Niniejszy artykuł analizuje ewolucję articuento, hybrydycznego gatunku stworzonego przez Juana José Millása, powstałego w wyniku fragmentacji i rekompozycji na pograniczu literatury i dziennikarstwa. Ta nieostra granica zachęca do szerszej refleksji nad procesami wzajemnego przenikania się heterogenicznych kodów, które w twórczości Millása rozciągają się na wymiar intermedialny i ikonotekstualny. Po wstępnym rozważeniu hybrydyczności jako konstytutywnej cechy gatunku, dyskusja koncentruje się na powiązaniu tekstu z obrazem, proponując odczytywanie articuentos jako tekstów o podwójnym rejestrze, pozostających w ciągłym dialogu z obrazem.

Artykuł Sekwencyjność jako istota czasu mitycznego w „Prawieku i innych czasach” Olgi Tokarczuk w perspektywie uwarunkowań społeczno-kulturowych jest próbą spojrzenia na klasyczną już powieść Tokarczuk jako na polemikę z utrwalonymi w kulturze schematami i kategoriami mitycznego rozumienia czasu. Stawiam tezę, że pisarka nie tylko reinterpretuje obecne w kulturze od wieków wyobrażenia ludzkiego życia jako konstruktu wpisanego bądź w czas wiecznego powrotu (jak w mitach hellenistycznych), bądź czas linearny zorientowany na perspektywę wieczności (jak w religiach monoteistycznych), ale kreuje własny mit, w jakim czas nabiera indywidualnego, jednostkowego charakteru – podzielony na odcinki-sekwencje ujawnia swój potencjał kształtowania go, wywierania wpływu, podejmowania własnych decyzji i wyborów. Takie ujęcie pozwala nie tylko na nowo spojrzeć na kanoniczną opowieść o Korze i Demeter oraz powtarzających się cyklach natury czy poszukiwaniach sensu życia w wierze, ale też pokazać ludzką sprawczość, gotowość do wychodzenia poza zastane ograniczenia i uwarunkowania kulturowe, religijne i społeczne, do przekraczania fizykalnych, a przede wszystkim mentalnych granic.

W niniejszym artykule podejmuję próbę (re)konstrukcji cyklu poetyckiego Marcina Świetlickiego zatytułowanego Polska, obejmującego kilka wierszy rozproszonych w jego tomach poetyckich. Mówię o rekonstrukcji, a nie odkryciu, ponieważ – jak twierdzę – cykl ten nie istnieje w stałej formie, lecz jest nieustannie tworzony i przekształcany przez poetę, ewoluując w czasie. Każdy jego opis musi więc uwzględniać ten proces. Nie zamierzam umiejscawiać go w całej twórczości Świetlickiego ani nawet analizować w kontekście jego wierszy o Polsce czy polityce – to zadanie wymagałoby znacznie szerszej perspektywy. Moje rozważania mają przede wszystkim charakter genologiczny, a nie krytyczny, a ponadto nie jest pewne, czy wiersze te rzeczywiście posiadają wyraźny wydźwięk polityczny.

Artykuł analizuje anonimowy przekład powieści L’ombra del passato Grazii Deleddy, drukowany w 1909 r. w „Gazecie Lwowskiej” jako Cień przeszłości. Autorka ukazuje jego charakter jako przekładu niebezpośredniego – z włoskiego poprzez francuski – oraz wskazuje na wpływ pośredników kulturowych (tłumacza, redaktora, agenta) na kształt finalnego tekstu. Zmiany w stosunku do wersji wyjściowej obejmują m.in. zakończenie i redukcję elementów odnoszących się do włoskiej kultury. Wskazany zostaje trop dotyczący autorstwa przekładu.

Artykuł poświęcony jest analizie reprezentacji dzieciństwa w opowiadaniach Michele Mariego, autora, który konsekwentnie podważa tradycyjny mit idyllicznego i niewinnego dzieciństwa. W krótkiej formie narracyjnej, szczególnie bliskiej jego pisarstwu, Mari dokonuje dekonstrukcji kulturowych i literackich klisz, odsłaniając ciemne, ambiwalentne aspekty tego etapu życia: traumę, lęk, obsesję, zazdrość czy poczucie winy. Analizie poddane zostały m.in. zbiory Euridice aveva un cane (1993), Tu, sanguinosa infanzia (1997), Fantasmagonia (2012) oraz Le maestose rovine di Sferopoli (2021), w których pisarz buduje swoistą „fenomenologię dzieciństwa”, scalającą autobiograficzne wspomnienia z elementami onirycznymi i fantazmatycznymi. Przedmioty, zabawki, książki, postać ojca oraz figury potworów stają się w tej prozie nośnikami pamięci i katalizatorami narracji, przekształcającej lęki w strukturę literacką. Krótkie formy Mariego ukazują dzieciństwo jako doświadczenie formacyjne, ale także dramatyczne i demistyfikujące, wprowadzając je w obszar literatury posttraumatycznej, autotematycznej i krytycznej wobec współczesnych dyskursów pamięci i tożsamości.

Latem 1914 roku Henry James pracował nad Wieżą z kości słoniowej, powieścią, którą porzucił niedokończoną, gdy wybuch I wojny światowej uniemożliwił, jak sądził, opowiedzenie historii o teraźniejszości. Z powieści pozostał fragment, składający się z trzech ksiąg i jednego rozdziału czwartej księgi (z planowanych dziesięciu), a także kilku stron notatek, w których James naszkicował fabułę, tło wydarzeń, zarys głównych bohaterów, tematy, które chciał zgłębić, oraz swoją strategię narracyjną. Wieża z kości słoniowej miała przedstawiać szeroko zakrojony portret Stanów Zjednoczonych – które James niedawno odwiedził po bardzo długiej nieobecności – jako kraju zdominowanego przez władzę pieniądza, co znalazło wyraz w drapieżnej i agresywnej męskości. W tym kontekście bohater Wieży z kości słoniowej, Graham Fielder, miał reprezentować alternatywny model męskości (taki, który cenił ponad wszystko piękno i dobroć) i być może nadzieję na przyszłość Ameryki.

Niniejszy esej bada praktykę mikroopowiadania, od sześciosłownych opowiadań po narracje liczące zaledwie kilkaset słów. Na przykładach Browna, Campanile, Auba, Delerma i innych, autor podkreśla mechanizmy zwięzłości, zaskoczenia i uczestnictwa czytelnika. Badanie pokazuje, jak te minimalne formy, usytuowane pomiędzy literaturą a zabawą, mogą służyć nie tylko celom artystycznym, ale także funkcjom edukacyjnym, społecznym i psychologicznym.

W kwietniu 1989 roku hiszpańskie czasopismo „ABC” opublikowało tekst filozofki Marii Zambrano Desde entonces, fragmento de una novela inconclusa, który ukazał się wcześniej w 1936 roku w czasopiśmie „Noreste”. Prawdopodobnie projekt narracyjny odnotował niepowodzenie w obliczu dramatu wojny domowej, która wybuchła kilka miesięcy później, oraz wygnania. Jednak wraz z innymi możliwymi „fragmentami” projektu, opublikowanymi wcześniej w formie artykułów, ten tekst literacki zdaje się tworzyć własną poetykę fragmentu jako możliwości przedstawienia złożonej wizji świata nowoczesności.