Inwokacje żałobne – relikty obrzędowości z pogranicza religii i folkloru w narracji przewodniczek pozaliturgicznych nabożeństw przedpogrzebowych

Adam Okun

doi:10.31261/SSHT.2026.59.1.04

Received: 2026-02-23
Accepted: 2026-05-20
Published: 2026-09-11

Vol. 59 No. 1 (2026)

Mourning invocations – relicts of ritual practices at the borderline of religion and folklore in the narratives of leaders of extra liturgical prefuneral devotions

Adam Okun

Section: Scientific articles

https://doi.org/10.31261/SSHT.2026.59.1.04

Abstract

The article attempts to present extra liturgical prefuneral ritual practices from a religious, folkloristic and cultural perspective. The author outlines the profiles and repertoires of female animators of traditional vigils for the deceased, whose accounts were recorded in 2015 in the Rybnik region. At the centre of the author’s analysis are performance situations connected with prayers for the dead, situated within the sphere of religious folklore and folk thanatology, as well as the cultural context arising from this form of the faithful’s piety. Within the analysed repertoire, the author distinguishes two groups of prayer invocations typical of the research area, taking into account the ritual-religious context in which these texts fulfilled specific functions and their performance practice characterized by local variations. In conclusion, the author emphasises that chaplet chants associated with vigils for the deceased constitute both a religious testimony of tradition and Christian culture in Upper Silesia and are a valuable folkloristic documents.

Keywords:

mourning invocations , folk piety , chaplet chants

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Okun, A. (2026). Mourning invocations – relicts of ritual practices at the borderline of religion and folklore in the narratives of leaders of extra liturgical prefuneral devotions. Silesian Historical and Theological Studies, 59(1), 74–92. https://doi.org/10.31261/SSHT.2026.59.1.04

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

References

Antologie pieśni religijnych
Google Scholar

Chorał, czyli dostateczny zbiór melodyj do przeszło 700 pieśni katolickich w języku polskim, ułożony na cztery głosy do grania na organach i śpiewania przez Józefa Nachbara, Berlin 1856.
Google Scholar

Kantyczki. Kolędy i pastorałki w czasie świąt Bożego Narodzenia po domach śpiewane z dodatkiem pieśni przygodnych w ciągu roku używanych, ułożył Karol Miarka, Mikołów–Warszawa 1904.
Google Scholar

Nabożeństwo Żałobne czyli pieśni i modlitwy przy pogrzebie dziatek i dorosłych z nabożeństwem na Dzień Zaduszny wraz z dodatkiem modlitw za konających, zebrał i ułożył ks. [Józef] Menzel, proboszcz w Chudobie, Mikołów 1909.
Google Scholar

Śpiewnik dla ludu katolickiego oraz książka do nabożeństwa, ułożyli Gillar i Hoffman, organiści z Bytomia, Bytom 1895.
Google Scholar

Zbiór melodyi dla użytku kościelnego i prywatnego, zebrał i za pomocą szanownych współpracowników wydał Richard Gillar, rektor śpiewu i organista przy kościele N.M. Panny w Bytomiu, Bytom 1903.
Google Scholar

Zbiór pieśni religijnych, ułożony na cztery głosy do grania na organach, przez [Thomasa] Cieplika, dyrektora katolickiej szkoły dla organistów w Bytomiu, Bytom [1920].
Google Scholar

Literatura
Google Scholar

Bartkowski B., Polskie śpiewy religijne w żywej tradycji. Style i formy, Kraków 1987.
Google Scholar

Bartkowski B., Z badań nad religijnymi pieśniami ludowymi, „Zeszyty Naukowe KUL” 1973, nr 2, s. 65-67.
Google Scholar

Biegeleisen H., Śmierć w obrzędach, zwyczajach i wierzeniach ludu polskiego, Warszawa 1930.
Google Scholar

Bobrowska J.R., Polska folklorystyka muzyczna. Dzieje zbiorów i badań oraz charakterystyka cech stylistycznych polskiej muzyki ludowej, Katowice 2000.
Google Scholar

Bukowska-Floreńska I., Rola rodziny w społeczności, w: Ludowe tradycje. Dziedzictwo kulturowe ludności rodzimej w granicach województwa śląskiego, red. B. Bazielich, t. 4 pod red. T. Smolińskiej, Wrocław–Katowice 2009.
Google Scholar

Gerlich H., Narodziny, zaślubiny, śmierć. Zwyczaje i obrzędy w katowickich rodzinach górniczych, Katowice 1984.
Google Scholar

Halili R., Naród i jego pieśni. Rzecz o oralności, piśmienności i epice ludowej wśród Albańczyków i Serbów, Warszawa 2012.
Google Scholar

Knie J.G., Alphabetisch-statistisch-topographische Übersicht der Dörfer, Flecken, Städte und anderen Orte der Königlich Preußischen Provinz Schlesien, Breslau 1845.
Google Scholar

Kubiak A.E., Inne śmierci. Tanatologiczne nurty we współczesnej kulturze, „Kultura i Społeczeństwo” 2007, nr 1, s. 169-187.
Google Scholar

Kudera J., Polska pieśń nabożna na Górnym Śląsku. Zarys historyczny i ocena, Bytom 1911.
Google Scholar

Lord A.B., Pieśniarz i jego opowieść, tłum. P. Majewski, red. G. Godlewski, Warszawa 2010.
Google Scholar

Moszyński K., Kultura ludowa Słowian, t. 2: Kultura duchowa, cz. 2, Warszawa 1968.
Google Scholar

Okupnik M., Doświadczenie utraty w perspektywie fenomenologii, w: Utrata i żałoba. Teoria i praktyka, red. R. Kleszcz-Szczyrba, A. Gałuszka, Katowice 2016.
Google Scholar

Płonka B., Przedpogrzebowe, pozaliturgiczne obrzędy na Śląsku, „Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne” 1982, nr 15, s. 273-279.
Google Scholar

Pośpiech J., Zwyczaje i obrzędy doroczne na Śląsku, Opole 1987.
Google Scholar

Simonides D., Umieranie „po Bożemu” w kulturze ludowej, w: Pobożność ludowa w życiu liturgiczno-religijnym i w kulturze, red. ks. R. Pierskała, T. Smolińska, Opole 2004.
Google Scholar

Sobeczko H.J., Liturgia – pobożność ludowa – religijność ludowa – folklor religijny, w: Pobożność ludowa w życiu liturgiczno-religijnym i w kulturze, red. ks. R. Pierskała, T. Smolińska, Opole 2004.
Google Scholar

Stęszewski J., Uwagi o badaniu żywej tradycji polskich śpiewów religijnych, w: Stan badań nad muzyką religijną w kulturze polskiej, red. J. Pikulik, Warszawa 1973.
Google Scholar

Sulima R., Między płaczem a milczeniem. O ludowych lamentach pogrzebowych, w: tegoż, Słowo i etos. Szkice o kulturze, Kraków 1992.
Google Scholar

Turek K., Ludowe zwyczaje, obrzędy i pieśni pogrzebowe na Górnym Śląsku, Katowice 1993.
Google Scholar

Turek K., Pieśni ludowe na Górnym Śląsku w XIX i w początkach XX wieku. Charakterystyka poetycko-muzyczna źródeł, Katowice 1986.
Google Scholar

Turek K., Religijność ludowa czasu śmierci (na przykładzie społeczności lokalnych Górnego Śląska), w: Folklorystyczne i antropologiczne opisanie świata. Księga ofiarowana Profesor Dorocie Simonides, red. T. Smolińska, Opole 1999.
Google Scholar

Vico G., Nauka nowa, przeł. J. Jakubowicz, oprac. i wstęp S. Krzemień-Ojak, Warszawa 1966.
Google Scholar

Wróblewska V., Folklor – tradycja i współczesność. Wprowadzenie, w: Folklor – tradycja i współczesność, red. R. Sitniewska, E. Wilczyńska, V. Wróblewska, Toruń 2016.
Google Scholar

Żerańska-Kominek S., Śmierć jako początek życia. Płacz jako początek muzyki, w: Traditional musical cultures in Central-Eastern Europe. Ecclesiastical and folk transmission, red. P. Dahlig, Warsaw 2009.
Google Scholar

Źródła internetowe
Google Scholar

https://www.polskawliczbach.pl/wies_Belk_slaskie [dostęp: 1.06.2025].
Google Scholar

https://www.polskawliczbach.pl/wies_Przegedza [dostęp: 1.06.2025].
Google Scholar

Vol. 59 No. 1 (2026)
Published: 2026-09-11

ISSN: 0137-3447

eISSN: 2956-6185

Publisher

Instytut Gość Media/Księgarnia św. Jacka

Licence CC

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

Submit