Śląskie wartości — praca, rodzina i religia. Geneza, trwanie i zmiany

Urszula Swadźba

doi:10.31261/GSS_SN.2014.05.03

Published: 2014-12-30

Vol. 5 (2014)

Silesian Values — Work, Family and Religion. Origin, Persistence and Change

Urszula Swadźba

Section: Articles

https://doi.org/10.31261/GSS_SN.2014.05.03

Abstract

The purpose of this article is to present the origin of the formation and transformation of Silesian values since the mid‑nineteenth century to the present day. Based on historical and sociological studies and the Author’s own research, an attempt will be made to trace the process of shaping, strengthening, and changes in the Silesian values: work, family and religion. As the experience of other western communities have shown, in time of strong industrialization and urbanization there is a secularization and laicite of society and the breakdown of family relationships, however a different phenomenon occurred in Silesia.
Firstly, the period of the First World War, when Silesia belonged to the German state will be analyzed. German Protestant work ethic and actions of Kulturkampf contributed in this period of time to the formation of Silesian work ethos and values of the family and religion. Secondly, the interwar period will be discussed, when the three values were subject to change under the influence of both external and internal factors, taking place in the communities of Silesia. With the passage of time those values either strengthened or changed their character. Thirdly, in the period of real socialism, a destruction of the ethos of work and its “duality” is described in detail, in relation to the persistence of family values and religion. In conclusion, the changes which have occurred in the 20 years of systemic transformation are shown, when there was a weakening of the value of religion, a redefining of the value of family and a strengthening of the value of work in the same time.

Keywords:

Silesian values , work , family , religion , change

Download files

PDF (Język Polski)

Citation rules

Swadźba, U. (2014). Silesian Values — Work, Family and Religion. Origin, Persistence and Change. Górnośląskie Studia Socjologiczne. Seria Nowa, 5, 22–41. https://doi.org/10.31261/GSS_SN.2014.05.03

Cited by / Share

Licence

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

The Copyright Owners of the submitted texts grant the Reader the right to use the pdf documents under the provisions of the Creative Commons 4.0 International License: Attribution-Share-Alike (CC BY-SA). The user can copy and redistribute the material in any medium or format and remix, transform, and build upon the material for any purpose.

1. License

The University of Silesia Press provides immediate open access to journal’s content under the Creative Commons BY-SA 4.0 license (http://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/). Authors who publish with this journal retain all copyrights and agree to the terms of the above-mentioned CC BY-SA 4.0 license.

2. Author’s Warranties

The author warrants that the article is original, written by stated author/s, has not been published before, contains no unlawful statements, does not infringe the rights of others, is subject to copyright that is vested exclusively in the author and free of any third party rights, and that any necessary written permissions to quote from other sources have been obtained by the author/s.

If the article contains illustrative material (drawings, photos, graphs, maps), the author declares that the said works are of his authorship, they do not infringe the rights of the third party (including personal rights, i.a. the authorization to reproduce physical likeness) and the author holds exclusive proprietary copyrights. The author publishes the above works as part of the article under the licence "Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International".

ATTENTION! When the legal situation of the illustrative material has not been determined and the necessary consent has not been granted by the proprietary copyrights holders, the submitted material will not be accepted for editorial process. At the same time the author takes full responsibility for providing false data (this also regards covering the costs incurred by the University of Silesia Press and financial claims of the third party).

3. User Rights

Under the CC BY-SA 4.0 license, the users are free to share (copy, distribute and transmit the contribution) and adapt (remix, transform, and build upon the material) the article for any purpose, provided they attribute the contribution in the manner specified by the author or licensor.

4. Co-Authorship

If the article was prepared jointly with other authors, the signatory of this form warrants that he/she has been authorized by all co-authors to sign this agreement on their behalf, and agrees to inform his/her co-authors of the terms of this agreement.

I hereby declare that in the event of withdrawal of the text from the publishing process or submitting it to another publisher without agreement from the editorial office, I agree to cover all costs incurred by the University of Silesia in connection with my application.

References

Literatura:
Google Scholar

Adamski F., 1966: Hutnik i jego rodzina. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”. Analiza i ocena przebiegu procesu restrukturyzacji zatrudnienia górnictwa węgla kamiennego w latach 1990—1997, 1998. Katowice.
Google Scholar

Błasiak W., 1990: Śląska zbiorowość regionalna i jej kultura w latach 1945—1956. W: M. Błaszczyk‑Wacławik, W. Błasiak, T. Nawrocki: Górny Śląsk. Szczególny przypadek kulturowy. Kielce: Wydawnictwo „Szumacher”.
Google Scholar

Błaszczyk‑Wacławik M., 1990: Miejsce i rola regionalnej kultury w procesach życia społecznego zbiorowości Górnego Śląska do roku 1945. W: W. Błaszczyk‑Wacławik, W. Błasiak, T. Nawrocki: Górny Śląsk. Szczególny przypadek kulturowy. Kielce: Wydawnictwo „Szumacher”.
Google Scholar

Budzyńska E., 1999a: Obraz rodziny u katowickiej młodzieży. W: E. Budzyńska i in.: Rodzina wobec wartości. Socjologiczne studium rodzin wielkomiejskich. Na przykładzie Katowic. Katowice: Instytut Górnośląski.
Google Scholar

Budzyńska E., 1999b: Struktura rodziny katowickiej. W: E. Budzyńska i in., red.: Rodzina wobec wartości. Socjologiczne studium rodzin wielkomiejskich. Na przykładzie Katowic. Katowice: Instytut Górnośląski.
Google Scholar

Budzyńska E., 2010: Struktura rodziny górnośląskiej z perspektywy badań socjologicznych. „Górnośląskie Studia Socjologiczne. Seria Nowa”. T. 1, s. 209—225.
Google Scholar

Bukowska‑Floreńska I., 1987: Społeczno‑kulturowe funkcje tradycji w społecznościach industrialnych Górnego Śląska. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Bukowska‑Floreńska I., 2007: Rodzina na Górnym Śląsku. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Dutkiewicz H., 1968: Małżeństwa mieszane w czterech miastach GOP jako wskaźnik integracji społecznej. Katowice: Śląski Instytut Naukowy.
Google Scholar

Filipczyk‑Halladin B., 2010: Procesy demograficzne na Śląsku. „Górnośląskie Studia Socjologiczne. Seria Nowa”. T. 1, s. 70—82.
Google Scholar

Frąckiewicz L., 1974: Starzy robotnicy na Śląsku. Warszawa: Instytut Wydawniczy CRZZ.
Google Scholar

Gąsiorowska‑Grabowska N., red., 1962: Źródła do dziejów klasy robotniczej na ziemiach polskich. T. 2. Warszawa: Wydawnictwo „Książka i Wiedza”.
Google Scholar

Górnikowska‑Zwolak E., 2000: Szkic do portretu Ślązaczki. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”.
Google Scholar

Górny A., 2008: Religijność śląska a procesy sekularyzacyjne. W: U. Swadźba, red.: Śląski świat wartości. Katowice: Wydawnictwo Gnome.
Google Scholar

Górny A., 2010: Tradycja czy nowoczesność? Młodzi mieszkańcy Górnego Śląska a fundamenty świata wartości. „Górnośląskie Studia Socjologiczne. Seria Nowa”. T. 1, s. 146—162.
Google Scholar

Faliszek K., Łęcki K., Wódz K., 2001: Górnicy. Zbiorowości górnicze u progu zmian. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”.
Google Scholar

Hoffmann K., 2010: Kariera zawodowa a życie rodzinne w opinii młodych kobiet śląskich. W: U. Swadźba, E. Budzyńska, red.: Rodzina i praca: miedzy tradycją a współczesnością. Katowice: Uniwersytet Śląski — Gnome.
Google Scholar

Hrebenda A., 1979: Górnośląska klasa robotnicza w latach międzywojennych 1922—1939. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Jezierska J., 1965: Struktura społeczno‑zawodowa województwa śląskiego w 1931 r. „Zaranie Śląskie”, z. 1a.
Google Scholar

Jankowska E., 1984: Praca zawodowa kobiet w ujęciu teorii stratyfikacji społecznej. W: W. Mrozek, red.: Z badań nad problematyką socjologii zawodu. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Jonca K., 1966: Polityka socjalna Niemiec w przemyśle ciężkim Górnego Śląska 1971—1914. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”.
Google Scholar

Kaczmarek R., 2010: Polacy w Wehrmachcie. Kraków: Wydawnictwo Literackie.
Google Scholar

Kasprów E., 1972: Czynniki adaptacji kobiet do zawodów tradycyjnie męskich. „Górnośląskie Studia Socjologiczne”. T. 10. Katowice: Śląski Instytut Naukowy.
Google Scholar

Klasik A., Kuźnik F., Szczupa k B., 2005: Gospodarka śląska na przełomie wieków. Syndrom regresu, wola kreacji. W: W. Jacher, A. Klasik, red.: Region w procesie przemian. Aspekt socjologiczny i ekonomiczny. Katowice: Wydawnictwo Gnome.
Google Scholar

Kokot J., 1966: Przemiany gospodarcze na Śląsku w latach 1945—1955. Opole: Wydawnictwo Wyższej Szkoły Pedagogicznej.
Google Scholar

Kopeć E., 1983: „My” i „oni” na Górnym Śląsku. (1918—1939). Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”.
Google Scholar

Król M., 2004: Bezrobocie i formy jego ograniczania. W: L. Frąckiewicz, red.: Społeczny obraz Śląska. Katowice: Wydawnictwo Akademii Ekonomicznej.
Google Scholar

Kujawski E., 1935: Współczesna rodzina śląska. „Kuźnica”, nr 4—5.
Google Scholar

Ligęza J., Żywirska M., 1964: Zarys kultury górniczej. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”.
Google Scholar

Michalkiewicz S., red., 1976: Historia Śląska. T. 3. Cz. 2. Wrocław: Ossolineum.
Google Scholar

Mrozek W., 1965: Rodzina górnicza. Przekształcenia społeczne w górnośląskim środowisku górniczym. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”.
Google Scholar

Mrozek W., 1987: Górnośląska rodzina robotnicza w procesie przeobrażeń. Katowice: Śląski Instytut Naukowy.
Google Scholar

Myszor J., 1991: Duszpasterstwo parafialne na Górnym Śląsku w latach 1821—1914. Katowice: Kuria Diecezjalna w Katowicach.
Google Scholar

Myszor J., 1999: Historia diecezji katowickiej. Katowice: Kuria Metropolitalna.
Google Scholar

Piorun W., 1981: Śląscy bieda‑ludzie. W: W. Janota, oprac.: Z czarnego kraju. Górny Śląsk w reportażu międzywojennym. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”. „Roczniki Statystyczne Województwa Katowickiego” 1974—1978. Katowice: Wydawnictwo Wojewódzkiego Urzędu Statystycznego.
Google Scholar

Swadźba U., 2001a: Śląski etos pracy. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Swadźba U., 2001b: Konflikt wartości i „dualizacja” śląskiego etosu pracy w okresie realnego socjalizmu. W: W. Jacher, red.: Eseje socjologiczne. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Swadźba U., 2005: Wykształcenie jako wartość. Ewolucja świadomości Ślązaków. W: W. Jacher, A. Klasik, red.: Region w procesie przemian. Aspekt socjologiczny i ekonomiczny. Katowice: Wydawnictwo Gnome.
Google Scholar

Swadźba U., 2007: Czy praca jest ważna dla rybniczan? W: U. Swadźba, red.: Praca, rodzina, obowiązki, czas wolny czyli o stylu życia mieszkańców Rybnika. Katowice: Wydawnictwo Gnome.
Google Scholar

Swadźba U., 2008a: Praca jako wartość w życiu Ślązaków. W: U. Swadźba, red.: Śląski świat wartości. Katowice: Wydawnictwo Gnome.
Google Scholar

Swadźba U., 2008b: Od rębacza do socjologa. Zmiany struktury społeczno‑zawodowej w tradycyjnych społecznościach śląskich. W: A. Siwik, L. Haber, red.: Od robotnika do internauty. W kierunku społeczeństwa informacyjnego. Kraków: Wydawnictwa Naukowo‑Dydaktyczne AGH.
Google Scholar

Swadźba U., 2009a: Miejsce pracy zawodowej w życiu kobiet śląskich. W: U. Swadźba , red.: Praca czy rodzina? Dylematy kobiet śląskich. Katowice: Wydawnictwo Gnome — Uniwersytet Śląski.
Google Scholar

Swadźba U., 2009b: Etos pracy na Górnym Śląsku. Tradycja, współczesne oblicze i zmiany. „Studia Socjologiczne”, nr 4, s. 165—190.
Google Scholar

Swadźba U., 2011: Edukacja — świadomościowe zmiany w okresie transformacji w województwie śląskim. W: U. Swadźba, red.: 20 lat transformacji w aspekcie regionalnym.
Google Scholar

Śląsk. Refleksje socjologów. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. Swadźba U., 2012: Wartości — pracy, rodziny i religii. Socjologiczne studium społeczności ślaskich. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Szpor G., 1983: Problemy zatrudnienia w przemyśle ciężkim w latach 1950—1955. W: „Studia i Materiały z Dziejów Śląska”. T. 13. Katowice: Śląski Instytut Naukowy.
Google Scholar

Szramek E., 1934: Śląsk jako problem socjologiczny. Problem analizy. Mikołów: Wydawnictwo Karola Miarki.
Google Scholar

Świątkiewicz W., 1992: Religijność w życiu współczesnych rodzin. W: W. Świątkiewicz, red.: Wartości a style życia rodzin. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytet Śląskiego.
Google Scholar

Świątkiewicz W., 1997: Tradycja i wybór. Socjologiczne studium religijności na Górnym Śląsku. Katowice: Instytut Górnośląski.
Google Scholar

Świątkiewicz W., 2001: Rodzina jako wartość w tradycji kulturowej Górnego Śląska. W: M. Ziemska, red.: Rodzina współczesna. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Świątkiewicz W., 2007: Kondycja rodziny śląskiej. W: W. Jacher, A. Klasik, red.: Zmieniające się oblicza regionu górnośląskiego. Katowice: Wydawnictwo Gnome.
Google Scholar

Świątkiewicz W., 2009: Troska o rodzinę czy zbijanie majątku? W: W. Świątkiewicz, red.: Rodzina w środku Europy. Rybnik — Nitra — Hradec Kralowe — Szeged. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Wanatowicz M.W., 1977: W kwestii studiów wyższych Górnoślązaków w okresie międzywojennym. W: J. Chlebowczyk, red.: „Śląskie Studia Historyczne”. T. 2. Katowice.
Google Scholar

Wanatowicz M.W., 1982: Ludność napływowa na Górnym Śląsku w latach 1922—1939. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Wanatowicz M.W., 1986: Inteligencja na Śląsku w okresie międzywojennym. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.
Google Scholar

Węgrzyn K., 2001: Wychowanie religijne w rodzinie górnośląskiej. W: M. Ziemska, red.: Rodzina współczesna. Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
Google Scholar

Węgrzyn K., Węgrzyn G., 1999: Sytuacja materialno‑bytowa rodzin. W: E. Budzyńska i in., red.: Rodzina wobec wartości. Socjologiczne studium rodzin wielkomiejskich. Na przykładzie Katowic. Katowice: Instytut Górnośląski.
Google Scholar

Wię cek J., 1965: Struktura zatrudnienia a płynność robotników w przemyśle węglowym w latach 1949—1959. Katowice: Wydawnictwo „Śląsk”.
Google Scholar

Wycisło J., 1991: Model chrześcijańskiego robotnika górnośląskiego w końcu XIX wieku. Katowice: Muzeum Prozy Śląskiej.
Google Scholar

Wycisło J., 1994: Religijne inspiracje działalności społeczno‑gospodarczej w tradycji górnośląskiej. W: W. Świątkiewicz, J. Wycisło, red.: Metropolia katowicka — górnośląska. Dziedzictwo historii. Wyzwania wobec przyszłości. Katowice: Instytut Górnośląski.
Google Scholar

Zdaniewicz W., Zembrzuski T., red., 2000: Kościół i religijność Polaków 1945—1999. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Statystyki Kościoła Katolickiego.
Google Scholar

Zygmunt A., 2008: System wartości rybniczan. W: U. Swadźba, red.: Śląski świat wartości. Katowice: Wydawnictwo Gnome — Uniwersytet Śląski.
Google Scholar

Zygmunt A., 2009: Demograficzny obraz województwa śląskiego na tle przemian ludnościowych w Polsce — szanse, zagrożenia, prognozy. „Studia Socjologiczne” nr 4, s. 167—190.
Google Scholar

Żywirska M., oprac., 1949: Życiorysy górników. Katowice: Wydawnictwo Związku Zawodowego Górników w Polsce.
Google Scholar

Vol. 5 (2014)
Published: 2020-11-20

eISSN: 2353-9658

Publisher

Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego | University of Silesia Press

Licence CC

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.

Submit

Silesian Values — Work, Family and Religion. Origin, Persistence and Change

Abstract

Keywords:

Urszula Swadźba

Information