Czy współczesnemu dzieciństwu potrzebna jest poezja?

Czy poezja dla dzieci stała się przestrzenią zagrożoną? Czy jej historia zatrzymała się na twórczości Jana Brzechwy, Juliana Tuwima, Wandy Chotomskiej, Danuty Wawiłow, Józefa Ratajczaka i Ludwika Jerzego Kerna? A może współczesna poezja dla młodych odbiorców istnieje, lecz pozostaje słabo widoczna, rozproszona, obecna śladowo w podręcznikach lub poza tradycyjnym obiegiem literackim i wydawniczym?

Celem kolejnego numeru czasopisma „Paidia i Literatura” jest wielostronny namysł nad kondycją poezji dla młodych odbiorców, jej miejscem we współczesnej kulturze i edukacji, a także nad nowymi formami poetyckości oraz sposobami czytania, interpretowania i doświadczania wierszy. Interesuje nas zarówno ponowna lektura klasyki poezji dziecięcej, jak i rozpoznanie twórczości współczesnej, również tej pozostającej poza głównym nurtem zainteresowania krytyki literackiej.

Zapraszamy literaturoznawców, badaczy literatury dla dzieci i młodzieży, dydaktyków, pedagogów, kulturoznawców oraz przedstawicieli innych dyscyplin do podjęcia refleksji nad następującymi zagadnieniami:

• współczesna poezja dla dzieci i młodzieży – jej kondycja, autorzy, tematy i estetyki;
• poezja dziecięca po „Brzechwie i Tuwimie” – kontynuacje, zerwania, nowe odczytania tradycji;
• nieobecność i niewidzialność poezji na rynku wydawniczym, w krytyce literackiej i w obiegu nagród;
• kanon poezji dla dzieci i młodzieży – jego trwałość, ograniczenia i możliwości rewizji;
• poezja dla dzieci czy poezja czytana przez dzieci i z dziećmi? Granice i przekroczenia adresu czytelniczego;
• zacieranie się granic między poezją dla młodych odbiorców a poezją dla dorosłych – wieloadresowość, międzypokoleniowość i przekraczanie tradycyjnych podziałów czytelniczych;
• poezja we współczesnej edukacji polonistycznej – między interpretacją a instrumentalizacją;
• szkolne sposoby czytania wierszy – możliwości przełamywania schematów interpretacyjnych;
• poezja a egzaminacyjny model kształcenia literackiego;
• nowe języki interpretacji poezji dla młodych odbiorców – perspektywy posthumanistyczne, ekokrytyczne, feministyczne, afektywne i inne;
• poezja wobec współczesnych doświadczeń dzieciństwa i dorastania: kryzysów, lęków, samotności, relacji, cielesności, natury i technologii;
• poezja jako doświadczenie języka, rytmu, dźwięku, milczenia i zabawy słowem;
• związki poezji z obrazem, muzyką, teatrem i performansem;
• poezja cyfrowa, wizualna, slam, spoken word oraz inne współczesne formy ekspresji poetyckiej;
• dziecięca twórczość poetycka – między spontaniczną ekspresją a szkolnym ćwiczeniem;
• poezja jako przestrzeń budowania wrażliwości, wyobraźni, empatii i sprawczości;
• praktyki czytania poezji poza szkołą – w bibliotekach, domach, instytucjach kultury i przestrzeni publicznej;
• przekład poezji dla młodych odbiorców oraz jej obecność w innych kulturach i tradycjach literackich.

Na artykuły czekamy do 31 marca 2027 roku.

Zapraszamy do publikacji w 8. numerze „Paidii i Literatury” zatytułowanym „Być ze świata. Lokalizacje dzieciństwa”

Celem najnowszego numeru czasopisma „Paidia i Literatura” jest refleksja nad tym, w jaki sposób literatura dla dzieci i młodzieży, pedagogika oraz edukacja eksponują przestrzeń i miejsce oraz jakie znaczenie im przypisują.

Prosimy o artykuły teoretyczne i empiryczne, w tym studia literackie, krytyczne omówienia projektów edukacyjnych zakorzenionych w terenie oraz analiz praktyk outdoorowych o charakterze interdyscyplinarnym (w tym humanistycznym), których tematyka oscyluje wokół następujących zagadnień:

- Pejzaż w literaturze dla młodych odbiorców,

- Sielskie / zdegradowane krajobrazy dzieciństwa w literaturze dla dzieci i młodzieży,

- Miejskie i wiejskie przestrzenie dzieciństwa w literaturze oraz innych tekstach kultury adresowanych do młodych odbiorców,

- Literatura w kontekście gry z przestrzenią i miejscem (np. powieść przygodowa, literatura fantasy),

- Reportaże i literatura non-fiction dla młodych odbiorców,

- Relacje z miejscem w literaturze dla dzieci i młodzieży,

- Opowieści wspólnotowe i międzypokoleniowe o miejscu w literaturze dla młodego odbiorcy,

- Narracje lokalne (bohaterowie lokalni) w literaturze dla dzieci i młodzieży,

- Język miejsca i o miejscu w literaturze dla dzieci i młodzieży,

- Pamięć miejsca i pamięć lokalna w kształtowaniu postpamięci młodego pokolenia,

- Pamięć środowiskowa w literaturze dla młodych odbiorców,

- Topika miejsca w opowieściach o dzieciństwie adresowanych do dorosłego czytelnika (beletrystyka, non-fiction),

- Pedagogika miejsca,

- Place-Based Learning jako budowanie relacji z miejscem,

- Edukacja terenowa (outdoor education) – krytyczne omówienie dobrych praktyk,

- Kontakt z miejscem jako przeciwdziałanie „deficytowi natury” - ujęcie literackie, pedagogiczne, edukacyjne.

- Nowe praktyki czytania – czytanie w miejscu, o miejscu i dla miejsca,

- Wyobraźnia przestrzenna dziecka a konstrukcja światów przedstawionych.

Na artykuły czekamy do 30 kwietnia 2026 roku.

Redakcja „Paidii i Literatury”

Miło nam poinformować, że czasopismo "Paidia i Literatura" zostało umieszczone w bazie DOAJ (Directory of Open Access Journals) która indeksuje największy zbiór czasopism recenzowanych, publikowanych przez różne wydawnictwa uczelniane i towarzystwa naukowe (w tym z zakresu nauk technicznych i ścisłych), dostępnych dla użytkowników na wolnych licencjach.

Strona czasopisma: https://journals.us.edu.pl/index.php/pl