Restorative justice in environmental law – conceptual and normative foundations

Maria Srebalova; Zuzana Hamuľáková

doi:10.31261/PPGOS.2026.02.04

Opublikowane: 2026-06-26

2026

Sprawiedliwość naprawcza w prawie ochrony środowiska – podstawy koncepcyjne i normatywne

Maria Srebalova

, Zuzana Hamuľáková

Dział: Artykuły

https://doi.org/10.31261/PPGOS.2026.02.04

Abstrakt

Artykuł koncentruje się na zagadnieniach prawa administracyjnego związanych z możliwością rozpatrywania deliktów administracyjnych w dziedzinie ochrony środowiska z wykorzystaniem podejścia naprawczego. W pierwszej kolejności przeanalizowano wybrane instytucje materialnoprawne i procesowe prawa administracyjnego oraz aspekty teoretyczne wspomnianego podejścia, a także dokonano oceny obowiązującego stanu prawnego. Następnie sformułowano wnioski, na podstawie których oceniono założenia obecnych regulacji prawnych pod kątem efektywniejszego zaangażowania sprawcy deliktu administracyjnego w usuwanie jego negatywnych skutków. W dalszej części artykuł obejmuje również postulaty de lege ferenda.

Słowa kluczowe:

podejście naprawcze , delikty administracyjne , ochrona środowiska

Pobierz pliki

PDF (English)

Zasady cytowania

Srebalova, M., & Hamuľáková, Z. (2026). Sprawiedliwość naprawcza w prawie ochrony środowiska – podstawy koncepcyjne i normatywne. Prawne Problemy Górnictwa I Ochrony Środowiska, 1–31. https://doi.org/10.31261/PPGOS.2026.02.04

Cited by / Share

Licencja

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Właściciele praw autorskich do nadesłanych tekstów udzielają Czytelnikowi prawa do korzystania z dokumentów pdf zgodnie z postanowieniami licencji Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA 4.0). Użytkownik może kopiować i redystrybuować materiał w dowolnym medium lub formacie oraz remiksować, przekształcać i wykorzystywać materiał w dowolnym celu.

1. Licencja

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego zapewnia natychmiastowy otwarty dostęp do treści swoich czasopism na licencji Creative Commons BY-SA 4.0 (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Autorzy publikujący w tym czasopiśmie zachowują wszelkie prawa autorskie i zgadzają się na warunki wyżej wymienionej licencji CC BY-SA 4.0.

2. Oświadczenie Autora

Autor deklaruje, że artykuł jest oryginalny, napisany przez niego (i współautorów), nie był wcześniej publikowany, nie zawiera stwierdzeń niezgodnych z prawem, nie narusza praw innych osób, jest przedmiotem praw autorskich, które przysługują wyłącznie autorowi i jest wolny od wszelkich praw osób trzecich, a także, że autor uzyskał wszelkie niezbędne pisemne zgody na cytowanie z innych źródeł.

Jeśli artykuł zawiera materiał ilustracyjny (rysunki, zdjęcia, wykresy, mapy itp.), Autor oświadcza, że wskazane dzieła są jego dziełami autorskimi, nie naruszają niczyich praw (w tym osobistych, m.in. prawa do dysponowania wizerunkiem) i posiada do nich pełnię praw majątkowych. Powyższe dzieła udostępnia jako część artykułu na licencji „Creative Commons Uznanie autorstwa-Na tych samych warunkach 4.0 Międzynarodowe”.

UWAGA! Bez określenia sytuacji prawnej materiału ilustracyjnego oraz załączenia stosownych zgód właścicieli majątkowych praw autorskich publikacja nie zostanie przyjęta do opracowania redakcyjnego. Autor/autorka oświadcza równocześnie, że bierze na siebie wszelką odpowiedzialność w przypadku podania nieprawidłowych danych (także w zakresie pokrycia kosztów poniesionych przez Wydawnictwo UŚ oraz roszczeń finansowych stron trzecich).

3. Prawa użytkownika

Zgodnie z licencją CC BY-SA 4.0 użytkownicy mogą udostępniać (kopiować, rozpowszechniać i przekazywać) oraz adaptować (remiksować, przekształcać i tworzyć na podstawie materiału) artykuł w dowolnym celu, pod warunkiem, że oznaczą go w sposób określony przez autora lub licencjodawcę.

4. Współautorstwo

Jeśli artykuł został przygotowany wspólnie z innymi autorami, osoba zgłaszająca niniejszy formularz zapewnia, że została upoważniona przez wszystkich współautorów do podpisania niniejszej umowy w ich imieniu i zobowiązuje się poinformować swoich współautorów o warunkach tej umowy.

Oświadczam, że w przypadku nieuzgodnionego z redakcją i/lub wydawcą czasopisma wycofania przeze mnie tekstu z procesu wydawniczego lub skierowania go równolegle do innego wydawcy zgadzam się pokryć wszelkie koszty poniesione przez Uniwersytet Śląski w związku z procedowaniem mojego zgłoszenia (w tym m.in. koszty recenzji wydawniczych).

Bibliografia

Professional and academic publications
Google Scholar

Bajčíková A., Ako alternatívne trestanie formuje súčasnú podobu restoratívnej justície, in: Aktuálne výzvy mediácie a restoratívnej justície na Slovensku, (ed.) G. Paľa, University of Prešov, Prešov 2024, pp. 41–47.
Google Scholar

Čecot V., Kánová N., Alternatívne tresty – jeden z moderných prostriedkov trestnej politiky demokratického štátu II., in: Restoratívna justícia a systém alternatívnych trestov, (ed.) T. Strémy, Proceedings of the International Scientific Conference, Leges, Prague 2017, pp. 392–401.
Google Scholar

Čentéš J., Kurilovská L., Šimovček I., Burda E. et al., (eds.), Trestný poriadok II. § 196–569, C.H.Beck, Bratislava 2021, pp. 231, 241, 276–286, 681–694.
Google Scholar

Černíková V., Sociální ochrana. Kriminologický pohled na terciární prevenci, Police Academy of the Czech Republic, Prague 2005.
Google Scholar

Hamuľáková Z., Správne delikty právnických osôb – vybrané inštitúty a problémy, Wolters Kluwer, Bratislava 2017.
Google Scholar

Hamuľáková Z., Sokolová V., Noskovičová D., Zákon o ochrane ovzdušia ako priekopník skrátených konaní správneho trestania v oblasti životného prostredia, in: Bratislava legal forum 2024: Procedural principles of the right to a fair trial in administrative punishment, (eds.) S. Kiššová, I. Sloboda, V. Ťažká, Collection of papers from the International Scientific Conference, 17–19 September 2024, Comenius University, Bratislava 2024, pp. 14–29.
Google Scholar

Hamuľáková Z., Horvat M., Základy správneho práva trestného, Wolters Kluwer, Bratislava 2019.
Google Scholar

Hayes H., Reoffending and restorative justice, in: Handbook of Restorative Justice, (eds.) G. Johnstone, D. W. Van Ness, Willan, Cullompton, UK 2007, pp. 426–444.
Google Scholar

Horvat M., Zamyslenie sa nad restoratívnou spravodlivosťou/justíciou a možnosťami jej využitia v správnom práve, in: Súčasné uplatňovanie prvkov restoratívnej justície, (eds.) J. Medelský et al., Eurokódex, Žilina 2013, pp. 25–38.
Google Scholar

Hulmáková J., Kriminalita mládeže, in: Základy kriminologie a trestní politiky, (eds.) J. Kuchta, H. Válková et al., C.H.Beck, Prague 2005, pp. 265–298.
Google Scholar

Košičiarová S., Právo životného prostredia. Všeobecná časť, Aleš Čeněk Publishing House, Pilsen 2022.
Google Scholar

Košičiarová S., Správny poriadok. Komentár, Heureka, Šamorín 2004.
Google Scholar

Kury H., Strémy T., Restoratívna justícia a alternatívne tresty – nové výsledky, in: Restoratívna justícia a alternatívne tresty v teoretických súvislostiach, (ed.) T. Strémy, Proceedings of the International Scientific Conference, Leges, Prague 2014, pp. 14–63.
Google Scholar

Mašľanyová D., Szabová E. et al., Trestné právo hmotné. Všeobecná a osobitná časť. 4th edn., Aleš Čeněk Publishing House, Plzeň 2021.
Google Scholar

Mašľanyová D., Zeman Š., Nástroje restoratívnej justície v aplikačnej praxi SR – vývojové trendy a postrehy, in. Restoratívna justícia a systém alternatívnych trestov, in: Restorative justice and the system of alternative punishments, (ed.) T. Strémy, Leges, Proceedings from an International Scientific Conference, Prague 2017, pp. 124–148.
Google Scholar

Michalovič M., Máčaj Ľ., Restorative justice in environmental administrative law – from concept to practice in Slovakia, “Prawne Problemy Górnictwa i Ochrony Środowiska” 2027, no. 1, [in press]
Google Scholar

Michalovič M., Maslen M., Advocating for environmental law – grounds for its status as an independent branch of law in Slovak legal doctrine, “Prawne Problemy Górnictwa i Ochrony Środowiska” 2024, no. 2, pp. 1–26, https://doi.org/10.31261/PPGOS.2024.02.06.
Google Scholar

Michalovič M., Jenčo, J., Koncepcia boja proti environmentálnej protiprávnej činnosti ako základný kameň revízie starostlivosti o životné prostredie v podmienkach SR, in: Bratislava legal forum 2022: Increasing the effectiveness of combating illegal activities in the field of environmental care, (eds.) M. Durec Kahounová, V. Sokolová, Comenius University in Bratislava, Bratislava 2022, pp. 12–24.
Google Scholar

Molitoris P., Konsenzuálne prostriedky alternatívneho riešenia sporov v správnom konaní, University of Pavol Jozef Šafárik in Košice, Košice 2016.
Google Scholar

Srebalová M. et al., Zákon o priestupkoch. Komentár, C.H.Beck, Bratislava 2015.
Google Scholar

Strémy T., Kurilovská L., Vráblová M., Restoratívna justácia, Leges, Prague 2015.
Google Scholar

Vrabko M. et al., Správne právo procesné. Všeobecná časť, C.H.Beck, Bratislava 2019.
Google Scholar

Vrabko M. et al., Správne právo hmotné. Všeobecná časť, C.H.Beck, Bratislava 2025.
Google Scholar

Vrabko M. et al., Environmentálne právo, C.H.Beck, Bratislava 2025.
Google Scholar

Záhora J., Pojem a účel trestu, systém trestov, in: Trestné právo hmotné. Všeobecná časť, (eds.) J. Ivor et al., Iura Edition, Bratislava 2006, pp. 354–357.
Google Scholar

Zeman Š., Restoratívna justícia ako aktuálna výzva pre trestný systém a niektoré možnosti inšpirácie, “Bulletin of Slovak Advocacy” 2015, no. 9, pp. 27–37.
Google Scholar

Legally binding and non-legally binding documents and legislation
Google Scholar

Act No. 71/1967 Coll. Zákon o správnom konaní (správny poriadok) on administrative procedure (The Administrative Procedure Code).
Google Scholar

Act No. 372/1990 Coll. Zákon o priestupkoch (Act on Offences), as amended.
Google Scholar

Act No. 460/1992 Coll. Ústava Slovenskej republiky (Constitution of the Slovak Republic).
Google Scholar

Act No. 17/1992 Coll. Zákon o životnom prostredí (Act on the Environment).
Google Scholar

Act No. 543/2002 Coll. Zákon o ochrane prírody a krajiny (Act on Nature and Landscape Protection), as amended.
Google Scholar

Act No. 220/2004 Coll. Zákon o ochrane a využívaní poľnohospodárskej pôdy a o zmene zákona č. 245/2003 Z.z. o integrovanej prevencii a kontrole znečisťovania životného prostredia a o zmene a doplnení niektorých zákonov (Act on the protection and use of agricultural land and amending Act No. 245/2003 Coll. on integrated pollution prevention and control and on amending and supplementing certain acts).
Google Scholar

Act No. 364/2004 Coll. Zákon o vodách a o zmene zákona Slovenskej národnej rady č. 372/1990 Z. o priestupkoch v znení neskorších predpisov (vodný zákon) v znení neskorších predpisov (Act on Water and on amending Act No. 372/1990 Coll. of the Slovak National Council on offences, as amended (Water Act), as amended).
Google Scholar

Act No. 15/2005 Coll. Zákon o ochrane druhov voľne žijúcich živočíchov a rastlín reguláciou obchodu s nimi a o zmene a doplnení niektorých zákonov v znení neskorších predpisov (Act on the Protection of Species of Wild Fauna and Flora by Regulating Trade Therein and on Amendments and Additions to Certain Acts, as amended).
Google Scholar

Act No. 300/2005 Coll. Trestný zákon (The Criminal Code), as amended.
Google Scholar

Act No. 301/2005 Coll. Trestný poriadok (The Criminal Procedure Code), as amended.
Google Scholar

Act No. 326/2005 Coll. Zákon o lesoch (Act on forests), as amended.
Google Scholar

Act No. 274/2009 Coll. Zákon o poľovníctve a o zmene a doplnení niektorých zákonov v znení neskorších predpisov (Act on hunting and on amending and supplementing certain acts, as amended).
Google Scholar

Act No. 79/2015 Coll. Zákon o odpadoch (Act on Waste).
Google Scholar

Act No. 305/2018 Coll. Zákon o chránených oblastiach prirodzenej akumulácie vôd a o zmene a doplnení niektorých zákonovon (Act on Protected Areas of Natural Water Accumulation and on Amendments and Additions to Certain Acts), as amended.
Google Scholar

Act No. 216/2018 Coll. Zákon o rybárstve a o zmene zákona č. 455/1991 Z. o živnostenskom podnikaní (živnostenský zákon) v znení neskorších predpisov (Act on Fisheries and on the amendment of Act No. 455/1991 Coll. on Trade Enterprise (Trade Licensing Act), as amended.
Google Scholar

Act No. 146/2023 Coll. Zákon o ochrane ovzdušia a o zmene a doplnení niektorých zákonov (Act on Air Protection and on Amendments and Additions to Certain Acts).
Google Scholar

Internet sources
Google Scholar

Čelár M., Gibalová D., Restoratívna justícia a aplikácia odklonov v podmienkach SR z hľadiska teórie a praxe, https://www.projustice.sk/bezpecnostne-vedy/restorativna-justicia-a-aplikacia-odklonov-v-podmienkach-SR-z-hladiska-teorie-a-praxe [accessed 6 October 2025].
Google Scholar

General Prosecutor’s Office of the Slovak Republic, Evaluation of the state of legality in the procedure and decision-making of public administration bodies in the field of illegal waste placement according to Act No. 79/2015 Coll. on Waste and the state of legality in the procedure of law enforcement authorities in the case of illegal waste management, https://www.genpro.gov.sk/fileadmin/Ine_dokumenty/Zhodnotenie_o_odpadoch_2024.pdf [accessed 28 September 2025].
Google Scholar

Supreme Audit Office of the Slovak Republic (Najvyšší kontrolný úrad Slovenskej republiky), Správa o výsledku kontroly 2024. Najvyššieho kontrolného úradu Slovenskej republiky: Prevencia znečisťovania životného prostredia a presadzovanie environmentálneho práva (Report on the result of the audit 2024 of the Supreme Audit Office of the Slovak Republic: Prevention of environmental pollution and enforcement of environmental law), p. 2, https://www.nku.gov.sk/sk/spravy-o-vysledkoch-kontrol-od-roku-2012?p_p_id=kisdataPortlet&p_p_lifecycle=0&p_p_state=normal&p_p_mode=view&p_r_p_mvcRenderCommandName=%2F&p_r_p_mvcRenderCommandName=%2F&_kisdataPortlet_q=&_kisdataPortlet_orderByCol=kontrolnaAkcia.evidencneCisloKA.keyword&_kisdataPortlet_orderByType=ASC&_kisdataPortlet_resetCur=false&_kisdataPortlet_delta=20&_kisdataPortlet_cur=26 [accessed 30 September 2025].
Google Scholar

Zeman Š., Odklony ako nástroje restoratívnej justície v slovenskom trestnom práve a ich reálne uplatňovanie v praxi, https://www.epi.sk/clanok-z-titulky/odklony-ako-nastroje-restorativnej-justicie-v-slovenskom-trestnom-prave-a-ich-realne-uplatnovanie-v-praxi-aktualita.htm [accessed 7 October 2025].
Google Scholar

Žilinka M., K alternatívnym spôsobom vybavenia trestných vecí podľa zákona č. 301/2005 Z.z. Trestný poriadok, https://www.epi.sk/odborny-clanok/K-alternativnym-sposobom-vybavenia-trestnych-veci-podla-zakona-c-301-2005-Zz-Trestny-poriadok.htm [accessed 25 September 2025].
Google Scholar

2026
Opublikowane: 2021-06-25

eISSN: 2451-3431

10.31261/PPGOS

Wydawca

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | University of Silesia Press

Licencja CC

Utwór dostępny jest na licencji Creative Commons Uznanie autorstwa – Na tych samych warunkach 4.0 Miedzynarodowe.

Prześlij tekst