Kolejny numer – 56 (1/2028) – plastik/plastyczność/plastikowość
pod redakcją gościnną Anny Foltyniak-Pękali i Sławomira Konkola
termin nadsyłania tekstów: 15 marca 2027

Plastik jest materiałem definicyjnym naszej epoki. Jego właściwości — plastyczność, trwałość, zdolność do naśladowania niemal każdego kształtu, toksyczność i nierozkładalność — są zarazem właściwościami współczesnej kultury. Plastik można więc czytać jednocześnie jako substancję historyczną i jako „maszynę teorii”: narzędzie pozwalające myśleć o materialności i medialności kultury, o sztuczności i symulakrach, a także o antropocenie i trwałych śladach, jakie nowoczesność pozostawia w środowisku. Jednym z ważnych punktów odniesienia dla niniejszego numeru jest projekt „plastic humanities” Ranjana Ghosha, rozwijany między innymi w monografii The Plastic Turn (Cornell University Press, 2022). Ghosh proponuje pojęcie material-aesthetic jako sposób myślenia o literaturze i kulturze przez pryzmat plastiku, a zarazem o samym plastiku jako kategorii estetycznej, filozoficznej i medialnej. Tak rozumiana „materialna medialność” pozwala traktować plastik nie tylko jako przedmiot reprezentacji, lecz także jako medium, figurę i zasadę organizującą doświadczenie współczesności.

Pojawienie się polimerów syntetycznych przypada na ten sam moment historyczny, w którym nowoczesność intensywnie przekształca swoje formy kulturowe, medialne i estetyczne. Ghosh śledzi tę zbieżność przede wszystkim w odniesieniu do zachodniego modernizmu literackiego, pokazując, że plastik i nowoczesne sposoby przedstawiania świata nie rozwijają się niezależnie od siebie. Łączy je wspólne zainteresowanie sztucznością, formowaniem, imitacją i przekształceniem. Taka perspektywa pozwala pytać nie tylko o obecność plastiku w tekstach kultury, lecz także o to, w jaki sposób sam plastik staje się jednym z modeli myślenia o nowoczesności.

Perspektywa ta pozostaje jednak silnie zakorzeniona w doświadczeniu zachodniej nowoczesności. Kontekst Europy Środkowo-Wschodniej pozwala ją istotnie skomplikować. W Polsce końca XX wieku tworzywa sztuczne funkcjonowały nie tylko jako materia codzienności, lecz także jako znak nowoczesności i „zachodniego stylu” w warunkach gospodarki niedoboru. Powstawało w ten sposób odwrócone napięcie ideologiczne: tam, gdzie na Zachodzie plastik mógł symbolizować konsumpcyjną obfitość i masowość, tutaj stawał się często jej namiastką, obietnicą i protezą nowoczesności. Ten kontrast otwiera szersze pytanie o to, jak znaczenia plastiku zmieniają się wraz z warunkami społecznymi, ekonomicznymi i geopolitycznymi.

Tytuł numeru celowo uruchamia kilka znaczeń jednocześnie. „Plastik” odsyła do konkretnej substancji syntetycznej i jej materialnej obecności w świecie; „plastyczność” – do zdolności formowania, przekształcania i adaptacji, obecnej między innymi w filozofii podmiotu, neuroplastyczności i refleksji nad cielesnością; „plastikowość” przywołuje natomiast wymiar estetyczny, wizualny i medialny. Tak rozumiana wieloznaczność pozwala myśleć o plastiku nie tylko jako o materiale, lecz także jako o figurze sztuczności, imitacji i zmienności form, a zarazem prowadzić dialog – również krytyczny – z projektem Ghosha, bez konieczności jego powielania.

W ramach refleksji nad plastikiem/plastycznością/plastikowością zapraszamy do nadsyłania tekstów podejmujących między innymi następujące obszary:

• plastik jako obietnica nowoczesności w kulturze Europy Środkowo-Wschodniej
• tworzywa sztuczne w dyskursach modernizacyjnych, propagandowych i konsumpcyjnych
• plastik socjalistyczny i plastik konsumencki: Wschód i Zachód wobec tego samego materiału
• plastik jako problem estetyczny: sztuczność, imitacja, kopia, symulakrum
• medialność plastiku i plastik jako medium reprezentacji
• poetyki plastiku: tworzywo jako motyw, metafora i zasada organizująca formę
• plastik w literaturze, sztukach wizualnych, kulturze popularnej i nowych mediach
• plastik jako substancja antropocenu: trwałość, toksyczność i nierozkładalność
• odpady, recykling i globalne obiegi plastiku
• perspektywy postkolonialne i nierówności związane z produkcją, konsumpcją i eksportem odpadów
• plastyczność jako kategoria filozoficzna i antropologiczna
• neuroplastyczność, cielesność i posthumanizm
• ciało zmodyfikowane, protetyczne i hybrydowe
• gender, queer i feministyczne ujęcia ciała jako materii podatnej na formowanie

Teksty, wraz ze wszystkimi wymaganymi metadanymi, prosimy nadsyłać przez system OJS do dnia 15 marca 2027 zgodnie z procedurą opisaną w zakładkach „O czasopiśmie” i „Dla autorów”.

Zgłoszenie musi zawierać:

1. Imię i nazwisko Autora/Autorki
2. Afiliację instytucjonalną Autora/Autorki
3. Numer ORCID Autora/Autorki (www.orcid.org)
4. Adres strony internetowej Autora/Autorki (jeżeli dotyczy)
5. Adres e-mail Autora/Autorki
6. Jeżeli Autor/Autorka życzy sobie otrzymać bezpłatny egzemplarz drukowany czasopisma – adres korespondencyjny, na który egzemplarz ma zostać wysłany
7. Tytuł artykułu
8. Abstrakt artykułu o objętości 250–350 słów
9. Notę biograficzną o Autorze/Autorce o objętości 250–350 słów
10. Słowa kluczowe (zgodne ze standardami  WoS i SCOPUS)
11. Reprezentowane dyscypliny naukowe
12. Tekst artykułu przygotowany ściśle zgodnie z zasadami Chicago Manual of Style (objętość: 4000–6000 słów)
13. Bibliografię cytowanych prac przygotowaną ściśle zgodnie z zasadami Chicago Manual of Style
14. Wszystkie materiały ilustracyjne w jakości odpowiedniej do druku (minimum 300 dpi)
15. W przypadku materiałów wizualnych objętych prawem autorskim – odpowiednie zgody lub licencje uzyskane przez Autora/Autorkę
16. Podpisane oświadczenie dotyczące wykorzystania sztucznej inteligencji w procesie przygotowania manuskryptu, dołączone wraz z tekstem artykułu i wymaganymi metadanymi
17. Deklaracja dotycząca wykorzystania sztucznej inteligencji (kliknij tutaj, by pobrać formularz deklaracji)

WAŻNE: niekompletne zgłoszenia będą automatycznie odrzucane.

SZCZEGÓŁOWE WYMOGI TECHNICZNE ZNAJDUJĄ SIĘ W ZAKŁADCE „DLA AUTORÓW”.