Kolejny numer – 57 (2/2028) – ewolucja/technologia/kultura
pod redakcją gościnną Piotra Gorlińskiego-Kucika, Jerzego Stachowicza i Weroniki Nawrockiej
Termin nadsyłania tekstów: 15 września 2027 

Jak dziś myśleć o ewolucji poza biologią? I jak unikać przy tym banalnej metafory progresu? Rozwój cywilizacyjny w pierwszych dekadach XXI wieku sprzyja nasileniu myślenia apokaliptycznego i dystopijnego – nie wyklucza to jednak myślenia ewolucyjnego. Przeciwnie: być może to ono pozwala lepiej opisywać niejednoznaczne trendy oraz nagłe przemiany. Ewolucjonizm pozostaje niezbywalną częścią nowoczesnych imaginariów społecznych, nawet jeśli nie zawsze zostaje w nich rozpoznany i nazwany wprost.

Ewolucję można rozumieć jako stopniowy proces lub zasadę organizującą przemiany zachodzące w obrębie złożonych układów, ewolucjonizm zaś jako zbiór metod i pojęć służących do opisu przemian społeczeństwa, kultury i technologii; chodzi zatem o temat i o narzędzie opisywania procesów.

O ile w obrębie nauk przyrodniczych dominującym paradygmatem jest darwinizm, to w obrębie nauk humanistycznych i społecznych inspirujące mogą być zarówno podejście transformistyczne, jak i lamarkizm. Zjawisko i dyskurs ewolucji należy śledzić w kontekście materializmu – ujmującego ewolucję jako proces immanentny i pozbawiony telosu – oraz nowego materializmu, dla którego ewolucja może być rozumiana jako ontologia różnicowania się form, nieustanne wytwarzanie się zoe, a materia jako żywa i samoorganizująca się w relacyjnym procesie stawania się. Istotne są jednak również ujęcia odmienne: w kontekście idealizmu bądź esencjalizmu ewolucja zostaje wpisana w szerszy, metafizyczny porządek. Warto więc także podkreślić związki teorii ewolucji z humanistycznym namysłem nad istotą oraz rozwojem technologii.

Związki teorii ewolucji z humanistycznym namysłem nad rozwojem technologii już cztery lata po wydaniu O pochodzeniu gatunków zaowocowały słynnym artykułem Samuela Butlera Darwin among the Machines (1863). Debata na temat miejsca technologii w koncepcjach ewolucyjnego rozwoju nabrała w ostatnich latach szczególnej intensywności w związku z kolejną falą zainteresowania AI. W tym kontekście ważne wydają się związki ewolucjonizmu z quasi-religijnymi odmianami transhumanizmu, z progresywizmem oraz akceleracjonizmem, a także pytanie o ich rolę w ideologicznym legitymizowaniu rozwoju techno-kapitału.

Jak zatem opisywać relacje między ewolucją, technologią i kulturą bez sprowadzania ich do prostej logiki postępu? Czy ewolucja pozostaje kategorią opisu przemian, czy staje się również sposobem ich legitymizowania? Jak zmienia się jej znaczenie w kontekście „nowych nowych” mediów, postpiśmienności i antropocenu? Do namysłu nad tymi zagadnieniami zapraszamy przedstawicieli filozofii, literaturoznawstwa oraz innych dyscyplin badających współczesne realizacje kulturowe.

W ramach refleksji nad relacjami między ewolucją/technologią/kulturą zapraszamy do nadsyłania tekstów podejmujących między innymi następujące wątki:

• filozofie ewolucji i filozofie ewolucjonizmu
• ewolucja jako kategoria opisu przemian złożonych układów
• podmiot i przedmiot ewolucji
• ewolucjonizm w służbie ideologii
• nowy materializm i ewolucja jako proces stawania się
• technologia: od oświecenia po sztuczną inteligencję
• ewolucja jako sposób myślenia, wyobraźnia i imaginarium
• metafizyczne i esencjalistyczne ujęcia ewolucji
• przemiany mediów, postpiśmienność i sposoby wymiany informacji
• ewolucjonizm jako diagnoza trendów i przemian cywilizacyjnych

Teksty, wraz ze wszystkimi wymaganymi metadanymi, prosimy nadsyłać przez system OJS do dnia 15 września 2027 zgodnie z procedurą opisaną w zakładkach „O czasopiśmie” i „Dla autorów”.

Zgłoszenie musi zawierać:

1. Imię i nazwisko Autora/Autorki
2. Afiliację instytucjonalną Autora/Autorki
3. Numer ORCID Autora/Autorki (www.orcid.org)
4. Adres strony internetowej Autora/Autorki (jeżeli dotyczy)
5. Adres e-mail Autora/Autorki
6. Jeżeli Autor/Autorka życzy sobie otrzymać bezpłatny egzemplarz drukowany czasopisma – adres korespondencyjny, na który egzemplarz ma zostać wysłany
7. Tytuł artykułu
8. Abstrakt artykułu o objętości 250–350 słów
9. Notę biograficzną o Autorze/Autorce o objętości 250–350 słów
10. Słowa kluczowe (zgodne ze standardami  WoS i SCOPUS)
11. Reprezentowane dyscypliny naukowe
12. Tekst artykułu przygotowany ściśle zgodnie z zasadami Chicago Manual of Style (objętość: 4000–6000 słów)
13. Bibliografię cytowanych prac przygotowaną ściśle zgodnie z zasadami Chicago Manual of Style
14. Wszystkie materiały ilustracyjne w jakości odpowiedniej do druku (minimum 300 dpi)
15. W przypadku materiałów wizualnych objętych prawem autorskim – odpowiednie zgody lub licencje uzyskane przez Autora/Autorkę
16. Podpisane oświadczenie dotyczące wykorzystania sztucznej inteligencji w procesie przygotowania manuskryptu, dołączone wraz z tekstem artykułu i wymaganymi metadanymi
17. Deklaracja dotycząca wykorzystania sztucznej inteligencji (kliknij tutaj, by pobrać formularz deklaracji)

WAŻNE: niekompletne zgłoszenia będą automatycznie odrzucane.

SZCZEGÓŁOWE WYMOGI TECHNICZNE ZNAJDUJĄ SIĘ W ZAKŁADCE „DLA AUTORÓW”.