Niniejszy artykuł stanowi próbę reinterpretacji powieści Кролики и удавы Fazila Iskandera przez pryzmat teorii dekolonialnych oraz założeń zwrotu etycznego. Autor, odwołując się do filozofii dialogu Emmanuela Levinasa, analizuje wpisany w tekst manifest etyczny abchaskiego pisarza, upatrując w nim narzędzia do dekonstrukcji paradygmatu kultury imperialnej. W duchu „humanistyki ratowniczej” Ewy Domańskiej, artykuł proponuje nowe spojrzenie na twórczość Iskandera oraz innych pisarzy rosyjskojęzycznych, oparte na instrumentarium badawczym Madiny Tlostanovej, Waltera Mignolo oraz Catherine Walsh. Celem wywodu jest wykreowanie nowej, pluriwersalnej przestrzeni analizy literaturoznawczej wewnątrz rosyjskojęzycznego obszaru kulturowego – wolnej od dominacji centrum i otwartej na transkulturowe doświadczenie peryferii.

Artykuł stanowi komparatywną analizę dwóch paradygmatycznych dzieł rosyjskiej literatury dystopijnej: Wykopu Andrieja Płatonowa oraz Metra 2033 Dmitrija Głuchowskiego. Celem pracy jest wykazanie, że bezwarunkowe podporządkowanie jednostki systemom technokratycznym prowadzi do jej nieuchronnej alienacji i anihilacji duchowej. Autor analizuje proces dekompozycji struktur utopijnych, które przekształcają się w opresyjne mechanizmy kontroli, niezależnie od kontekstu historycznego – czy jest to stalinowska kolektywizacja, czy postapokaliptyczne przetrwanie. W tekście poruszono problematykę dehumanizującej roli nowomowy, „religii maszyny” oraz reifikacji człowieka, sprowadzonego do roli „substancji proletariackiej” lub biologicznego komponentu systemu. Konkluzja wskazuje na cykliczność historii i niezmienność mechanizmów władzy, które mimo postępu technologicznego, trwale zagrażają wolności i podmiotowości jednostki.

Autor przedstawia okoliczności bezprawnego aresztowania i następnie uwięzienia Nikołaja Zabołockiego. W polu badawczym znalazł się okres od 19 marca 1938 do pierwszych tygodni lutego 1939 roku, a więc czas od pobytu pisarza w leningradzkim areszcie prewencyjnym do chwili jego przybycia jako zesłańca do Wostłagu w Komsomolsku nad Amurem. Analiza obejmuje zarówno sam moment pozbawienia wolności twórcy przez NKWD, jak i etapy dochodzenia, aż do wydania wyroku skazującego Zabołockiego na 5 lat robót poprawczych w sowieckich obozach pracy na Dalekim Wschodzie. Źródło stanowią wspomnienia pisarza powstałe już na wolności przed 1958 rokiem i noszące tytuł Historia mojego uwięzienia (История моегo заключения). Są one rzetelnym świadectwem brutalności systemu totalitarnego, pozbawiającego niewinnych ludzi nie tylko godności, lecz nierzadko życia z powodu wyimaginowanych przez organy śledcze win i sfabrykowanych dowodów przez policję polityczną. Relacje z morderczych przesłuchań, dantejskie sceny w więzieniu i upiorność „podróży” pociągiem do Wostłagu – oto główne akcenty kryminalnej rzeczywistości, z jaką wypadło się gwałtownie zderzyć i traumatycznie doświadczyć twórcy Triumfu rolnictwa (Триумф земледелия), zanim trafił on do obozu.   

Słowa kluczowe: Nikołaj Zabołocki, Wostłag, reżim sowiecki, obozy pracy w ZSRS, więzienie „Krzyże” («Кресты»)”