywane jest tu z pozycji następujących po sobie, a także wzajemnie poprzedzających się, koniecznych etapów związanych z przestrzeganiem równie koniecznych warunków. Na tej podstawie wyprowadzana jest struktura dziesięciu motywów poprzedzających wejście do ziemi Izraela wraz z objaśnieniem ich znaczenia i miejsca w ogólnej całości. Autor zwraca uwagę na to, co według Tory powinno warunkować możliwość uzyskania (otrzymania w spadku) ziemi – tj. stopień odpowiedniego jej uświadomienia. Druga część artykułu poświęcona jest typologicznej relacji pomiędzy dziesięcioma wyłonionymi motywami wraz z wyobrażeniami o niezwykłych, cudownych i odległych ziemiach w rosyjskiej tradycji ludowej, odzwierciedlonych w bajkach, legendach, opowieściach itp. Ponadto określane są typy narracji, które w różny sposób ukazują wyłonione motywy i niektóre związane z nimi tematyczne wyznaczniki ze szczególnym uwzględnieniem bożego daru i obfitości, trudności poszukiwań i przejścia oraz obdarzonego wyjątkowymi zdolnościami, wprowadzającego do ziemi obiecanej bohatera.
Artykuł bada mechanizmy sensotwórcze i samopowielanie w obrębie literatury rosyjsko-izraelskiej (RIL). Opierając się na teorii Romana Katsmana, opisującej tę literaturę jako replikator dyssypacyjny, autor odnosi się do nierozstrzygniętej dotąd kwestii dotyczącej zawartości owego replikatora. Główna teza zakłada, że fundamentem literatury rosyjsko-izraelskiej jest „sytuacja generatywna” — strukturalny stan powstający na styku zerwania z pierwotną przestrzenią kulturową a specyfiką Izraela, gdzie przybycie podmiotu jest przeżywane jako „powrót”. Ostatecznym urzeczywistnieniem tej sytuacji staje się „homonim” (pojęcie wprowadzone przez Aleksandra Goldsteina) — zjawisko, w którym rosyjskie słowo, zachowując swoją formę fonetyczną, wytwarza naddatek znaczeniowy nieistniejący autonomicznie ani w kulturze rosyjskiej, ani w izraelskiej. Do analizy tego przesunięcia semantycznego w artykule wykorzystano filozofię „gier językowych” i „form życia” Ludwiga Wittgensteina. Ewolucja sytuacji generatywnej została prześledzona na przykładzie twórczości Juliusa Margolina, Efraima Baucha i Gali-Dany Singer, ukazując przejście od jedynie pozycyjnego powrotu do w pełni zrealizowanej dwujęzycznej gry językowej.
Artykuł poświęcony jest analizie głównych strategii poetyckich rosyjskojęzycznej izraelskiej poetki Elizawiety Michajliczenko, opartej na lekturze wybranych wierszy z jej tomu I będziesz skrzydłem dotykać błota... (2024). W toku badań ukazano specyfikę jej „poetyki-nie” — retoryki oraz filozofii negacyjnej, lecz pozbawionej znamion nihilizmu, która nabiera szczególnego znaczenia w kontekście trwających wojen w Ukrainie i Izraelu.
Artykuł analizuje powieść Miejsce Fryderyka Gorensztejna jako wyjątkowy przykład dwudziestowiecznej powieści epickiej. Podważając autorską klasyfikację utworu jako „powieści politycznej”, badanie dowodzi, że Miejsce redefiniuje formę epicką w warunkach poststalinowskich, łącząc szeroką wizję historyczną z intensywnie subiektywną narracją pierwszoosobową. Szczególną uwagę poświęcono napięciu między ograniczoną świadomością bohatera-narratora, Goszy Cwibyszewa, a obecnością narratora epickiego formułującego szersze uogólnienia ideologiczne i filozoficzne. W artykule przeanalizowano sposób, w jaki powieść podejmuje temat stalinizmu, poststalinowskiego rozczarowania oraz antysemityzmu, ukazując, jak zagadnienia te funkcjonują jako strukturalne elementy jej epickiej poetyki. Utwór Gorensteina zostaje osadzony w tradycji rosyjskiej prozy epickiej, przy jednoczesnym podkreśleniu jego nowoczesnej złożoności psychologicznej i etycznej.
10.31261/IR
English
Język Polski