Formacja intelektualna przyszłych duszpasterzy powinna cechować się wysokim poziomem merytorycznym. Liczą na to również wykładowcy szeroko pojętej dydaktyki pastoralnej z zakresu takowej teologii, a także liturgii i muzyki kościelnej, homiletyki, katechetyki i pedagogiki, duszpasterstwa rodzin, psychologii pastoralnej i medycyny duszpasterskiej, posiadający własny aparat metodologiczny. Teologia pastoralna jako dyscyplina naukowa pojawiła się dopiero w nowożytności. Jest ona nie tylko zbiorem wskazań, doświadczeń i metod, ale i naukową refleksją nad codziennym wzrostem Kościoła: w mocy Ducha Świętego i w kontekście historii. Ma status pełnoprawnej dyscypliny teologicznej. W artykule przedstawiono przodków śląskich pastoralistów oraz działalność naukową i praktyczną teologów pastoralnych związaną bezpośrednio z diecezją i archidiecezją katowicką do momentu powstania Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego. Wnieśli oni ogromny wkład w rozwój tej dyscypliny teologii.

Teologia pastoralna jest nauką wypracowującą w świetle Objawienia Bożego i analizy teraźniejszej sytuacji Kościoła zasady i dyrektywy pastoralne, według których Kościół w aktualnej sytuacji realizuje misję pośrednictwa zbawczego. W tym świetle znaczenie teologii pastoralnej jako teologii żywego Kościoła zarówno w studium, jak i w zastosowaniu praktycznym jest nie do przecenienia. Artykuł prezentuje – w kontekście rozwoju teologii pastoralnej w Polsce od chwili odrodzenia się II Rzeczypospolitej – etapy jej uprawiania w Wyższym Śląskim Seminarium Duchownym w Krakowie i Katowicach oraz na Wydziale Teologicznym Uniwersytetu Śląskiego. Praca badawcza i działalność dydaktyczna, realizowana w tych instytucjach, ujawniają rolę teologii pastoralnej w naukowym kształtowaniu samoświadomości aktualnie działającego Kościoła, co niewątpliwie jest wykorzystywane w różnorakich formach posługi duszpasterskiej.

Wydział Teologiczny Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach od początku swego istnienia przyjął wśród priorytetowych obszarów działań wspieranie dzieła katechizacji, co wyraża się nie tylko w obecności katechetyki pośród przedmiotów realizowanych w programie studiów, lecz także i w publikacjach naukowych, konferencjach i różnorakich formach współpracy z otoczeniem zewnętrznym. Celem opracowania jest prezentacja wskazanych działań w perspektywie 25-lecia istnienia Wydziału Teologicznego UŚ oraz 100. rocznicy ustanowienia diecezji katowickiej, przypadających w 2025 r.

Przepowiadanie słowa Bożego rodzi i rozwija wiarę, która jest konieczna do zbawienia, dlatego prezbiterzy „mają przede wszystkim obowiązek opowiadania wszystkim Bożej Ewangelii” (DK 4). W kontekście wielu współczesnych nurtów myślowych, których skutkiem są liczne zagrożenia dla współczesnego człowieka i jego wiary, a także w obliczu wezwania do nowej ewangelizacji szczególnego znaczenia nabiera formacja homiletyczna. Celem niniejszego opracowania jest zaprezentowanie kierunków rozwoju i nauczania teologii homiletycznej w 100-letniej historii (archi)diecezji katowickiej. W pierwszej części opracowania uporządkowano kwestie terminologiczne. W kolejnych przedstawiono zarys kierunków zmian w nauczaniu teologii homiletycznej w (archi) diecezji katowickiej oraz wizerunki poszczególnych homiletów, wzbogacone o ich działalność w ramach funkcjonowania Wydziału Teologicznego UŚ w Katowicach i poza nim.

Na istniejącym od 2001 r. Wydziale Teologicznym UŚ stale prowadzone są – obok dominujących teologicznych ‒ badania nad rodziną. Ich intensywność wzrosła po uruchomieniu w 2009 r. kierunku studiów: nauki o rodzinie. Pracownicy Wydziału Teologicznego UŚ mają w swoim dorobku wiele publikacji naukowych dotyczących problematyki małżeńskiej i rodzinnej. Prezentują one rezultaty badań realizowanych w ramach takich dyscyplin naukowych jak: teologia, biblistyka, prawo kanoniczne, psychologia, pedagogika, historia, filozofia. Pokaźną aktywnością naukową mogą także pochwalić się studenci kierunku: nauki o rodzinie.

Artykuł ukazuje specyfikę teologii duchowości w jej strukturze jako subdyscypliny teologicznej i jej powiązania z innymi obszarami teologii. Kluczowy dla tekstu jest przegląd rozwiązań strukturalnych na uniwersytetach kościelnych i wydziałach teologicznych (katolickich) w świecie i Polsce odnośnie do umiejscowienia teologii duchowości w organizacji badań i dydaktyki, zarówno na studiach podstawowych, licencjackich (licencjat kanoniczny) i doktoranckich z teologii, jak i w innych formach kształcenia. Ostateczne przeprowadzone badania prowadzą do wniosków: teologia duchowości potrzebuje współdziałania z innymi subdyscyplinami teologicznymi i nieteologicznymi zajmującymi się człowiekiem i kulturą. Solidne studium teologii duchowości służy życiu i odnowie Kościoła.

Współczesny Kościół przeżywa niezaprzeczalny kryzys pastoralnej tożsamości kapłana. Jednakże kryzys ten nie oznacza pomniejszenia znaczenia posługi kapłańskiej dla życia i rozwoju wspólnot kościelnych. Istotnie, dzięki posłudze kapłaństwa urzędowego, sprawowanej w najpełniejszym wymiarze przez prezbiterów, Kościół pozostaje w wewnętrznej komunii z Jezusem Chrystusem i otrzymuje Jego łaskę. Zrozumienie wpływu posługi pasterskiej na wspólnotę kościelną przyczyniło się do systematycznego wykrystalizowania – na bazie tradycji chrześcijańskiej – elementarnych ram prezbiterologii pastoralnej, tj. nauki o prezbiterze jako głosicielu słowa, szafarzu sakramentów i przywódcy wspólnoty wiernych powierzonych jego trosce. Prezbiterologia pastoralna wyłaniająca się z wypowiedzi magisterialnych nie ma naturalnie charakteru „książkowego”. Wymaga zatem usystematyzowania i uporządkowania. Niniejsze opracowanie jest próbą sprostania temu zadaniu zgodnie z metodologicznymi wymogami naukowej refleksji pastoralnej nad codziennym wzrostem Kościoła w mocy Ducha Świętego w kontekście historii.

Unia Europejska liczy 27 państw członkowskich. W ośmiu z nich lekcje religii są obowiązkowe w szkołach publicznych, a w 15 fakultatywne. W sześciu krajach UE religia może być przedmiotem wybieranym na egzaminie maturalnym. Nauczanie religii tylko w niektórych państwach, takich jak ostatnio Polska, znajduje się na rozdrożu krzyżujących się wpływów ideologicznych i troski Kościołów o pełną edukację młodego Europejczyka. Naukowcem, który wniósł znaczący wkład w rozumienie i tworzenie tożsamości nauczania religii katolickiej w Europie, zwłaszcza we Włoszech, był Emilio Alberich Sotomayor SDB. Jego publikacje o znaczeniu wychowawczym, zatem kulturowym, pozwoliły scharakteryzować nauczanie religii katolickiej jako dyscypliny naukowej i przedmiotu szkolnego. Kultura w sensie ogólnym oznacza wszystko, czym człowiek doskonali i rozwija wielorakie uzdolnienia swego ducha i ciała. Wprowadzenie w kulturowe ujęcie nauczania religii katolickiej w UE poszukuje z perspektywy włoskiej rozwiązań systemowych, sprzyjających dojrzewaniu osobowości w wymiarze religijnym w celu odkrycia i zaprojektowania własnego miejsca w społeczeństwie i historii.

Głoszenie słowa Bożego jest jednym z głównych zadań Kościoła katolickiego. Aby duchowni mogli dobrze wypełniać to zlecone przez Jezusa Chrystusa zadanie, powinni wsłuchiwać się w potrzeby i głos wiernych oddanych ich duszpasterskiej opiece. Rozwój homiletyki wymaga nieustannego doskonalenia i poszukiwania nowych sposobów głoszenia słowa Bożego we współczesnym świecie, a zainicjowany przez papieża Franciszka Synod o synodalności jest w Kościele bardzo dobrym narzędziem do doskonalenia
działalności kaznodziejskiej. Artykuł stawia sobie za cel analizę wypowiedzi wiernych archidiecezji katowickiej, odnoszących się do przepowiadania słowa Bożego. Wymaga to najpierw omówienia przebiegu procesu synodalnego, a następnie analizy wypowiedzi synodalnych, co pozwoli sformułować konieczne wnioski i postulaty.

W artykule podjęto problematykę ochrony osoby i rodziny poprzez wychowanie w wartościach ewangelicznych, a także pochylono się nad rodziną w jej roli podstawowego i niezastąpionego środowiska życia, rozwoju i wychowania. Analizy zagadnienia dokonano w kontekście współczesnych wyzwań dla osoby i rodziny w Polsce, aby odpowiedzieć na nie przez chrześcijańskie wychowanie. Nauczanie i działalność pastoralna Kościoła na rzecz rodziny ma duży potencjał jej wspierania w realizacji funkcji wychowawczych
według ponadczasowych, uniwersalnych wartości ewangelicznych oraz wychowania do wartości w celu ochrony rodziny i osoby, a także wyzwolenia z destruktywnych postaw i zachowań. Wnioski z przeprowadzonych analiz zwracają uwagę na konieczność konkretnego wsparcia rodziny, przedszkola, szkoły, doskonalenia wczesnego wychowania dzieci, wykorzystania dorobku naukowego
i praktycznego pedagogiki chrześcijańskiej, nauczania Kościoła, form duszpasterstwa rodzin i konsolidacji działań wychowawczych tych środowisk.

Brak pełnej świadomości na temat metod sztucznej prokreacji oraz łatwy dostęp do nich za sprawą aktualnych programów „leczenia” niepłodności powodują niewyobrażalną destrukcję najbardziej podstawowej komórki społecznej, jaką jest rodzina. Dlatego, aby uzmysłowić zakres destrukcyjnego wpływu tych metod, w artykule ukazano ich konsekwencje w perspektywie psychologiczno-moralnej, którymi są: „okaleczenie miłości” przez odmowę miejsca należnego dziecku, destrukcja macierzyństwa i destrukcja ojcostwa.

Niniejszy artykuł to rudymentarna analiza wybranych tekstów św. Augustyna, przeprowadzona w celu zaprezentowania bogactwa znaczeniowego terminu: persona („osoba”). Zostały w nim omówione jego trzy kluczowe poziomy percepcji, obecne w dziele wybitnego, starożytnego myśliciela z Tagasty ‒ biskupa Hippony: persona w wymiarze społeczno-antropologicznym, persona w dyskursie chrystologicznym i persona w dyskursie trynitarnym. W zakończeniu uwypuklono znaczenie teologicznej myśli św. Augustyna dla współczesnej refleksji nad osobą powołaną do życia z Miłości i do miłości.

Niniejszy tekst prezentuje aktywność naukowo-dydaktyczną wykładowców liturgiki Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach do 2024 r. Zostaną odtworzone ich biografie naukowe, a także przypomniana ich działalność dydaktyczna, naukowa i organizacyjna.

Celem artykułu jest przedstawienie modelu duszpasterskiego towarzyszenia wypracowanego w Duszpasterstwie Rodzin Archidiecezji Katowickiej. Podstawę kapłańskiej posługi stanowi dążenie do naśladowania Jezusa Chrystusa (jako pasterza) w opiece nad rodziną narażoną współcześnie na liczne niebezpieczeństwa. Metodą przynoszącą w działalności duszpasterza rodzin najlepsze rezultaty jest połączenie pracy duchowieństwa i laikatu. Ważny element wszelkich programów formacyjnych i działań duszpasterskich stanowi współpraca z małżeństwami, które, dzięki swemu doświadczeniu, świadectwu i wiarygodności wynikającej z pomyślnego przejścia przez próbę codzienności, stają się wzorem i źródłem inspiracji dla narzeczonych i małżeństw na wszystkich etapach rozwoju rodziny. Celem działań Duszpasterstwa Rodzin archidiecezji katowickiej jest to, aby rodziny powstawały, kształtowały się, rozwijały i pokonywały trudności oraz kryzysy w duchu Bożej miłości. Troska o rodzinę zaczyna się w Duszpasterstwie Rodzin archidiecezji katowickiej, zanim jeszcze narzeczeni połączą się w sakramencie małżeństwa. Kluczowym dążeniem w towarzyszeniu duszpasterskim
jest stała formacja rodzin, które mają być jednocześnie ewangelizowane i przygotowywane do ewangelizowania, czyli stawania się podmiotem duszpasterstwa. W archidiecezji funkcjonują programy formacyjne dla narzeczonych, małżonków, rodzin z dziećmi i dojrzałych małżeństw stojących przed nowymi kryzysami rozwojowymi. Duszpasterskim towarzyszeniem kapłani obejmują również
małżeństwa bezdzietne, rodziny w sytuacjach trudnych i nieregularnych (rozbite, niepełne, osoby żyjące w związkach wolnych lub niesakramentalnych). W celu zapewnienia rodzinom jak najlepszej, profesjonalnej opieki Duszpasterstwo Rodzin archidiecezji katowickiej współpracuje m.in. z Ruchem Światło–Życie, Instytutem Naturalnego Planowania Rodziny, lekarzami, ośrodkami adopcyjnymi, specjalistami w różnych dziedzinach oraz z Poradnią Psychologiczną Przystań. Dzięki właściwemu przygotowaniu
merytorycznemu oraz odpowiedniej formacji duchowej wszystkich osób zaangażowanych w pomoc rodzinie Duszpasterstwo Rodzin archidiecezji katowickiej może zaoferować pomoc nie tylko w rozwoju i codziennym funkcjonowaniu rodziny, ale także w sytuacjach trudnych i kryzysowych.