W artykule podkreśla się akwatyczny wymiar Edenu jako pierwotnego ekosystemu stworzenia oraz środowiska (samo)kształcenia się „pierwszego ziemianina” (hebr. הָאָדָם, hā-’ādām), badany jest proces antropogenezy zachodzący wraz z postępującym nawadnianiem ziemi (אֲדָמָה, ’ǎdāmāh) i przemianą pustynnego prochu (‘āpār) w żywą istotę. Przedmiotem badania jest (samo)kształcenie człowieka na tle wydarzania się świata. Momentem kulminacyjnym tego procesu – doświadczonym nad brzegiem rzeki – jest „pierwszego ziemianina” poczucie troski o rodzący się wokół świat, co czyni pierwszego człowieka istotą na podobieństwo Boga. Stąd pytanie badawcze: czym jest wyiskrzanie się (samo)kształcenia człowieka, który trafia nad brzegi rzek Edenu po ontogenetycznej podróży przez pustynię i oazę? Rozważania toczą się w teoretycznej ramie pedagogiki lasu, antropologii adekwatnej oraz hermeneutyki. Podejście to wpisuje się w postantropocentryczne założenie sumbiografii, jako dokumentowania sumujących się w cyklu życia doświadczeń pogłębionego kontaktu człowieka z naturą, na rzecz współistnienia w zrównoważeniu, a nie w asymetrycznym kon­flikcie. Główną metodą badawczą jest egzegeza wybranych fragmentów Księgi Rodzaju (Rdz 2,5–10) –
krytyczna analiza i sensotwórcza aktualizacja historycznego tekstu.

W opracowaniu przedstawiono obraz rzeki/rzek w wierszowanych tekstach dla dzieci, głównie z tomików wydawanych w latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych ubiegłego wieku. Popularność tych tekstów jednak nie słabnie ze względu na ich żywe funkcjonowanie w obiegu szkolnym, także internetowym. W pierwszej części opracowania zarysowano krótko językowy obraz rzeki, by w kolejnych zaprezentować jej wyobrażenie w strofach kierowanych do młodego odbiorcy. W wierszach rzeka przedstawiana jest dwojako. W pierwszym obrazie – w środowisku naturalnym, jako istota towarzysząca człowiekowi, zachowuje się i czuje podobnie jak on, a zespolona z otoczeniem zachwyca też swoim pięknem. Drugi obraz nie odbiega w opisach od antropomorficznej i estetycznej wizji – rzeka (najczęściej Wisła) pełni z nim jednak dodatkowo funkcję kulturemu wiążącego człowieka z jego krajem i narodem. Wskazane cechy rzeki wiodą też do odpowiedzi na tytułowe pytanie: rzeka/rzeki są w wierszach osobami wtopionymi w ogromną sieć życia.

W artykule na przykładzie czterech wybranych utworów polskiej literatury dla dzieci i młodzieży: Rzeki Emilii Kiereś, Jeziora Osobliwości Krystyny Siesickiej, Rogasia z Doliny Roztoki ­Marii Kownackiej i Tego obcego Ireny Jurgielewiczowej, zaprezentowano niektóre z literackich możliwości interpretacji motywu wody w postaci rzeki i jeziora. Woda jako żywioł potężny, nieokiełznany, a zarazem niejednorodny, z jednej strony niezbędny do życia i sam w sobie życiodajny, z drugiej – ­destrukcyjny i niebezpieczny, nie poddaje się jednoznacznym klasyfikacjom, ani w rzeczywistości, ani w literaturze. Nawet jeśli pozornie odgrywa w literaturze rolę tła, w rzeczywistości jest fundamentalnym elementem kompozycyjnym utworu, nierozerwalnie związanym z losami bohaterów.

Dwukierunkowe współistnienie implikacji semantycznych wody jako przepływu i oporu ujawnia antynomiczny charakter symboliki akwatycznej w poezji dla dzieci. Wybrane wiersze Józefa Ratajczaka, Jerzego Ficowskiego i Danuty Wawiłow pozwalają spojrzeć na problem napięcia między znaczeniami wody (potoku, morza, ale też metonimicznie – kropli, kałuży, deszczu) – między jej potencjałem terapeutycznym i deprawującym, swobodą i ograniczeniem, beztroską i lękiem, poznaniem i tajemnicą, utratą i epifanią. Woda jawi się również jako metaforyczny ekwiwalent dynamiki oraz spontaniczności dziecięcej wyobraźni; warunkuje obecność „płynnych” granic między rzeczywistością a fantazją. Autorka artykułu nawiązuje do koncepcji Gastona Bachelarda i Gilberta Duranda, by podkreślić transgresyjny charakter akwatycznych obrazów, które nie mieszczą się w sztywnych opozycjach semantycznych.

Rzeka – jako nurt nieświadomości wyrażający złożoność psychiki – uobecnia się w symbolicznych obrazach zawartych zarówno w opowieściach baśniowych, jak i pejzażu chińskim. W sztuce pejzażu chińskiego, będącego wyrazem przesłania filozoficznego tao, woda jest zawsze obecna obok siedmiu innych elementów i wraz z nimi współtworzy jedność wszystkich rzeczy. W ludowych opowieściach przeprowadza bohaterów przez proces indywiduacji, pomaga dojrzeć wewnętrznie i odnaleźć się w rzeczywistości. Literatura i sztuka mówią o dobroczynnej właściwości wody, archetypicznej matki, przeprowadzającej przez najtrudniejsze doświadczenia, a zatem rozważanie obrazów utrwalonych w przekazach baśniowych powinno stać się dla nas tym, czym dla ludzi Wschodu jest kontemplowanie pejzażu i filozofii tao.

Autorka artykułu w lekturze akwatycznej i fluwialnej Baśni i legend kaliskich Eligiusza Kor-Walczaka traktuje rzekę jako nośnik pamięci kulturowej i lokalnej tożsamości. W centrum analiz umieszcza Prosnę i jej dorzecze. Opisy wód płynących i stojących (rzek, źródeł, mokradeł) oraz ich biotopów wykorzystuje do odczytania związków człowieka z hydrosystemem w perspektywie historycznej, symbolicznej i edukacyjnej. Dzięki połączeniu narzędzi literaturoznawczych z terminologią hydrologiczną i hydrotechniczną wskazuje główne funkcje rzeki: przyrodnicze (bioróżnorodność doliny rzecznej), cywilizacyjne (szlaki komunikacyjne, flisactwo), użytkowe (wodopój, higiena), a także kulturowo-pamięciowe (rzeka jako świadek dziejów oraz źródło fantastycznego imaginarium i demonologii słowiańskiej). W analizie uwzględnia również doświadczenia polisensoryczne (dźwięki, zapachy), wzmianki o zjawiskach ekstremalnych (suszach, powodziach) i ślady antropocenu. Proponowane ujęcie ma wymiar dydaktyczny – zachęca do pracy z tekstem regionalnym jako impulsem do projektów terenowych i międzyprzedmiotowych (język polski – przyroda – edukacja ekologiczna), które osadzają wiedzę o „małej ojczyźnie” w realnym krajobrazie doliny rzecznej. W proponowanej lekturze akwatycznej rzeka jawi się jako dynamiczny „znak pamięci”, staje się narzędziem integrującym humanistykę z naukami o środowisku w edukacji szkolnej.

Artykuł dotyczy edukacji terenowej opartej na opowieści wynikającej z doświadczania miejsca i łączącej narracje naturokulturowe, pamięć kulturową, historyczną oraz środowiskową. W takiej praktyce poznawczej kluczowe jest doświadczenie obecności: poruszanie się, obserwowanie, słuchanie, interpretowanie, wąchanie i dotykanie, rozumiane jako sposoby uczestnictwa w świecie. Nauczyciel w terenie może być więc nie tylko badaczem, lecz także opowiadaczem, łączącym wiedzę z własnym doświadczeniem przestrzeni. Autorka artykułu przekłada ten sposób myślenia na strukturę tekstu, którego kompozycja przyjmuje formę opowieści inspirowanych poruszaniem się po Kopcu Powstania Warszawskiego. Korzysta z metodologii nowej humanistyki, zwłaszcza ekokrytyki i humanistyki środowiskowej, akcentujących kategorie biowspólnoty, miejsca, humusu i pamięci środowiskowej.

Artykuł poświęcony jest niemieckiej pisarce Ruth Storm (1905–1993), urodzonej w Katowicach, której twórczość wpisuje się w kontekst wielokulturowego dziedzictwa Górnego i Dolnego Śląska oraz literatury wypędzonych (Vertreibungsliteratur). Szczególną uwagę poświęcono mało znanej części dorobku autorki – literaturze dla dzieci i młodzieży, analizie poddano przede wszystkim powieść Glück muss man haben. Abenteuer zweier Freunde (1992). Ukazano, w jaki sposób Storm przetwarza osobiste doświadczenia wypędzenia i traumy w literacką opowieść inicjacyjną, której centralnym motywem jest relacja dziecka i zwierzęcia. Tekst sytuuje się w perspektywie badań nad literaturą dziecięcą oraz nurtu animal studies, wydobywa emocjonalny, edukacyjny i etyczny wymiar twórczości Storm. Zawiera również refleksję nad miejscem pisarki w świadomości literackiej Śląska oraz nad nieobecnością Storm w kanonie niemieckojęzycznej literatury dziecięcej.

Celem artykułu jest porównanie wypowiedzi Małgorzaty Musierowicz dotyczących motywów założenia i prowadzenia oficjalnej strony internetowej www.musierowicz.com.pl, opublikowanych na tejże stronie, z wypowiedziami pisarki na temat jej jedynej autobiograficznej książki, zatytułowanej Tym razem serio. Opowieści prawdziwe (1994). W pierwszej części artykułu zaprezentowano fragmenty wpisów blogowych na oficjalnej stronie oraz komentarzy do nich opublikowanych przez Musierowicz, w których mówi ona o przyczynach założenia witryny oraz wskazuje ją jako wiarygodne źródło informacji o autorce Jeżycjady i jej twórczości. W drugiej części przedstawiono krytyczne wypowiedzi Musierowicz na temat jej własnej autobiografii, zdaniem pisarki zbyt skrótowej i powierzchownej. Analiza sądów o autobiografii ma na celu pokazanie, w jaki sposób pisarz/pisarka może tworzyć swój wizerunek w Internecie i poza nim oraz budować swoje pozaliterackie archiwum, stanowiące interesujący materiał dla badaczy życia i twórczości pisarzy.

Zaprezentowana w artykule interpretacja książek Igora D. Górewicza Borek i bogowie Słowian oraz Borek i legendarne początki Polski jest próbą zwrócenia uwagi na bogate treści płynące z lektury tych interesujących i godnych uwagi utworów dla niedorosłego odbiorcy. Sposób, w jaki autor ujął tematykę słowiańską, zasługuje na wyróżnienie, docenić należy przede wszystkim troskę o zgodność ze źródłami historiograficznymi, archeologicznymi i naukowymi. Przeprowadzona analiza, w której odniesiono się do pracy Antoniego Smuszkiewicza Retoryka współczesnej polskiej powieści historycznej dla dzieci i młodzieży, wydobywa walory omawianych książek i pozwala je traktować jako istotny projekt edukacyjny. Ich czytelnik, przeniesiony wraz z bohaterem w słowiańską przeszłość, może w toku lektury realizować potrzeby związane z doświadczaniem przygody i poznawaniem treści psychologicznych.

Tekst dotyczy wartościowej publikacji dla nastolatków zatytułowanej A Velocity of Being: Letters to a Young Reader, w której zebrano ponad sto listów napisanych do młodych czytelników przez sławne osoby ze świata kultury i nauki. Listy opatrzono pracami znanych na świecie ilustratorów. Inicjatorką trwającego osiem lat przedsięwzięcia była Maria Popova, autorka książek i wpisów na łamach blogu Brain Pickings, a potem The Marginalian, zajmująca się literaturą piękną, filozofią, nauką, kulturą i sztuką. Książkę współredagowała Claudia Bedrick. Publikacja została wydana w Nowym Jorku w 2018 roku. Autorka tekstu omawia kolejno: promocję książki, okładkę, tytuł, ogólnie zawartość, ilustracje, listy, a szczegółowo – wybrane przykłady par autora/autorki oraz ilustratora/ilustratorki (na przykład Jacqueline Woodson i Lary Hawthorne, Adam Gopnik i Beatrice Alemagna). Celem tego skrótowego omówienia jest zachęcenie do bezpośredniego poznawania książki A Velocity of Being.

W artykule podjęto próbę przybliżenia charakterystycznych cech bohatera kryminałów edukacyjnych, mianowicie detektywa, na przykładzie dwóch serii powieściowych: Zbrodnia niezbyt elegancka Robin Stevens i Flawia de Luce Alana Bradleya. W ujęciu komparatystycznym przedstawiono podobieństwa i różnice pomiędzy detektywami, bohaterami klasycznych powieści kryminalnych, a ich odpowiednikami w utworach Bradleya i Stevens. Zaprezentowano również funkcję poszczególnych zabiegów literackich w tego typu tekstach oraz wskazano na ich walory edukacyjne (między innymi propagowanie wiedzy chemicznej). Analizy postaci Daisy i Hazel oraz Flawii de Luce pozwoliły na wysnucie wniosku, że Bradley i Stevens starali się w swoich powieściach zwrócić uwagę na problem niedoceniania i infantylizacji dzieci.