Strona redakcyjna

Spis treści

Omówienie zawartości numeru

COGNITIVE-SYNERGETIC IDEAS OF CONTEMPORARY LINGUISTIC POSTMODERNISM

Summary

The current analysis focuses of the linguistic-cognitive process and its aspects. The modern philosophy of knowledge allows involving a wider spectrum of cognitive means (representation, convention and interpretation). Such methodological approach is especially valuable in the study of derivative formations in the system of language and text, particularly in the study of discourse and its nonlinear organization.

KOGNITYWNO-SYNERGETYCZNE IDEE WSPÓŁCZESNEGO POSTMODERNIZMU LINGWISTYCZNEGO

Streszczenie

Niniejsza analiza koncentruje się na aspektach procesu kognitywno-lingwistycznego. Współczesna fi lozofi a wiedzy pozwala na zaangażowanie szerszego spektrum środków kognitywnych (reprezentacji, konwencji oraz interpretacji). Takie podejście metodologiczne jest szczególnie wartościowe przy badaniu formacji pochodnych w systemie języka i tekstu, a zwłaszcza przy analizie dyskursu i jego nielinearnej organizacji. 

METHODOLOGY OF THE CONTEMPORARY RUSSIAN LINGUISTICS

Summary

In the late 20th century, the Russian linguistics has changed, especially with regard to research philosophy, methods applied and the subject of study. The anthropocentric paradigm in the language studies contributed to the emergence of various schools and, therefore, brought about a particular vagueness of terminology and alliances between linguistics and other scientifi c disciplines. However, the anthropocentric paradigm enriched linguistics with sophisticated techniques of study of various language phenomena; co-operation with other sciences brought out a new modus of speculation about language that is referred to as synergetic. The article points out that synergetics is highly applicable to the study of complex systems such as generative paradigms, semantic category etc. The author’s standpoint is that synergetics claims to become a new scientifi c paradigm that might aggregate a scientifi c, religious and esoteric understanding of language, human and universe.

METODOLOGIA WSPÓŁCZESNEGO JĘZYKOZNAWSTWA ROSYJSKIEGO

Streszczenie

U schyłku XX w. rosyjskie językoznawstwo zmieniło się, zwłaszcza w odniesieniu do fi lozofi i i przedmiotu badań, a także stosowanych metod. Antropocentryczny paradygmat w badaniach językowych przyczynił się do powstania różnych szkół i dlatego też skutkował szczególnym rozmyciem terminologii oraz sojuszem językoznawstwa z innymi dyscyplinami naukowymi. Jednak antropocentryczny paradygmat wzbogacił językoznawstwo o wyszukane techniki badawcze różnych zjawisk językowych; współdziałanie z innymi naukami przyczyniło się do powstania nowego sposobu spekulacji o języku, który określa się jako synergetyczny. W artykule wykazano, że synergetyka ma szerokie zastosowanie przy badaniu złożonych systemów, takich jak paradygmaty generatywne, kategoria semantyczna itd. Autorka zajmuje stanowisko, że synergetyka ubiega się o miano nowego paradygmatu naukowego, który może scalić naukowe, religijne i ezoteryczne rozumienie języka, człowieka i świata. 

THE RUSSIAN SCHOOL OF FUNCTIONAL GRAMMAR: POSTULATES, DIRECTIONS, PERSONAL REFERENCES

Summary

The study concentrates on the functional bases of the linguistic theory of a language. The author discusses the current directions of functional investigations in Russian linguistics, namely the conceptions by A.V. Bondarko, M.A. Šeljakin, M.I. Otkupščikova, G.A. Zolotova, M.V. Vsevolodova, Z.L. Novoženova, A.A. Kamalova. Such categories of functional grammar are in centre of attention, as the functional-semantic fi eld, the functional class, the continuative character of language system, the nominative vs. semantic approach in the functional grammar and other. Moreover the author considers the functional classifi cation of part of speech, as well so the completion of grammatical description with the information about the cultural background of grammatical forms of language.

ROSYJSKA SZKOŁA GRAMATYKI FUNKCJONALNEJ: POSTULATY, KIERUNKI, LUDZIE

Streszczenie

Niniejszy artykuł jest poświęcony funkcjonalnym podstawom lingwistycznej teorii języka. Autor omawia bieżące kierunki funkcjonalnych badań w językoznawstwie rosyjskim, a mianowicie koncepcje takich badaczy jak A.W. Bondarko, M.A. Szeljakin, M.I. Otkupszczikowa, G.A. Zołotowa, M.W. Wsiewołodowa, Z.L. Novożenova, A.A. Ka-małowa. Kategorie gramatyki funkcjonalnej, znajdujące się w centrum uwagi, to pole funkcjonalno-semantyczne, klasa funkcjonalna, ciągły charakter systemu językowego, nominatywne a semantyczne podejście w gramatyce funkcjonalnej oraz inne. Ponadto, autor rozważa funkcjonalną klasyfi kację części mowy, jak i uzupełnienie opisu gramatycznego informacją o tle kulturowym form gramatycznych języka.

TYPOLOGIES OF STATES OF AFFAIRS

Summary

A number of typologies of states of affairs/situations/propositions have been proposed in the literature. Those typologies differ in many ways. In a bottom-up approach, the types of verbs/predicates as individual base elements are fi rst specifi ed in great detail. Behind each class of situations stands a class of verbs. In a top-down approach, an over-view of the system, of the type of discourse or text as phenomena of human communica-tion and interaction is fi rst undertaken. The analysis constitutes an attempt to show the inadequacy of the accounts using an approach to the whole as a sum of its parts.

TYPOLOGIE STANÓW RZECZY

Streszczenie

W literaturze przedstawiono wiele typologii stanów rzeczy, spraw czy sytuacji, które pod wieloma względami różnią się między sobą. W artykule tym szczegółowo określone są wpierw, zgodnie z podejściem indukcyjnym, typy czasowników/predykatów jako elementy podstawowe. Za każdą kategorią sytuacji stoi odpowiednia klasa czasowników. Z kolei podejście dedukcyjne pozwala na podjęcie próby omówienia systemu, typu dyskursu czy tekstu w ramach zjawiska ludzkiej komunikacji i interakcji. Analiza ma na celu wykazanie nieadekwatności typologii przy zastosowaniu podejścia do całości jako sumy jej części.

FIGURE AND GROUND: PARALLELS BETWEEN PERCEPTION OF VISUAL AND TEXTUAL INFORMATION

Summary

This contribution is based on an assumption that there is a correlation between the perceptual criteria that determine the spatial organization of the visual fi eld into fi gure and ground (as proposed by the gestalt theory) and those that determine the foreground-background distinction in texts. We will show that the usage of this fi gure-versus-ground theory can be effective in a research of comprehension of humanistic texts in inter-cultural communication. Many of cultural differences that were already discovered in the compositional and semantic structure of humanistic text — i.e. principals of its progression, paragraph structure, citation — may be a result of different strategies in construction of foreground and background.

FIGURA I TŁO: PARALELE W PERCEPCJI INFORMACJI WIZUALNEJ I TEKSTOWEJ

Streszczenie

Artykuł ten opiera się na założeniu, że istnieje korelacja pomiędzy kryteriami percepcyjnymi, determinującymi organizację przestrzenną pola wizualnego jako fi gura i tło (zaproponowaną w teorii gestaltu), a tymi, które determinują w tekstach rozróżnienie na pierwszy i drugi plan. Ukażemy, iż zastosowanie teorii fi gura-tło może okazać się efektywne w badaniach nad zrozumieniem tekstów humanistycznych w komunikacji międzykulturowej. Wiele odkrytych do tej pory różnic kulturowych obserwowanych w kompozycyjnej oraz semantycznej strukturze tekstu humanistycznego – tj. czynniki jego rozwoju, struktura podziału, cytaty — mogą być wynikiem różnych strategii konstruowania pierwszego i drugiego planu.

EXISTENTIAL LANGUAGE AND LINGUISTIC EXISTENCE

Summary

The paper discusses the relation between language and existence. The author presupposes that existence and language are inseparable from each other. The controlling thesis is as follows: existential environment has been created as an interconnection between our activity and language. On this basis one can derive next assumptions: language is not separate from existence as a school of the exit; existential language as a factor of life’s narrative is the main component of human creation (culture). The author follows the Husserl’s phenomenology of living world (Lebenswelt), the Heidegger’s conception of being to the death (Sein zum Tode), and the Bachtin’s theses of interaction between the author and the hero. In this context, the attitude is developed of the creative interaction between existential language and linguistic existence. This attitude emerges in a broader project of culture’s phenomenology. According to the author, we are creating our existence analogous to a roman (not a diary) where all events are included into a harmonious dramatic whole. A life’s event becomes a part of narrative existential roman which forms the identity of the narrator. According to the author, the environment of identity’s becoming is a linguistic one. Herewith it is a spiritual environment, which arises in the interaction of individual existential aspirations. In this way, the spiritual environment as a part of the living world is both the factor of our becoming and the whole that we are creating as the environment of coexistence for realization of existential aspirations.

JĘZYK EGZYSTENCJALNY A EGZYSTENCJA JĘZYKOWA

Streszczenie

W niniejszej pracy omówiono związek pomiędzy językiem a egzystencją. Autor zakłada, że egzystencja i język są ze sobą nierozerwalnie związane. Teza kontrolna brzmi następująco: otoczenie egzystencjalne stanowi wzajemne połączenie naszej aktywności i języka. Na tej podstawie można wysunąć kolejne założenie: język nie jest oderwany od egzystencji jako szkoła wyjścia; język egzystencjalny, jako czynnik narracji życia, jest głównym komponentem ludzkiego stworzenia (kultury). Autor podąża za fenomenologią świata życia (Lebenswelt) Husserla, koncepcją bytowania ku śmierci (Sein zum Tode) Heideggera oraz za tezami Bachtina o interakcji autora z bohaterem. W tym kontekście, rozwija się podejście kreatywnej interakcji pomiędzy językiem egzystencjalnym i egzystencją językową. Ta postawa wyłania się w szerszym projekcie fenomenologii kultury. Według autora tworzymy naszą egzystencję analogicznie do powieści, w której wszystkie wydarzenia tworzą harmonijną i dramatyczną całość. Wydarzenie życia, które kształtuje tożsamość narratora, staje się częścią narracyjnej powieści egzystencjalnej. Autor uważa, że otoczenie językowe jest środowiskiem tworzenia się tożsamości. Jest to środowisko duchowe, które powstaje w interakcji jednostkowych aspiracji egzystencjalnych. W ten sposób środowisko duchowe jako element świata życia stanowi zarówno czynnik naszego stawania się, jak i całość, którą tworzymy jako środowisko koegzystencji dla realizacji aspiracji egzystencjalnych. 

LANGUAGE OF CULTURAL PLURALISM AND MULTICULTURAL POLICY

Summary

The aim of this study is to challenge the problem of the formation of national identity through a prism of language and language policy. Cultural basic models have been established for the language policy: common public language model, which views language policy as a primarily tool for nation building and views that common language to be shared by all citizens; and language maintenance model (public institutes recognize the right of separate groups to be able to use their own minority languages as a tool for the state dialogue). In the present paper, the policy dilemmas facing the European Union and the more important documents of the EU on problems of the rights of national minorities and its language policy are analyzed. The study includes a concise dictionary of multicultural policy.

JĘZYK KULTUROWEGO PLURALIZMU I POLITYKI WIELOKULTUROWEJ

Streszczenie

Celem tego artykułu jest podjęcie problemu powstawania tożsamości narodowej przez pryzmat języka oraz polityki w tym zakresie. Dla polityki językowej ustanowiono podstawowe modele kulturowe: model powszechnego języka społecznego, który postrzega politykę językową jako podstawowe narzędzie budujące naród i według którego ten powszechny język powinien być udziałem wszystkich obywateli; model podtrzymania języka (instytucje publiczne uznają prawo mniejszości narodowych do używania własnych języków w ramach dialogu państwowego). W artykule analizie zostały poddane dylematy polityczne Unii Europejskiej w tym zakresie oraz przedyskutowane są ważniejsze dokumenty UE na temat praw mniejszości narodowych a także jej polityki językowej. Do niniejszego badania dołączony jest zwięzły glosariusz obejmujący terminy z dziedziny polityki wielokulturowej.

THE HISTORY OF THE RUSSIAN LANGUAGE: THEORY AND MANIPULATION

Summary

Models of language competition usually favor the central language over those of the peripheries. Yet the Russian language has failed to establish its hegemony both in the tsarist and Soviet empires. While the tsarist period is briefl y touched upon in the introduction, the present study concentrates on the “missed second opportunity” — the Soviet and post-Soviet period. It attempts to explain the causes for the second failure against a broad historical background, beginning with Lenin’s generous linguistic policy, through the elevation of Russian as the language of the “Soviet People” and of the “Communist Future” in the post-Stalin period, to the current (1992) retreat under local and global challenges. The role of language grievances in promoting national self-assertiveness and causing the present anti-Russian backlash in the republics is highlighted. The paper ends with a discussion of the future prospects of Russian as a second language.

HISTORIA JĘZYKA ROSYJSKIEGO: TEORIA I MANIPULACJA

Streszczenie

Modele kompetencji językowej zazwyczaj faworyzują język centralny na tle języków z obszaru peryferyjnego. Jednakże język rosyjski nie zdołał ustanowić własnej hegemonii ani w imperium carskim, ani w sowieckim. Chociaż okres carski jest we wstępie pokrótce omówiony, to niniejszy artykuł skupia się na „niewykorzystanej drugiej szansie” — okresie sowieckim i postsowieckim. Podjęta zostaje tu próba wyjaśnienia przyczyn owego niepowodzenia na szerokim tle historycznym, począwszy od polityki językowej Lenina, poprzez wyniesienie języka rosyjskiego jako języka „Ludu Sowieckiego” i „Komunistycznej Przyszłości” w okresie poststalinowskim, aż po obecne (1992) wycofanie się w wyniku lokalnych oraz globalnych wyzwań. Uwypuklona jest tu rola językowego poczucia krzywdy, jeśli chodzi o promowanie narodowej pewności siebie i powodowanie gwałtownego sprzeciwu antyrosyjskiego manifestowanego w republikach rosyjskich. Artykuł kończy dyskusja nad przyszłymi perspektywami języka rosyjskiego jako języka obcego.