W klimacie ponowoczesności teologia natrafia na wyzwania, które ogniskują się wokół jej tezy o istnieniu prawdy i roszczeniu do jej poznawania. Za G. Vattimo ponowoczesność daje się scharakteryzować jako „osłabienie myślenia” i „osłabienie istnienia”. Wobec łatwej krytyki ponowoczesnego nihilizmu prowadzonej z pozycji teologicznych Vattimo podsuwa myśl, że „słabe myślenie” jest właściwe chrześcijańskiej wierze w kenozę Boga, ale też podtrzymuje przekonanie o zobowiązaniu do prawdy w procesie interpretacji. W kontekście poszukiwań G. Vattimo oraz w dyskusji z poglądami R. Rorty’ego artykuł zmierza do tezy, że religijne świadectwo, pozbawione „mocnej metafizyki”, może wyrażać swoją racjonalność przez „rozumną służbę”, która broni bliźniego przed odzierającą go z godności grą sił, wynikłą z ponowoczesnej redukcji etosu na rzecz pragmatyki.

(red.)

„Każda teologia ma swój czas i vice versa”. Chrześcijańska teologia jest rzeczywistością mocno kontekstualną i to zarówno w swym aspekcie geograficznym jak i historycznym. Tradycja pozostaje zawsze żywa, gdyż jest in statu nascendi. Z tej też racji nie ma okresu w filozoficznej myśli, który nie mógłby stać się partnerem dialogu z teologią. Teologia ma ogromną siłę w wyzwalaniu ludzkiej myśli. Z tej racji podjąłem w niniejszym artykule kwestię relacji pomiędzy teologią chrześcijańską a filozofią postmodernizmu. Sądzę, że byłoby ze strony teologii jej wielkim historycznym błędem, gdyby całkowicie odrzuciła możliwość dialogu z pewnymi kierunkami filozofii współczesnej. W niniejszym artykule prezentuję pewne principia, które powinny być respektowane w prowadzeniu dialogu pomiędzy teologią a postmodernizmem. Nie uchylam się również od podkreślenia pewnych rzeczywistych szans dla teologii w jej spotkaniu z postmodernizmem. Szanse te są widoczne szczególnie w sferze epistemologii teologicznej, w kwestii metafizyki i jej znaczenia dla teologii oraz w zakresie metodologii teologicznej.

W niniejszym rozważaniu zostało postawione pytanie o możliwość spotkania myślenia chrześcijańskiego z myśleniem ponowoczesnym. Autora interesuje problem płaszczyzn spotkania intellectus fidei („rozumu mocnego”) z ponowoczesnym, wątpiącym w siebie „rozumem słabym”. Nie chodziło tylko o samo „poprawne myślenie” czy „czysto rozumową” refleksję, chodziło także o dobrą, niosącą radość praktykę. Artykuł chce ukazać, w jaki sposób intellectus fidei wierny Objawieniu i dzisiejszej ponowoczesnej kulturze prowadzi do nowego, pełniejszego rozumienia rzeczywistości.

Postmodernizm prezentuje postawę akceptacji Nieładu, Chaosu i Przypadku. Czy istnieje możliwość dialogu z taką postawą? Postmodernizm powstaje jako bunt na pograniczu filozofii i estetyki. Kontestuje zastany Ład. Sprzeciwia się kartezjańskiemu Cogito ergo sum oraz podziałowi na res cogitans i res extensa. Jest to ruch kulturowy, który nie ma jeszcze swojego ostatecznego wyrazu. Jest on ciągle postrzegany jako proces przechodzenia od starego do nowego Ładu. Taki brak dookreślenia budzi niepokój i sprzeciw. Teologia fundamentalna jest badaniem granic i dialogu. Stoi na progu, więc ma obowiązek rozeznać ludzki niepokój w akceptacji otaczającego świata. Musimy zapytać, dlaczego człowiek akceptuje ten Nieład?

Nowożytna hermeneutyka biblijna nie doceniała dostatecznie znaczenia kanonu dla interpretacji tekstów mieszczących się w jego granicach. W niej dominowały dwie tendencje: dążenie do rekonstrukcji przekazów ustnych i spisanych w postaci najbardziej pierwotnej oraz rozszerzanie zakresu źródeł poza granice wyznaczone przez kanon. Postnowoczesna krytyka wykazała, że przyjmowana neutralność tych dwóch rodzajów podejść w rzeczywistości jest tylko pozorna. Każdy tekst powinien być interpretowany w sieci relacji z grupą tekstów określoną z perspektywy czytelnika. Niemożność pominięcia tej perspektywy oznacza, że każda interpretacja implikuje
istnienie pewnego kanonu.

W teoriach feministycznych oraz w postmodernistycznych teoriach dotyczących ludzkiej płciowości i seksualności obserwuje się zjawisko rezygnowania ze ścisłych podziałów płciowych. Rodzi się zatem pytanie: czy feminizm, a tym samym teologia feministyczna, które zakładają ów podział, mają jeszcze rację bytu? Jaka jest wzajemna relacja feminizmu i postmodernizmu odrzucającego jakiekolwiek esencjonalistyczne myślenie? Czy wykluczają się one wzajemnie? Aby zbadać te zagadnienia, w artykule przedstawiono najpierw poglądy autorek, które uznawane są za reprezentantki tzw. feminizmu postmodernistycznego. Następnie przedstawiono poglądy na seksualność reprezentowane przez teorię queer, które wydają się całkowicie realizować postulaty postmodernistyczne. Na końcu podjęto próbę odpowiedzi na pytanie, na ile feminizm i teologia feministyczna mogą inspirować się myślą postmodernistyczną, nie tracąc przy tym swej tożsamości.

Tekst Emily Dickinson napisany około 1865 roku stawia w swym środku pojęcie Braku, przy czym rozróżnia co najmniej dwie jego kategorie. Jest brak „pomniejszy” (minor), który konfiguruje się i określa nie tyle sam w sobie, co dzięki „brakowi” innego rodzaju, takiemu, który jest tak rozległy i dokuczliwy, że można go określić mianem braku „wszystkiego”. „Wszystkiego Brak” nazywa doświadczenie Boga jako niekończącego się oscylowania form pozbawionych możliwości zakrzepnięcia w jednej stałej postaci. Bóg byłby więc tym, co uniemożliwia unieruchomienie przedmiotu, nazwy, znaczenia. Bóg jest wewnętrznym niepokojem właściwym byciu. To przeświadczenie o Bogu jako formie radykalnego, fundującego niepokoju pozwala nam odsłonić istotny sens doświadczenia religijnego jako NIC -ującego formalne
reguły i praktyki religijności. Ta nie(obecność) strzegąca naszej nadziei jest jednocześnie formą uwolnienia Boga od ściśle ludzkich pragnień i ambicji: Bóg rezygnuje z pojawienia się, bowiem byłoby ono nieuchronnie wyrazem uznania ludzkich kategorii obecności/nieobecności, aktywności/bierności. Jednocześnie pozwala to na wyprowadzenie konsekwencji dotyczących porządku społecznego: Bóg jako „Wszystkiego Brak” broni jednostki, nie broniąc stworzonego przez kolektyw owych jednostek sposobu urządzenia świata.

Błogosławieństwa zaliczane do aktów performatywnych są przykładem realizacji funkcji sprawczej języka. Nawiązują do wierzeń uczestników aktu komunikacji, a ich celem jest stworzenie za pomocą środków werbalnych nowej rzeczywistości pozajęzykowej. Akty błogosławieństwa realizują funkcję magiczną języka poprzez bezpośrednie odwołania do sfery sacrum. Są integralną częścią kultury ludowej i wskazują na intymną relację istniejącą pomiędzy nadawcą i adresatem wypowiedzi. Błogosławieństwa obecne są w rytuałach, zwyczajach i celebracjach o charakterze rodzinnym. Wskazują na troskę o zachowanie i przekazywanie tradycji. Wyjaśniając towarzyszące im gesty i postawy, aktualizują zakorzenione w ludzkiej świadomości przekonanie o istnieniu nadprzyrodzonej siły, która może pozytywnie wpłynąć na życie człowieka. Aklamacja formuły błogosławieństwa staje się, ze względu na pragmatycznych charakter aktu mowy, uczestnictwem nadawcy i adresata w sferze sacrum. Celem błogosławieństwa jest sprowadzenie na adresata jakiegoś dobra, które po dokładnym i bezbłędnym wypowiedzeniu formuły staje się rzeczywistością bez względu na szczerość intencji nadawcy.

Artykuł ukazuje połączenie zaczerpniętej z Fenomenologii Ducha hegeliańskiej idei pana i niewolnika z filozofią dramatu Tischnera. Po przedstawieniu podstawowych pojęć filozofii dramatu (czas, świat-scena, człowiek, horyzont agatologiczny) i ukazaniu dialogicznego oraz intencjonalnego otwarcia się na drugiego człowieka, zostaje zanalizowane szczegółowe zagadnienie ludzkiej wolności. Użycie dialektycznej figury pana i niewolnika pomaga Tischnerowi w nakreśleniu właściwej perspektywy dramatu ludzkiej wolności. W ostatniej części, mówiącej o wyzwoleniu, artykuł pokazuje krytyczny stosunek Tischenra do myśli Hegla.

Byli członkowie Klubu Inteligencji Katolickiej w K atowicach po 1957 r. poszukiwali innych form aktywności. Rudolf Buchała i Jerzy Skwara byli członkami zespołu miesięcznika „Więź”. Obaj w 1959 roku zorganizowali w Katowicach grupę sympatyków „Więzi”. W 1961 roku Służba Bezpieczeństwa zaczęła rozpracowywać grupę, która miała charakter nielegalnego Klubu Inteligencji Katolickiej. Inwigilacja kierowników grupy trwała kilkanaście lat, mimo iż działalność grupy wygasła dużo wcześniej. Zaniechanie spotkań sympatyków miesięcznika „Więź” zostało spowodowane zmianą koncepcji społecznego oddziaływania „Więzi”. Centralne kierownictwo miesięcznika postanowiło wzmocnić reprezentację „Więzi” tylko przy legalnie działających Klubach Inteligencji Katolickiej.

Profesor Russnák zajmuje się w swoich dziełach Primat Rimskaho Otca zagadnieniem prymatu papieża. Swoją analizę prymatu dzieli na pięć części, które znajdują się w trzech tomach. Pierwsza część zajmuje się prymatem Piotra, druga – kontynuacją misji Piotra, trzecia – naturą prymatu papieża rzymskiego i czwarta – nieomylnością tegoż. Piąta część zawiera dane literatury dotyczącej prymatu papieskiego. W niniejszym artykule podejmujemy analizę dwóch pierwszych tomów. Trzeci tom, Primat Rimskaho Otca III. (Primat Rimskaho Papy) analizuje zagadnienie papieskiej nieomylności.

Równouprawnienie kobiet i mężczyzn na rynku pracy staje się obecnie jednym z najważniejszych zagadnień wymagających skutecznych rozwiązań. Problem reintegracji zawodowej pracowników po urlopie wychowawczym wydaje się być kluczowy w tej tematyce. Artykuł analizuje czynniki mające negatywny wpływ na pracownika w czasie powrotu do pracy po urodzeniu dziecka. Zachowania nieetyczne, izolacja, dyskryminacja czy brak wsparcia społecznego zwiększają koszty emocjonalne, przez co zmniejszają poczucie bezpieczeństwa w miejscu pracy. Spostrzegane trudności w godzeniu pracy i życia rodzinnego negatywnie oddziałują z kolei na plany prokreacyjne społeczeństwa.