Wola stworzona a pełnia „Bóg wszystko we wszystkich” (1 Kor 15,28). Ontologiczny problem wolności w eschatologii Sergiusza Bułgakowa

Wojciech Słomski

doi:10.31261/SSHT.2026.59.1.02

Zgłoszono: 24.09.2025
Poprawiono: 19.02.2026
Zaakceptowano: 30.03.2026
Opublikowano: 11.09.2026

Tom 59 Nr 1 (2026)

Wola stworzona a pełnia „Bóg wszystko we wszystkich” (1 Kor 15,28). Ontologiczny problem wolności w eschatologii Sergiusza Bułgakowa

Wojciech Słomski

Dział: Artykuły naukowe

https://doi.org/10.31261/SSHT.2026.59.1.02

Abstrakt

Artykuł podejmuje ontologiczny problem wolności stworzenia w perspektywie eschatologicznej na przykładzie myśli Sergiusza Bułgakowa. Celem nie jest rekonstrukcja całej doktryny apokatastazy ani panorama współczesnych sporów o zakres zbawienia, lecz analiza statusu „woli stworzonej” (воля тварная) jako kategorii ontologicznej. Punkt wyjścia stanowi klasyczny model nieodwołalności decyzji duchów czystych w tradycji augustyńsko-tomistycznej, oparty na pojęciu immutabilitas i rozróżnieniu między aeternitas a aevum. Na tym tle zostaje przeprowadzona analiza tekstów Bułgakowa, w których argument antydualny prowadzi do zakwestionowania możliwości ontologicznego utrwalenia wiecznego sprzeciwu wobec Boga.

Artykuł wskazuje, że spór nie dotyczy przede wszystkim zakresu zbawienia, lecz relacji między definitywnością aktu a ontologią uczestnictwa. W części systematycznej zostają przedstawione napięcia i granice propozycji Bułgakowa, zwłaszcza w odniesieniu do problemu wolności eschatologicznej i ryzyka deterministycznej interpretacji jedności bytu. Konkluzja nie redukuje zagadnienia do prostej alternatywy między „wiecznym potępieniem” a „koniecznym pojednaniem”, lecz proponuje rozróżnienie między definitywnością aktu a absolutyzacją sprzeciwu jako klucz do dalszych badań.

Słowa kluczowe:

wolność stworzenia , wola stworzona , eschatologia , Sergiusz Bułgakow , immutabilitas , aevum , ontologia uczestnictwa , apokatastaza , definitywność aktu , teologia systematyczna

Pobierz pliki

PDF

Zasady cytowania

Słomski, W. (2026). Wola stworzona a pełnia „Bóg wszystko we wszystkich” (1 Kor 15,28). Ontologiczny problem wolności w eschatologii Sergiusza Bułgakowa. Śląskie Studia Historyczno-Teologiczne, 59(1), 21–41. https://doi.org/10.31261/SSHT.2026.59.1.02

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Bibliografia

A Companion to Angels in Medieval Philosophy, red. T. Hoffmann, Leiden–Boston 2012.
Google Scholar

Augustinus, De civitate Dei. Lib. XXI, w: Patrologia Latina, t. 41.
Google Scholar

Augustinus, Enchiridion ad Laurentium de fide, spe et caritate. 112, w: Patrologia Latina, t. 40.
Google Scholar

Balthasar von H.U., Dare We Hope “That All Men Be Saved?”: With a Short Discourse on Hell, San Francisco 1988.
Google Scholar

Bonino S.-T., Angels and Demons: A Catholic Introduction, Washington 2016.
Google Scholar

Bułgakow S.N., Свет Невечерний. Созерцания и умозрения, w: Первообраз и образ, t. 1, Москва–Санкт-Петербург 1999.
Google Scholar

Bułgakow S.N., Свет невечерний. Созерцания и умозрения, Москва 1917.
Google Scholar

Bułgakow, S.N., Свет невечерний. Созерцания и умозрения, Москва 1994.
Google Scholar

Булгаков С., прот, Агнец Божий. О Богочеловечестве. Ч. I. Париж 1933.
Google Scholar

Булгаков С., прот, Невеста Агнца. О Богочеловечестве. Ч. III. Париж 1945.
Google Scholar

Булгаков С., прот, Утешитель. О Богочеловечестве. Ч. II. Париж 1936.
Google Scholar

Daniélou J., Platonisme et théologie mystique: essai sur la doctrine spirituelle de Saint Grégoire de Nysse, Paris 1944.
Google Scholar

Dodaro R., Christ and the Just Society in the Thought of Augustine, Cambridge 2004.
Google Scholar

Fee G.D., The First Epistle to the Corinthians, Grand Rapids 1987.
Google Scholar

Florovsky G., Ways of Russian Theology, part 2, w: The Collected Works of Georges Florovsky, vol. 6, Belmont 1987.
Google Scholar

Gallaher B., Freedom and Necessity in Modern Trinitarian Theology, Oxford 2016.
Google Scholar

Goris H.J.M.J, Angelic Knowledge in Aquinas and Bonaventure, w: A Companion to Angels in Medieval Philosophy, red. T. Hoffmann, Leiden–Boston 2012, s. 149-185.
Google Scholar

Gregorius Nyssenus, De anima et resurrectione, w: Patrologia Graeca, t. 46.
Google Scholar

Gregorius Nyssenus, Oratio catechetica magna, w: Patrologia Graeca, t. 45.
Google Scholar

Hart D.B., That All Shall Be Saved: Heaven, Hell, and Universal Salvation. New Haven–London 2019.
Google Scholar

Hryniewicz W., Dramat nadziei zbawienia. Medytacje eschatologiczne, Warszawa 1996.
Google Scholar

Hryniewicz W., Nadzieja zbawienia dla wszystkich. Od eschatologii lęku do eschatologii nadziei, Warszawa 1989.
Google Scholar

Hryniewicz W., Teraz trwa nadzieja. U podstaw chrześcijańskiego uniwersalizmu, Warszawa 2006.
Google Scholar

Łosski W.N., Teologia mistyczna Kościoła Wschodniego, tłum. M. Sczaniecka. Warszawa 1989.
Google Scholar

Luz U., Matthew 21-28: A Commentary, Minneapolis 2005.
Google Scholar

McConville J. G., Deuteronomy, Leicester–Downers Grove 2002.
Google Scholar

Origen, De principiis (Peri archōn), ed. H. Crouze, M. Simonetti, SC 252, 253, 268, 269, Paris 1978–1980.
Google Scholar

Rad von G., Genesis. A Commentary, London 1972.
Google Scholar

Ramelli I.L.E., The Christian Doctrine of Apokatastasis: A Critical Assessment from the New Testament to Eriugena. Leiden–Boston 2013.
Google Scholar

Thomas Aquinas, Summa theologiae, w: Opera omnia iussu impensaque Leonis XIII P.M. edita, Romae: Typographia Polyglotta.
Google Scholar

Valliere P., Modern Russian Theology: Bukharev, Soloviev, Bulgakov, Grand Rapids, Mich. 2000.
Google Scholar

Westermann C., Genesis 1-11: A Commentary, Minneapolis 1984.
Google Scholar

Wright N.T., The Resurrection of the Son of God, Minneapolis 2003.
Google Scholar

Tom 59 Nr 1 (2026)
Opublikowane: 11.09.2026

ISSN: 0137-3447

eISSN: 2956-6185

Wydawca

Instytut Gość Media/Księgarnia św. Jacka

Licencja CC

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Prześlij tekst