Dwa intrygujące łacińskie słowa fabrica oraz officina pozostają zbyt często w miłosnym, gramatycznym związku z terminem bliskim każdemu filologowi, z leksemem o dobrze znanej postaci – litteraria. Wiedzą o tym dobrze badacze europejskiego renesansu, może ostatniej epoki wierzącej w praktyczny walor sztuki. Wspomniana frazeologiczna relacja godzi dwa (zdawałoby się trudne do pojednania) kulturowe żywioły: potęgę praktycznego wytwarzania i moc bezinteresownej kreacji. Język staje się tu narzędziem porozumienia – łączy udzielne światy, spaja dumne królestwa, które zwykle na siebie nie patrzą. Co więcej: pozostają trwale odseparowane i odwrócone do siebie plecami.
Przypomniane i scalone w tytule pisma słowa wyznaczają tym samym kierunek przyjętej badawczej marszruty: szukać w literackich (ale także szerzej – wszelkich możliwych artystycznych) tekstach potencjału modernizującego myślenie, esencji produktywnej nowoczesności, zmieniającej trwale „warsztat” humanisty. Choć pole badawcze wydaje się precyzyjnie określone (uniwersum polskiego oraz włoskiego pogranicza literatur i kultur) interesuje nas szczególnie komparatystyczny „aspekt i moment” poszukiwawczego procesu.
A więc wszystkie te sytuacje, które ujawniają swój „transmedialny” charakter i przynależą do nierozdzielnych, „równoległych – jak to kiedyś określił Henry Remake – sfer ekspresji humanistycznej”. Badanie kontekstualne pozostaje wszak niezbywalnym wymogiem nowoczesnej humanistyki.
W swej strukturze formalnej czasopismo zawiera działy obligatoryjne, cykliczne i konieczne oraz te, które będą pojawiać się nieregularnie. Do pierwszej grupy należą moduły: Artykuły i rozprawy oraz Varia. Do drugiej: Przekłady, Prezentacje, Kronika oraz Dyskusje, omówienia, glosy. Każdy kolejny numer pisma – w swym dziale Artykuły i rozprawy – prezentuje wyraźnie (monograficznie) zdefiniowany problem badawczy.
Wersją pierwotną (referencyjną) czasopisma jest jego wersja internetowa.
Biblioteka Nauki
ICI World of Journals
ERIH Plus
DOAJ - Directory of Open Access Journals
2026-03-13
„Muzyka jest nieoceniona jako środek budzenia zachwytu, jako moc porywająca wzwyż i naprzód, jeżeli umysł jest na jej działanie odpowiednio przygotowany. Ale musi poprzedzać ją literatura. Sama muzyka nie pchnie świata naprzód. Sama muzyka jest niebezpieczna (...)".
Tomasz Mann, Czarodziejska góra
„Prawdziwa muzyka prowadzi ku ekstazie intelektualnej i duchowej, nawet jeśli jest to ekstaza zrodzona z napięcia harmonicznego.”
Arnold Schönberg, Listy i eseje muzyczne, 1910–1930
Inicjowany projekt „Ekstazy w muzyce” próbuje w miejsce pomnikowego patosu wstawić ekstatyczne pola działania radości i entuzjazmu. Ekstazy w muzyce odwracają melancholijną powagę dźwięków w stronę frenetycznych iluminacji, transgresyjnych, głębokich znaczeń. Rewersem muzyki poważnej nie jest muzyka niepoważna, lecz muzyka ekstatycznie istotna, emanująca promiennym sensem dźwięku-w-świecie.
Analiza form i odmian muzycznej ekstazy ujawnia ich strukturalną heterogeniczność. Ekstazy sonorystyczne, oparte na masach brzmieniowych i statyce, konstruują dźwiękowe przestrzenie, których gęstość lub monotoniczna stabilność wywołuje wrażenie bezczasu i odcieleśnienia. Ekstazy rytmiczne operują modalnością i repetycją pulsacji, by poprzez strukturalny trans prowadzić do reorganizacji percepcji temporalnej. Z kolei ekstazy melodyczne, harmoniczne i wokalne konstytuują się poprzez kulminacyjne wektory kierunkowe – napięcia prowadzące ku epifanii, rozświetleniom oraz sakralnym momentom odsłonięcia.
W muzyce rockowej i szerzej – w idiomach muzyki popularnej – owe strategie ulegają dalszym transformacjom: od dionizyjskiej furii i ekspresjonistycznego chaosu, po redukcyjne mikrologie ciszy, w których „wyjście poza siebie” przyjmuje formę intensywnej introspekcji. Performans koncertowy i recepcja wspólnotowa wzmacniają ten potencjał: ekstaza staje się nie tylko efektem kompozycji, lecz także wydarzeniem somato-estetycznym, w którym ciało słuchacza współtworzy sens muzyczny.
Tak rozumiane „ekstazy muzyczne” nie są kategorią czysto metaforyczną, lecz analitycznym narzędziem pozwalającym uchwycić dynamiczne relacje między strukturą dźwiękową, kontekstem kulturowym a doświadczeniem słuchacza. Ich enumeratywny przegląd ukazuje wielość trajektorii, jakimi muzyka – niezależnie od gatunku – realizuje swój potencjał transgresyjny, fenomenologiczny i ontologiczny, wpisując się tym samym w długą tradycję badań nad przekroczeniem jako konstytutywnym wymiarem sztuki.
Oczywiście wektor zainteresowań badawczych nie jest skierowany tylko w stronę muzykologów i afiliowanych uniwersytecko artystów-wirtuozów poszczególnych muzycznych instrumentów. Czekamy na artykuły przygotowane również przez literaturoznawców i kulturoznawców oraz badaczy innych dyscyplin zainteresowanych ekstatycznym doświadczaniem „muzycznych światów”. I to w ich bardzo różnorodnej odsłonie: od klasyki muzyki dawnej, projektów operowych, wielkich symfonii – po eksperymenty rockowe spod znaku King Crimson czy ekstrawagancje nurtu techno/house/electro/rave (EDM).
Redakcja nie pobiera opłat za publikację artykułu. Teksty zamieszone w naszym czasopiśmie dostępne są w trybie open access. Oto adres strony:
https://journals.us.edu.pl/index.php/flit/index
Jeśli jest Pani/Pan zainteresowany projektem – prosimy o pilne potwierdzenie zgłoszenia i przesłanie wstępnej propozycji tematu.
Na gotowe artykuły czekamy do 15 września 2027 roku. Proponowana objętość artykułu: do 15 stron (wraz z bibliografią). Teksty można nadsyłać po polsku, włosku lub angielsku. Propozycje artykułów prosimy rejestrować na platformie Open Journal Systems Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. W razie pytań i wątpliwości dotyczących procedury zgłaszania tekstów – prosimy o kontakt pod adresem: fabricalitterarum@gmail.com
Pomysłodawcy projektu i redaktorzy naukowi numeru,
Arianna Savall (Zurich University of the Arts)
Agnieszki Budzińska-Bennet (Schola Cantorum Basiliensis)
Vittorio Ghielmi (Mozarteum University Salzburg)
Petter Udland Johansen (Hirundo Maris)
Ireneusz Gielata (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Mariusz Jochemczyk (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Miłosz Piotrowiak (Uniwersytet Śląski w Katowicach)
Artur Malke (All'Improvviso International Festival)
2025-07-08
Redakcja pisma informuje, że otwarty został nabór tekstów do kolejnych numerów naszego półrocznika. Propozycje artykułów można składać w trzech wersjach językowych (polskiej, włoskiej oraz angielskiej). Wszystkich zainteresowanych Autorów serdecznie zapraszamy do współpracy!
Nr 2(10) (2025)
Opublikowane: 2025-10-31
10.31261/FLPI
20
Język Polski
English
Italiano
191